Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Б.з.д. 1-ғасырдың тарихшысы және философы
1st century BC historian and philosopher
Дамаскілік Николай (грекше: Νικόλαος Δαμασκηνός, Nikolāos Damaskēnos; латынша: Nicolaus Damascenus) – Рим империясының Август дәуірінде өмір сүрген грек тарихшысы және философы. Оның есімі туған жері Дамаск қаласының атына байланысты. Оның шығармалары мол болған, бірақ олардың көбі жоғалып кеткен. Оның ең маңызды еңбегі – 144 кітаптан тұратын жалқы тарих. Оның қарт жасында жазған екі еңбегінен маңызды үзінділер сақталған: Августтың өмірбаяны және автобиографиясы. Ол сонымен қатар Иродтың өмірбаянын, бірнеше философиялық еңбектерді, трагедиялар мен комедияларды да жазған. Ол туралы ақпарат Суда энциклопедиясында бар.
Nicolaus of Damascus (Greek: Νικόλαος Δαμασκηνός, Nikolāos Damaskēnos; Latin: Nicolaus Damascenus) was a Greek historian and philosopher who lived during the Augustan age of the Roman Empire. His name is derived from that of his birthplace, Damascus. His output was vast, but is nearly all lost. His chief work was a universal history in 144 books. There exist considerable remains of two works of his old age; a life of Augustus, and an autobiography. He also wrote a life of Herod, some philosophical works, and some tragedies and comedies. There is an article on him in the Suda.
Өмір
Ол шамамен б.з.д. 64 жылы дүниеге келген. Николайдың Птолемей есімді бір әйелі болған, ол Ирод сарайында кітап сақтаушы немесе есепші болып қызмет еткен. Ол Ұлы Иродтың жақын досы еді, ол одан бірнеше жыл бұрын қайтыс болды. Софронийдің сөзіне қарағанда, ол Марк Антоний мен Клеопатраның (шамамен б.з.д. 68 жылы туған) балаларына ұстаздық жасаған. Әкесі Ұлы Иродтың қайтысынан кейін, Ирод Архелайдың таққа талап ету құқығын қорғау үшін Ирод Архелаймен бірге Римге барған. Николайдың яһуди ма, грек пе деген мәселе ғалымдар арасында көп талқыланған. Егер оның грек түбі болмаса, ол кем дегенде толыққанды эллинистенген болуы керек. Кейінгі көне деректерде ол "Пэрипатетик" деп аталады. Николай "Жан туралы" еңбек жазғандықтан, ол Филон сияқты пифагорейшілер немесе платониктер мектебінде болған және яһуди монотеизмін сол екі мектептің монотеизмімен (Монад/Жақсылық) біріктіруге қатысқан болуы мүмкін.
He was born around 64 BC. Nicolaus is known to have had a brother named Ptolemy, who served in the court of Herod as a type of book keeper or accountant. He was an intimate friend of Herod the Great, who died a number of years before him. He was also the tutor of the children of Mark Antony and Cleopatra (born in c. 68 BC), according to Sophronius. He went to Rome with Herod Archelaus, to defend the young man's claim to the throne upon the death of his father Herod the Great. The question whether Nicolaus was a Jew or a Greek has been much debated in scholarship. If he had non Greek roots, he must have been at least thoroughly hellenised. Later ancient sources refer to him as "the Peripatetic". Since Nicolaus wrote a work On the Psyche, he may well have been, like Philo, in the school of the Pythagoreans or Platonists and been part of the syncretisation of Judaic monotheism with the monotheism (the Monad/The Good) of those two schools.
