Кіріспе

Испания ақыны Педро Салинас и Серрано: Педро Салинас и Серрано (27 қараша 1891 – 4 желтоқсан 1951) – испан ақыны, "27-ші буынның" мүшесі, сондай-ақ университет оқытушысы, ғалым және әдеби сыншы. 1937 жылы ол Джонс Хопкинс университетінде Тернбулл лекцияларын оқыды. Бұл лекциялар кейіннен "Испан поэзиясындағы шындық және ақын" деген атпен басылды.

Өмірбаян

Ол 1891 жылы Мадридте, Толедо көшесінде, Сан-Исидро шіркеуіне/кафедральға өте жақын жерде дүниеге келді. Салинас қаланың ортасында өмірінің алғашқы жылдарын өткізіп, алдымен Colegio Hispano Francés, содан кейін шіркеуге жақын орналасқан Instituto Nacional de Segunda Enseñanza мектептерінде оқыды. 1899 жылы оның мата саудагері әкесі қайтыс болды. 1908 жылы Орталық университете заң білімін бастады, ал 1910 жылы тарихты да бірдей оқыды. 1913 жылы екі мамандық бойынша да сәтті диплом алды. Оқу жылдарында Prometeo сияқты аз таралымды журналдарда өлеңдер жазып, жариялай бастады. "España" және "La Pluma" сияқты журналдарда өлеңдерін жариялауды жалғастырды. Жазғы демалыста Резиденсия де Студиантесте лекция оқыды, онда Гарсия Лорка және Рафаэль Альберти сияқты замандастарымен танысты. 1926 жылдың сәуір айында Гонгораның қайтысының 300 жылдығын тойлау жоспарлары талқыланған Мадридтегі жиналысқа қатысты. Салинас сонеттер жинағын редакциялауға міндетті болды, бірақ бұл жоба аяқталмады. Кембридж университетінде жүргенде Марсель Прусттың "Уақыттың жоғалған іздері" романының алғашқы екі томын және үшінші томның бір бөлігін испан тіліне аударды. 1930 жылы Мадридте испан әдебиетінен профессор болды, сондай-ақ 1933-1936 жылдар аралығында Сантандердегі Халықаралық жазғы мектептің негізін қалаушы, ұйымдастырушы және бас хатшысы қызметін атқарды. 1933 жылдың тамызында Сантандердегі Магдалена сарайында Лорка басқарған "Ла Барака" көшпелі театр труппасының қойылымдарын өткізді. 1936 жылдың 20 сәуірінде Луис Сернуданың "La realidad y el deseo" атты жаңа жинағының тұсаукесеріне Мадридте қатысты. 12 шілдеде Гарсия Лорканың өлтірілуі алдында соңғы рет Гранадаға аттанғанға дейін Мадридте өткен кешке қатысты. Сол жерде Лорка "Бернарда Альба үйі" атты пьесасын соңғы рет оқыды. 1936 жылдың 31 тамызында, Испания азамат соғысы басталғаннан кейін, АҚШ-қа көшіп, 1937 жылға дейін Уэллсли колледжінде (Mass.) Мэри Уайтон Калкинс профессоры қызметін атқарды. 1937 жылдың көктемінде Балтимордағы Джонс Хопкинс университетінде испан әдебиетіндегі ақын және шындық туралы лекциялар оқыды (1940 жылы жарық көрді). Педро Салинастың "Үш дауысы" атты еңбегі 1976 жылы жарық көрді. Оның қызы оның өлеңдерін жинақтап, редакциялап, ескі досы Хорхе Гильеннің кіріспе сөзін қосты.

Стилистік ерекшеліктері

Оның поэзиясын үш кезеңге бөлуге болады: алғашқы үш кітабы, махаббат тақырыбындағы өлеңдері және эмиграция поэзиясы. Дегенмен, осы кезеңдер арасындағы байланыстар, мұндай талдау көрсеткеннен де артық. Джонс Хопкинс университетінде оқыған лекциясында ол былай деді:

