Археологиялық горизонттар: кең аумақтық және мәдени ерекшеліктер
Horizon (archaeology)
Археологияда "көлденең қабат" – белгілі бір уақытта кең аумақта таралған мәдени ерекшеліктер жиынтығы. Қабаттар арқылы қазбалардың кезеңдерін анықтауға көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Археологияда, горизонттың жалпы мағынасы – белгілі бір географиялық аумақта шектеулі уақыт ішінде кездесетін ерекше шөгінділер, артефакттар, стильдер немесе басқа да мәдени ерекшеліктердің түрі. Бұл термин геологиядағы горизонт немесе маркерлік горизонт сияқты ұқсас терминдерден алынған, бірақ геологиядағылар табиғи себептермен пайда болса, археологиялық горизонттар адамның әрекетінен туындайды. Көбінесе, қыш ыдыстардың түрі мен сирек кездесетін маңызды артефакттардың стилінде өзгерістер болады. Горизонт бойында бір типті артефакт немесе стиль кең аумақта кеңінен таралған, және осы іздер шамамен бір уақытта болған деп есептеуге болады.
Distinctive type of archaeological findings over a large geographical area
In archaeology, the general meaning of horizon is a distinctive type of sediment, artefact, style, or other cultural trait that is found across a large geographical area from a limited time period. The term derives from similar ones in geology, horizon or marker horizon, but where these have natural causes, archaeological horizons are caused by humans. Most typically, there is a change in the type of pottery found and in the style of less frequent major artefacts. Across a horizon, the same type of artefact or style is found very widely over a large area, and it can be assumed that these traces are approximately contemporary.
Жалпы
Бұл термин бір кезеңді құрайтын немесе археологиялық кезеңдерді анықтау процесінің бөлігі болып табылатын стратиграфиялық қатынастардың тізбесін көрсету үшін қолданылады. Археологиялық горизонт – Гаррис матрицасында қалыптасқан контексттердегі үзіліс ретінде түсіндіріледі, ол контексттерде табылған жәдігерлердің уақыты бойынша шектелу арқылы белгілі бір орнындағы эпоханың өзгеруін көрсетеді. Мысал ретінде Англиядағы қара топырақ горизонтын келтіруге болады, ол римдік заттарды ортағасырлық заттардан ажыратады және Рим Британиясындағы қалалық аймақтардың 2-ден 5-ші ғасырларға дейін тасталуын көрсетеді. "Археологиялық горизонт" термині кейде, дәл емес, қабат немесе страта терминінің орнына қолданылады.
The term is used to denote a series of stratigraphic relationships that constitute a phase or are part of the process of determining the archaeological phases of a site. An archaeological horizon can be understood as a break in contexts formed in the Harris matrix, which denotes a change in epoch on a given site by delineation in time of finds found within contexts. An example of a horizon is the dark earth horizon in England, which separates Roman artefacts from medieval artefacts and which may indicate the abandonment of urban areas in Roman Britain during the 2nd to 5th centuries. The term "archaeological horizon" is sometimes, and somewhat incorrectly, used in place of the term layer or strata.
Америка
Америка археологиясында "Көкжиек" терминологиясы, нақты атаулар ретінде қолданылатын, маңызды кезеңдерді кезеңдеу схемалары үшін пайдаланылады. "Көкжиектер" – мәдени тұрақтылық және саяси біртік кезеңдері, ал "Аралық кезеңдер" олардың арасындағы саяси үзіліс кезеңін қамтиды. Колумбтан бұрынғы Перу және Орталық Андтар кезеңдеуінде екі аралық кезеңмен үш "Көкжиек" кезеңі бар. "Көкжиектер" және олардың үстемдік ететін мәдениеттері: Ерте "Көкжиек", Чавин; Орта "Көкжиек", Тиуанаку және Вари мәдениеті; Кеш "Көкжиек", Инка. Кейде мезоамерикалық хронология үшін де осы терминдер (Ерте, Орта және Кеш "Көкжиектер") қолданылады, бірақ 1958 жылы Гордон Вилли мен Филип Филипс анықтаған бес кезең басым болып қала береді, ал қалыптасу кезеңі, классикалық кезең және классикалық кезеңнен кейінгі кезең шамамен ұқсас мерзімдерді қамтиды. Көбінесе, аймақ үшін "Ольмек көкжиегі" сияқты кішкенә әріптермен жазылатын көкжиектер қолданылады.
In the archaeology of the Americas "Horizon" terminology, used as proper names, has become used for schemes of periodization of major periods. "Horizons" are periods of cultural stability and political unity, with "Intermediate periods" covering the politically fragmented transition between them. In the periodization of pre Columbian Peru and the Central Andes, there are three Horizon periods with two Intermediate periods between them. The Horizons and their dominant cultures are: Early Horizon, Chavin; Middle Horizon, Tiwanaku and Wari culture; Late Horizon, Inca. The same terms (Early, Middle, and Late Horizons) are sometimes used for the Mesoamerican chronology, though there the five stages defined by Gordon Willey and Philip Phillips in 1958 remain dominant, and the Formative stage, Classic stage, and Post Classic stage cover approximately similar periods. More commonly, lower case horizons such as an "Olmec horizon" are referred to for the region.