Әлемдік тарих
Өмірінің соңына таман ол 144 кітаптан тұратын "Жалпы тарих" еңбегін жазды, бірақ Судада тек 80 кітаптан ғана айтылған. Дегенмен, 2, 4, 5, 6, 7, (8), 96, 103, 104, 107, 108, 110, 114, 123 және 124-кітаптар туралы мәліметтер белгілі. Алғашқы жеті кітаптың маңызды үзінділері Византия императоры Константин VII Порфирогенениттің бұйрығымен құрастырылған Константиний үзінділерінде келтірілген. Олар ассириялықтардың, мидиялықтардың, гректердің, лидиялықтардың және парсылықтардың тарихын қамтиды, сонымен қатар Библия тарихы үшін де маңызды. Яһуди тарихшысы Иосиф Флавий өзінің "Яһудилердің ескілігі" (Ant. 15–17) еңбегінде осы жұмысты пайдаланған болуы мүмкін, өйткені Николай тоқтаған жерде, Ирод Архелайдың билігі кезінде, Иосиф Флавийдің баяндамасы күрт қысқарып кетеді. Иосиф Флавий Николайдың Ибрайым туралы және "Яһудилердің ескілігі" еңбегінің 7-ші кітабында яһуди патшасы Дәуіт туралы жазған тарихын да сілтеме жасайды. Грек мифологиясы және шығыс тарихына қатысты бөлімдерде ол басқа, қазір жоғалған, сапасы әртүрлі еңбектерге сүйенді. Егер ол Ктесийге сенген болса, оның еңбегінің құндылығы төмен. Роберт Дрюс былай деп жазды:
Towards the end of his life he composed a Universal History in 144 books, although the Suda mentions only 80 books. But references to books 2, 4, 5, 6, 7, (8), 96, 103, 104, 107, 108, 110, 114, 123 and 124 are known. Extensive fragments of the first seven books are preserved in quotation in the Constantinian Excerpts, compiled at the order of Byzantine Emperor Constantine VII Porphyrogenitus. These cover the history of the Assyrians, Medes, Greeks, Lydians, and Persians, and are important also for Biblical history. The Jewish historian Josephus probably used this work for his history of Herod in his Antiquities of the Jews (Ant. 15–17) because where Nicolaus stops, in the reign of Herod Archelaus, the account of Josephus suddenly becomes more cursory. Josephus also references Nicolaus' history on Abram and in book 7 of Antiquities of the Jews on the Jewish King David. For portions dealing with Greek myth and oriental history he was dependent on other, now lost works, of variable quality. Where he relied on Ctesias, the value of his work is slim. Robert Drews has written:
Классикалық ғалымдар Николайдың Шығыс тарихы, әсіресе оның Кир туралы әңгімесі Ктесийдің "Персика" еңбегінен алынғанымен келіседі, бұл еңбек төртінші ғасырдың басында жазылған. Бұл еңбек ассириологтар мен классицистер тарапынан Месопотамия тарихы бойынша мүлдем сенімсіз нұсқаулық ретінде негізді түрде айыпталып келді.
Classical scholars are agreed that Nicolaus's history of the East, and especially his story of Cyrus, was taken from Ctesias's Persica, a work written early in the fourth century B. C. This work has with justification been denounced by both Assyriologists and classicists as a totally unreliable guide to Mesopotamian history.
Августтың өмірі
Ол Августтың өмірбаянын (Bios Kaisaros) жазды, бұл императордың 14 жылы қайтыс болуынан бұрын аяқталған сияқты. Қамтылған мерзім нақты емес. Екі ұзын үзінді сақталды, біріншісі Октавиус өміріне, екіншісі Цезардың қазасына арналған; екеуі де Византия императоры Константин VII Порфирогениттің бұйрығымен жасалған грек антологиясы – Константин үзінділерінде келтірілгендіктен бізге жеткен.
He wrote a Life of Augustus (Bios Kaisaros), which seems to have been completed before the death of the emperor in AD 14. The time span treated is uncertain. Two long excerpts remain, the first concerning Octavius' youth, the second Caesar's assassination; both survive because they are quoted in the Constantinian Excerpts, a Greek anthology of excerpts commissioned under Byzantine Emperor Constantine VII Porphyrogenitus.