«Поэзия әрқашан шындықпен жұмыс істейді. Ақын өзін шындық алдында, адам жарыққа қарай тұрғандай сезінеді, жаңа нәрсе – көлеңке жасау үшін. Көлеңке – жарық пен басқа бір заттың арасына дененің кіруінен туындайды. Ақын әлемге көлеңкелер қосады, жарқын әрі сәулелі көлеңкелер – жаңа жарықтар сияқты. Барлық поэзия бір шындықты екіншісін құру үшін пайдаланады. Күнделікті көрініс пен ақын көретін және оқырмандарына жеткізуге тырысатын терең шындық арасында маңызды айырмашылық бар. Салинас белгілі бір затты алғаш рет көргендей немесе бір сезімді бірінші рет сезінгендей жазады, және оқырманға таныс, қарапайым нәрселердің артында жасырылған таңғажайыпты жеткізуге тырысады. Бұл, бір жағынан, олардың жақын достар болғандықтарына және ұрпақтарының көптеген жетекші өкілдерінен сәл үлкен болғандықтарына, сондай-ақ ұқсас карьералық жолдарды ұстанғандықтарына байланысты. Бірақ олар поэзияға ұқсас көзқарас танытқандай көрінеді. Олардың өлеңдері көбінесе құнды және «нақтылықтармен», яғни анық танылатын адамдар мен орындармен айналыспайды. Дегенмен, олар көптеген жағынан ерекшеленеді, бұл олардың испан поэзиясы туралы жариялаған лекцияларына берген аттарынан көрінеді. Джонс Хопкинсте Салинас «Испан поэзиясындағы шындық және ақын» деген жинақ жарияласа, Гилленнің Нортон лекциялары «Тіл және поэзия» деп аталды. Екеуі де жеке лекцияларын Гонгора мен Сан-Хуан-де-ла-Крусқа арнады, және олардың салыстырулары өте пайдалы. Салинас бізге сыртқы көріністің артында немесе одан тыс жатқан поэтикалық шындықты көрсеткісі келеді, бізді қалай көруге үйреткісі келеді, ал Гиллен өзінің ойынан өткен ойлар мен сезімдердің әсерін айтады: оқырман бұл процестің куәсі, оған қатысушы емес. Висенте Алеиксандре Салинастың үйіне барғанын, оны қызы бір тізесінде, ұлы екінші тізесінде отырған күйі, қолында қалам ұстап, қонағымен амалдасқанда тапқанын есіне алады. Ол отбасына да берілген болса да, Гиллен, әдетте, жеке кабинетте жұмыс істеген болар.

Алдын ала ескертулер

Салинас өзінің алғашқы жинағын 1923 жылы, салыстырмалы түрде кеш, 32 жасында жариялады – Гиллен (35 жасында) және ол өзінің жинағын жариялаған буынның ең үлкендері болды. Хуан Рамон Хименес басты редакциялық жұмысты жасаған сияқты. Салинас оған 50 өлеңнен тұратын жинағын көрсетті, ал Хименес оларды ұйымдастырып, үш сонеттен орталық ось құрды, сондай-ақ кіріспе эссе қосты. Ақырында, оны бақылай алмайтыны оны "туысқан өлтіруге" итермелейді, ол үйге, көлеңкеден таза аймаққа шегінеді. Мұндай өлеңдерде Алтын ғасырдың стилистикалық тенденциясы – концептизмнің әсері байқалады, және бұл болашақ жинақтарда одан да айқын болады.

Сагуро азар

Бұл кітап 1924-1928 жылдар аралығында жазылған өлеңдерді біріктіреді. Атауын ағылшын тіліне аудару қиын – шамалы немесе белгілі бір мүмкіндік, бірақ ол ақынның күнделікті өмірде кездейсоқ сұлулық пен таңғажайып сәттерді табатынына сенімді екенін көрсетеді. Ол елордада өсті және өзінің буынының көпшілігінен гөрі қалалық адам, өйткені олардың көпшілігі провинциялық қалалардан шыққан. Оның өлеңдерінде пейзаждар мен кең, ашық кеңістіктер сирек кездеседі: себебі мұндай көріністер көбінесе тізімделген, сондықтан кез келген адам Бедекер немесе саяхатшының нұсқаулығы арқылы оларды түсіндіре алады. Салинасқа ұнайтыны – каталогталмаған қалалық көріністерде көптеп кездесетін ұсақ, байқалмайтын ерекшеліктер.

Фабула және сигно

Бұл жинақ 1931 жылы жарық көрді және Салинастың поэзиясының осы кезеңінің шыңы болып табылады – ол, әдетте, Seguro azar-да кездесетін тақырыптар мен әдістердің жалғасы және кеңейтілуі. "La otra" – өзіне-өзі қол жұмсауды шешкен қыз туралы қызықты өлең, бірақ ол уланбайды, атып өлтірмейді не құшақтамайды: керісінше, ол өз жанын өлтіреді. Ол әлі де суретке түсіріліп, әңгімелерде айтылып жүреді, бірақ ешкім оның қайтыс болғанын байқамайды. Бұл Салинастың бұрынғы туындыларындағы концептизмге ден қоюмен қатар, ойыншыл көзқарасын сақтауға бейімділігінің күшейгенін көрсетеді. "Lo nunca igual" өлеңінде Салинас пен Гиллен арасындағы ерекшеліктерді тағы да көруге болады. Гиллен оянғанда таныс заттардың қайта оралуына қуанады. Ал Салинас, керісінше, таныс ортаға оралғанда, оның болмауынан туған жаңалықты қарсы алады: бұл ол қалдырып кеткен нәрселер емес, сырттай көрінбейтін жаңа жаңалықтар. Гиллен оларды өте маңызды деп санайды, бірақ олардың нақты сезімдерге негізделген болуы мүмкін екенін көрсетпейді. Ол тіпті сыншы Лео Шпиццердің бұл – ақынның жасаған образын махаббатқа арнаған өлең деген пікірін келтіреді, бірақ бұл көзқарас негізсіз деп мәлімдейді. Дегенмен, 2002 жылы Энрик Бу Салинастың 1932–1947 жылдар аралығында Кэтрин Р. Уитморға жіберген хаттарын жариялады. Ол Нортгемптон, Массачусетс штатындағы Смит колледжінде испан тілінен сабақ берген. 1932 жылы ол жазғы демалысын Мадридте өткізіп, Салинаспен танысып, ғашық болды. Бірнеше аптадан кейін ол Нортгемптонға оралды. 1934–1935 оқу жылында Мадридке қайтып, олардың қарым-қатынасын жаңартты. Бірақ Салинастың әйелі олардың арасындағы жағдайды біліп, өзіне-өзі қол жұмсауға тырысқаннан кейін, ол бұл қарым-қатынасты тоқтатты. Кейін хат алмасу уақыт-уақыт жалғасты, бірақ ол басқа біреуге тұрмысқа шығып, бұл оқиға аяқталды. Бұл қарым-қатынастың өте қысқа болуы – екі жаз бен бір оқу жылы, жақын достарының күдік тудырмауына себеп болуы мүмкін. Дегенмен, оның сезімдерінің күші хаттарда және, ең бастысы, осы өлеңдер жинағында жатқан. Гиллен осы жағдайды анықтаған адам болған сияқты.

