Кіріспе

Ағылшын хор әнінің бір түрі – гли. Ол кешкі барокко, классикалық және ерте романтикалық дәуірлерде (шамамен грузин дәуірінде) жазылған ағылшын көп дауысты ән. Глидің құрметті және көркемдік сипаты 19 ғасырдың басында да жазылып, орындалған көптеген ұстау әндерінің әдепсіздігінен өзгеше. Глилерде ерлер дауысына арналған шығармалардағы жоғарғы дауыста контратенор, ал аралас дауыстарға арналғандардағы альт дауысын қолдану – бұл форманың ерекшелігі (оның әсем әшекейлеуімен танымал ең белгілі өкілі Уильям Книвет болды) және глиді басқа ерлер дауысты әндерден ажыратады, олар көбінесе контрапункт жазуды қажет етпейді және жоғарғы дауысты тенор алады. Бұл оларға ерлер дауысы глилерінен бір мажор үшіншісі төмен нота береді. Глилердің қазіргі заманғы нота жазылымдарындағы дауыстауын түсіндіруде сақтық қажет, себебі сол кезде C нота белгісі требль нота белгісімен біртіндеп алмастырылды, бірақ көбінесе қажетті октавалық транспозиция көрсетілмеді.

Тарих

Алғашқы ән, «глее» деп сипатталған, Томас Брюердің «Амал, Амариллис, өз серігіңе бұрыл» әні болды. 17 ғасырдың соңында бірнеше «глее» шықты, бірақ «глее» жанрының өркендеген кезеңі 1750 мен 1850 жылдар аралығында болды. 18 ғасырдың басында, шамамен 1726 жылы Лондон қаласында Вокалдық музыка академиясы (1731 жылы Ескі Музыка академиясы болып қайта аталды) құрылғаннан бастап, джентльмендердің ән айтуы немесе вокалдық музыка клубтарының құрылуымен бұл жанр маңыздылыққа ие бола бастады. Бұл клубтар, ентузиастердің таңдалған тобынан тұрды, олардың мүшелері мен қонақтарында белгілі музыканттар, әсіресе ірі шіркеулерден келген органшылар мен кәсіби әншілер, сондай-ақ әуесқой джентльмендер болды. Көптеген музыкалық шығармалар ерлер дауысына арналған, ал сопрано партияларын көбінесе шағын топ жігіттер (шіркеу хоршылары) орындады. Әйелдер көбінесе тыңдаушылар ретінде ғана қатысты. «Глеелер» үштен сегіз дауысқа дейін жазылған, ал ең күрделілері кәсіби хор немесе солист әншілерімен а капелла, әр партияға бір дауыспен орындауға арналған. «Глее» жанрын қабылдаған алғашқы үлкен грузин клубтарының бірі 1761 жылы құрылған Лондонның «Адлианттар мен джентльмендер» клубы болды. 18 ғасырда тамақ ішіп, ішімдік ішу кезінде ән айту, тыңдау және бағалау қоғамдары танымал болды және 19 ғасырдың басына дейін солай болды. «Глее» клубтары 18 ғасырдың екінші жартысында ең белсенді болды, композиторларына сыйлықтар беру арқылы жаңа «глеелердің» жасалуын ынталандырды. Мысалы, 1763 жылы Catch Club жыл сайын төрт сыйлық ұсынды: екі «глее» үшін (біреу мәнді, біреу көңілді), бір «кэтч» үшін және бір канон үшін. Уорреннің жинағы типік болса, «кэтчтер» көбінесе ұятсыз, ал канондар діни болды. Лондонға келген итальяндық музыканттардың қатысуы құпталады. Басқа клубтардың ішінде Гиберниан Кэтч Клубы (Дублин), Джентльменс Гли Клубы (Манчестер) және Аполлон Гли Клубы (Ливерпуль) бар. Уильям Кротчтың «Сноудоннан шақыратын Мона» сияқты «глеелер» кейде сахналық қойылымдарға енгізілді. 19 ғасырдың аяғына қарай музыкалық талғамдар әлеуметтік құрылыммен бірге өзгерді, және «глее» жанры романтикалық хормен ауыстырыла бастады, ол үлкен хорларға арналған. 20 ғасырдың ортасына қарай «глее» сирек орындалатын болды. Алайда содан бері кәсіби әншілер тобы «глеелерді» орындап, жаздырып, белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді.

Қуаныш үйірмелері

1850 жылдар шамасында, ірі хорлық қоғамдар бұрынғы клубтардың орнын басқанда, АҚШ-та "гли клубы" термині университет ансамбльдерін сипаттау үшін жиі қолданыла бастады, олар "глилер" мен басқа жеңіл музыканы бейресми жағдайда орындады. 20 ғасырда бұл гли клубтары стандартты хорларға ұқсаған сайын, әлеуметтік ортада гли айту дәстүрі бірте-бірте жойылды.

Қосымша оқу (және музыкалық дереккөздер)

Джеймс Хобсонның PhD диссертациясы: «МҰЗЫҚАЛЫҚ АНТИКВАРИАНИЗМ ЖӘНЕ МАТРИГАЛДЫҢ ҚАЙТА ЖАНЫЛУЫ АНГЛИЯДА 1726–1851». Бристоль университеті, 2015 жыл.
Брайан Робинс: «XVIII ғасырдағы Англиядағы кездіру және ән айту мәдениеті». Boydell and Brewer баспасы, 2006 жыл.
Hibernian Catch клубы: https://www.musicologyireland.com/jsmi/index.php/journal/article/view/169/172
Уорреннің жинағы IMSLP-де: https://imslp.org/wiki/A_Collection_of_Catches%2C_Canons_and_Glees_(Warren%2C_Thomas)
Самуэль Вебб ағаның «Глиздер, дуэттер, канзонеттер және т.б. таңдамасы» (3 томдық) IMSLP-де: https://imslp.org/wiki/A_Selection_of_Glees%2C_Duets%2C_Canzonets%2C_etc._(Webbe%2C_Samuel)
Әртүрлі авторлардың глиздерін cpdl сайтынан тегін жүктеуге болады: http://www.cpdl.org/wiki/index.php/Category:Glees
Глиздерді notAmos баспасынан алуға болады, кейбіреулері тегін жүктеуге қолжетімді: https://www.notamos.co.uk/
Глиздер, сондай-ақ әндер DovetonMusic сайтынан қолжетімді: http://dovetonmusic.com/Cat_Glees_&_Partsongs.html
«Ғалымдардың глиздер кітабы», ред. Дэвид Джонсон. OUP баспасы, 1985 жыл.
«Англиялық глиз», ред. Перси М. Янг. OUP баспасы, 1990 жыл.
Төрт дауысқа арналған он грузин глизи, ред. Дэвид Джонсон. OUP баспасы, 1981 жыл.