Өмірбаян
Ол сондай-ақ, қарт жасында жазылған, бірақ нақты жазылған жылы белгісіз автобиографиясын да жазған. Ол б.з.д. 4 жылы зейнетке шығуды қалағанын, бірақ Ирод Архелаймен бірге Римге баруға көндірілгенін айтады. Қалған үзінділер негізінен еврей тарихына, Ұлы Иродтың сарайындағы оқиғаларға және Иродтың ұлдары мен қарындасы арасындағы мұрагерлік дауына арналған. Бұл еңбек шамамен б.з. 1 жылы Римде жазылған болуы мүмкін, сол кезде ол байлар мен ықпалды адамдарға жақсы көріну үшін философиямен тым көп айналысқандығы үшін сынағандар болды.
He also wrote an autobiography, the date of which is uncertain but which must have been written at an old age. It mentions that he wanted to retire, in 4 BC, but was persuaded to travel with Herod Archelaus to Rome. The fragments that remain deal mainly with Jewish history, focusing on the events at the court of Herod the Great and the succession crisis involving Herod's sons and sister. The work was probably written in Rome ca. AD 1, when he attracted criticism for being too involved in philosophy to court the wealthy and powerful.
Психика туралы
Порфирий «Жанның қабілеттері туралы» еңбегінде Дамаскілік Николайдың «Психе туралы» кітабын жазғанын айтады. Онда психикалық жанның бөлінуі сандық емес, сапалық айырмашылықтарға негізделген, дәл өнер немесе ғылым бөлінгендей. Николай «психе» жанның бөліктері арқылы оның түрлі қабілеттерін меңзегені анық.
Porphyrius in On the Faculties of the Soul mentions that Nicolaus of Damascus wrote a book On the Psyche, which stated that the division of the psyche soul was not founded on quantity, but on quality, like the division of an art or a science. Clearly, by ‘parts’ of the psyche soul, Nicolaus meant its different faculties.
Өсімдіктер туралы
1923 жылы Стамбулда оның "Де Плантис" еңбегінің араб тіліне аудармасы табылған, бұл аударма бұрын Аристотельге жатқызылған болатын. Оның сирия тіліндегі қолжазбасы Кембриджде де сақталған.
An Arabic translation of his work De Plantis, once attributed to Aristotle, was discovered in Istanbul in 1923. It also exists in a Syriac manuscript at Cambridge.
Басқа жұмыстар
Жас кезінде ол бірнеше трагедия мен комедия жазған, бірақ олар қазірге дейін сақталмаған. Өмірінің соңғы жылдарында ол жабайы халықтар мен олардың дәстүр-салты туралы этнографиялық еңбек жазды.
In his younger years, he composed some tragedies and comedies, which are now lost. In his later life, he also wrote an ethnographical work on barbaric peoples and their customs.
Үнді патшасының Августқа елшілігі
Ең танымал үзінділердің бірі – оның б.з.д. 20/19 жылы қыс мезгілінде Августқа «Пандион (Пандия патшалығы) немесе, басқаларының пікірінше, Пор» атты үнді патшасы жіберген елшілік туралы баяндамасы. Ол Антиохияда елшілікпен кездесті. Елшілік грек тілінде жазылған дипломатиялық хат алып келді, ал оның құрамында срамна болды, ол өзінің сенімін көрсету үшін Афинада өз денесін өртеді. Оқиға сенсация тудырып, Страбон мен Дио Кассий оны тікелей келтірген. Срамнаның қабірі Плутарх заманында да көрініп тұрды, онда «ΖΑΡΜΑΝΟΧΗΓΑΣ ΙΝΔΟΣ ΑΠΟ ΒΑΡΓΟΣΗΣ» (Зарманохегас индос апо Баргосес – Зарманохегас, Баргосадан шыққан үнді) деген жазу болды. Осы мәліметтерге Николаус Дамаскиннің баяндамасын да қосуға болады. Ол жазушы Антиохияда, Дафнаның жанында Август Цезарьға жіберілген үнді елшілерімен кездескенін айтады. Хаттан бірнеше адам аталғаны көрінеді, бірақ тек үшеуі ғана тірі қалды, оларды ол өз көзімен көргенін