" Ашық дауыс "

Бұл кітаптың кіші тақырыбы "Поэма", және ол шынында да әр түрлі эпизодтары жеке атаулары немесе нөмірлері жоқ, біртұтас өлең ретінде құрастырылған. Атауы Гарсильясо де ла Веганың үшінші Эклогынан алынған. Жаңа "мен" үнемі жаңа "сенді" құштарлықпен іздейді, бірақ одан әрқашан бір нәрсе қашып шығады. Концептизмнің парадокс және теңеу сияқты амалдары, бұрынғыдан да күрделірек қолданылады, себебі ол махаббат сияқты абстрактілі ұғымдармен жұмыс істейді. Дегенмен, тіл өте қарапайым. "Неге сенің атың бар?" бөлімінде ақын, сөздердің олар көрсететін нәрселердің ғажаптығын жеткілікті түрде бейнелей алмауына наразылығын білдіреді. Егер оның жанындағы адамның аты болмаса, ол оны өзі жаратып отырғанын сезінер еді. "Түң жоқ, көре алмайсың" бөлімінде ақын жұмбақ әдісін қолданады, "көз жасы" деген сөзді соңына дейін сақтап, оларды көріп, сүйген кезде оның санасынан өткен барлық ойларды толыққанды жеткізе алмауын күшейтеді.

Махаббат себебі

Бұл кітаптың атауы 13 ғасырдың басында жазылған өлеңнен алынған және екі бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімі "La voz a ti debida" сияқты атаусыз және нөмірленбеген өлеңдерден құралған, ал екінші бөлімі жеке атаулары бар сегіз ұзын өлеңді қамтиды. Мазмұны мен көзқарасы бұрынғы жинақпен ұқсас, бірақ поэзияны жеткізуде көбірек сенімділік байқалады.

Қарастырылып отырған

Бұл 1946 жылы жарық көргенімен, өлеңдер 1943-1944 жылдары Пуэрто-Рикода болған кездегі теңізден шабыттанды. Онда Гилленнің 1945 жылғы «Кантико» басылымынан алынған эпиграф бар – бұл екі адам арасындағы берік байланысты тағы да көрсетіп тұр, ол жарық – ең жақсы жолбасшы туралы. Кітаптың кіші тақырыбы «Tema con variaciones» және осы вариациялардың ең көзге түсетін ерекшелігі – сильвалар мен романстар сияқты қатаң испандық метрикалық формаларды қолдану. «Тіл және поэзия» еңбегінде Гиллен «Тіпті Салинас та кейде сонет жазатын» дейді, бірақ осы туындыға дейін ол формалды метрикалық құрылымдарға тұрақты қызығушылық танытқан жоқ. Сөздік қоры бұрынғы туындыларына қарағанда әрленген, тіпті кейде гипербатон да қолданылады. Бұл ерекшеліктер Гонгора стиліне тән және оқырманды бұл оның үш жүз жылдық мерекеге жасаған кешіккен үлесі ме екен деген ойға жетелейді. Жинақта қала мен қалалық өмірге жаңа көзқарас байқалады, ол «La otra» сияқты бірнеше өлеңдерде болжамдалған, бірақ оның сұлулық пен үйлесімнің кездейсоқ сәттеріне деген құштарлығынан көлденең кетті. «Variación XII» өлеңінде ол теңіздің тазалығы мен сауда қаласының жамандығы арасындағы қарама-қайшылықты көрсетеді. Қала Лорканың «Poeta en Nueva York» туындысын еске түсіретін тілмен сипатталған, бұл Салинастың көзқарасындағы маңызды өзгеріс. Маришальдың Салинас поэзиясына жасаған иллюстрациясы Пуэрто-Рико өнер мұражайының тұрақты коллекциясында сақталуда.