Кіріспе

Екінші Сирия Республикасының (1950-63) және қазіргі Сирияның негізгі заңы

Сирия Араб Республикасының қазіргі Конституциясы 2012 жылдың 26 ақпанында қабылданды, ол 1973 жылдың 13 наурызынан бері күшіне енген Конституцияны алмастырды. Қазіргі Конституция мемлекеттік билікті "демократиялық" және "республикалық" жүйе деп белгілейді. Ол Сирияның араб екендігін анықтайды және елді кең "араб отанының" бір бөлігі ретінде, ал халқын араб ұлтының негізгі құрамы ретінде сипаттайды. Конституция басқа араб мемлекеттерімен ынтымақтастықта Араб одағын құруға бағытталған жалпы араб бағдарламасын қолдайды. Конституцияға екі рет түзетулер енгізілді. 6-бап 1981 жылы өзгертілді. Конституцияға соңғы түзету 2000 жылы енгізілді, онда Президенттік лауазымға үміткердің ең төменгі жасы 40-тан 34-ке төмендетілді.

2012 жылғы Конституция

2011 жылғы Сирия революциясынан кейін Сирия үкіметі жаңа конституция жобасын әзірлеп, оны 2012 жылдың 26 ақпанында халықаралық бақылаушыларсыз референдумға ұсынды. Конституцияға енгізілген өзгерістер сыртқы түрі ғана өзгерген, ал Баас үкіметінің бүкіл елдегі наразылықтарға жауап ретінде жасалған қадамы болды. Бұл әрекет Сирия үкіметінің билігін толыққанды өз қолына алды және үкіметке адал топтармен кеңеспей жасалғандықтан, Сирия оппозициясы мен революциялық партиялары референдумды бойкоттады. Үкімет деректеріне сәйкес, бұл қатысудың өте төмен болуына әкелді. Референдум нәтижесінде жаңа конституция қабылданды және ол 2012 жылдың 27 ақпанында күшіне енді.

2017 жылғы Конституция жобасы

2017 жылдың 23 қаңтарында ресейлік дипломаттар Сирияның жаңа конституциясының жобасын ұсынды, бірақ оппозициялық делегаттар оны қабылдамады. Жобада «Сирия Араб Республикасы» ел атынан «араб» сөзі алынып тасталды, бұл қадам курд халқына жасалған ишара еді. Ресей делегациясының жобасы 2012 жылғы Сирия конституциясының 3-бабын жоюды ұсынды, онда президенттің мұсылман болуы міндетті деп көрсетілген. Сонымен қатар, 2017 жылғы конституция жобасында Сирия президентінің қайта сайлану құқығы болмаған, тек бір жеті жылдық мерзімге сайлануға рұқсат етілетіні көзделген. Конституцияда елде екі палаталы парламент құрылуы және ислам шариаты заңның негізі ретінде қабылданбауы тиіс еді.

Шолу

2012 жылғы жаңа конституция авторитарлық құрылымды бекітіп, оны ең жоғары билікті президентке орталықтандырды. Жаңа 88-бапта президенттің өкілеттік мерзімі жеті жылға дейін, ең көп дегенде бір рет қайта сайланумен шектелді. Дегенмен, Башар Асад 87-бапқа сәйкес, жаңа мемлекет басшысы сайланбаған жағдайда, өкілеттігін осы мерзімнен кейін де ұзартуға құқылы, аталған бап қазіргі президентті билігін жалғастыруға міндеттейді. 97-бап президентке Премьер-министрді, Министрлер кабинетін және олардың орынбасарларын тағайындау және қызметтен босату құқығын береді.