мәлімдейді. Қалғандары негізінен ұзақ сапардың салдарынан қайтыс болды. Хат грек тілінде теріге жазылған, онда Пор хат авторы екені, алты жүз патшаның билеушісі болғанымен, Цезардың достығын жоғары бағалайтыны, оның өлкесінен қалауынша өтуге рұқсат беретіні және кез келген әділ істе көмектесуге дайын екені жазылған. Олар белдеріне белбеу байлаған, хош иістерге толы сегіз жалаңаш қызметші арқылы сыйлықтарды ұсынды. Сыйлықтардың арасында қолдары жоқ адам (яғни Гермес), үлкен жыландар, он шақырымдық жылан, үш шақырымдық өзен бақасы және бүркіттен үлкен сайрақ болды. Олармен бірге Афинада өзін өртеген адам да болды. Мұндай амал қиын жағдайға түскен, апаттан құтылуды іздеген адамдарға және осы кісі сияқты жағдайы жақсы адамдарға тән. Өйткені ол бұрынғысынан барлық ісінде сәттілікке жеткендіктен, жаңа апаттың орын алмауы үшін өмірден кетуі керек деп ойлады. Сондықтан ол күлімдеп, жалаңаш, майланған және белбеу байлап, отқа секірді. Оның қабірінде мына жазу бар:
One of the most famous passages is his account of an embassy sent by an Indian king "named Pandion (Pandyan kingdom) or, according to others, Porus" to Augustus in the winter of 20/19 BC. He met with the embassy at Antioch. The embassy was bearing a diplomatic letter in Greek, and one of its members was a sramana who burnt himself alive in Athens to demonstrate his faith. The event made a sensation and was quoted by Strabo and Dio Cassius. A tomb was made to the sramana, still visible in the time of Plutarch, which bore the mention "ΖΑΡΜΑΝΟΧΗΓΑΣ ΙΝΔΟΣ ΑΠΟ ΒΑΡΓΟΣΗΣ" (Zarmanochēgas indos apo Bargosēs – Zarmanochegas, Indian from Bargosa). To these accounts may be added that of Nicolaus Damascenus. This writer states that at Antioch, near Daphne, he met with ambassadors from the Indians, who were sent to Augustus Caesar. It appeared from the letter that several persons were mentioned in it, but three only survived, whom he says he saw. The rest had died chiefly in consequence of the length of the journey. The letter was written in Greek upon a skin; the import of it was, that Porus was the writer, that although he was sovereign of six hundred kings, yet that he highly esteemed the friendship of Cæsar; that he was willing to allow him a passage through his country, in whatever part he pleased, and to assist him in any undertaking that was just. Eight naked servants, with girdles round their waists, and fragrant with perfumes, presented the gifts which were brought. The presents were a Hermes (i. e. a man) born without arms, whom I have seen, large snakes, a serpent ten cubits in length, a river tortoise of three cubits in length, and a partridge larger than a vulture. They were accompanied by the person, it is said, who burnt himself to death at Athens. This is the practice with persons in distress, who seek escape from existing calamities, and with others in prosperous circumstances, as was the case with this man. For as everything hitherto had succeeded with him, he thought it necessary to depart, lest some unexpected calamity should happen to him by continuing to live; with a smile, therefore, naked, anointed, and with the girdle round his waist, he leaped upon the pyre. On his tomb was this inscription:
ЗАРМАНОХЕГАС, ҮНДІ, БАРГОСА ТУҒАН ЖЕРІНЕН, ӨЗ ЕЛІНІҢ ДӘСТҮРІ БОЙЫНША ӨЗІН ӨЛТІРІП, МҰНДА ЖАТЫР.
ZARMANOCHEGAS, AN INDIAN, A NATIVE OF BARGOSA, HAVING IMMORTALIZED HIMSELF ACCORDING TO THE CUSTOM OF HIS COUNTRY, HERE LIES.