Шетел мемлекеттердің ішкі саясатына араласу – интервенционизм. Әскери, экономикалық килісу, гуманитарлық мақсаттар, қарыз өндіруі мүмкін. Батыс елдерінің сыртқы саясатында маңызды рөл атқарады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір елдің басқа елдің ісіне араласуы
Interference by one country in the affairs of another
Интервенционизм саясатта әдетте басқа елдердің саяси ісіне араласатын, әскери немесе саудалық интервенциялар жасаумен айналысатын үкіметтердің тәжірибесін білдіреді. Экономикалық интервенционизм термині ішкі экономикалық саясатқа араласуға қатысты. Интервенционизмнің маңызды бөлігі болып табылатын әскери интервенцияны Марта Финнемор халықаралық қатынастар контекстінде "мақсатты мемлекеттегі саяси билік құрылымын анықтау мақсатымен танылған шекаралар арқылы әскери қызметкерлерді орналастыру" деп анықтады. Интервенциялар тек саяси билік құрылымдарын өзгертуге, гуманитарлық мақсаттарға немесе қарызды өндіріп алуға бағытталуы мүмкін. Интервенционизм батыс державаларының сыртқы саясатында, әсіресе Виктория дәуірінде және одан кейін маңызды рөл атқарды. Жаңа империализм дәуірінде батыс елдерінің Оңтүстік жарты шардың көптеген елдеріне жасаған интервенциялары, соның ішінде Банана соғыстары болды. Қазіргі интервенционизм Суық соғыс кезеңінде қалыптасты, онда АҚШ және КСРО әлем елдерінде бір-бірінің ықпалына қарсы тұру үшін араласты. Тарихшылар интервенционизмге қатысқан елдердің қоғамдық пікірінде әрқашан даулы саяси мәселе болғанын атап көрсетті. Александр Даунздың мәліметтеріне сәйкес, 1816 жылдан 2011 жылға дейін 120 көшбасшы сыртқы күштердің ықпалымен режимді өзгерту арқылы қызметтен алынған. 2016 жылы Карнеги-Меллон университетінің саясаттанушысы Дов Хайм Левин (қазір Гонконг университетінде оқытады) жүргізген зерттеуде АҚШ 1946 жылдан 2000 жылға дейін 81 шетелдік сайлауға араласқаны, олардың көпшілігі ашық емес, құпия операциялар арқылы жасалғаны анықталды. Шетелдік институттардың аумақтық басқаруын қамтитын көпжақты интервенциялар, мысалы, Шығыс Тимор және Косово сияқты жағдайларды қамтиды, сондай-ақ Палестина аумақтары үшін де ұсынылған (бірақ қабылданбаған). 2021 жылы жасалған әдебиеттерге шолу көрсеткендей, Екінші дүниежүзілік соғыстан бері жасалған шетелдік интервенциялар көбінесе мақсаттарына жете алмайды.
Interventionism, in politics, typically refers to the practice of governments that interfere in the political affairs of other countries, staging military or trade interventions. A different term, economic interventionism, refers to intervention in economic policy at home. Military intervention, which is a common element of interventionism, has been defined by Martha Finnemore in the context of international relations as "the deployment of military personnel across recognized boundaries for the purpose of determining the political authority structure in the target state". Interventions may be solely focused on altering political authority structures, or may be conducted for humanitarian purposes, or for debt collection. Interventionism has played a major role in the foreign policies of Western powers, particularly during and after the Victorian era. The New Imperialism era saw numerous interventions by Western nations in the Global South, including the Banana Wars. Modern interventionism grew out of Cold War policies, where the United States and the Soviet Union intervened in nations around the world to counter any influence held there by the other nation. Historians have noted that interventionism has always been a contentious political issue in the public opinion of countries which engaged in interventions. According to a dataset by Alexander Downes, 120 leaders were removed through foreign imposed regime change between 1816 and 2011. A 2016 study by Carnegie Mellon University political scientist Dov Haim Levin (who now teaches at the University of Hong Kong) found that the United States intervened in 81 foreign elections between 1946 and 2000, with the majority of those being through covert, rather than overt, actions. Multilateral interventions that include territorial governance by foreign institutions also include cases like East Timor and Kosovo, and have been proposed (but were rejected) for the Palestinian territories. A 2021 review of the existing literature found that foreign interventions since World War II tend overwhelmingly to fail to achieve their purported objectives.
Шетелдік режимнің өзгеруі
Александр Даунс, Линдси О'Рурк және Джонатан Монтеннің зерттеулері сырттан таңылған билік алмасу азамат соғысының ықтималдығын сирек азайтатынын, жаңадан орнатылған басшыны күшпен қызметтен алу мүмкіндігін жоғарылатпайтынын, ал демократияға қолайлы жағдайлары бар елдерде демократиялық институттарды өзгертумен бірге жүрмесе, демократияның орнауына ықпал етпейтінін көрсетеді. Даунс былай деп мәлімдейді: Алайда, Рейтер мен Горан Пейктің зерттеулері сырттан таңылған билік алмасу азамат соғысының ықтималдығын арттыруы мүмкін екенін анықтады.
Studies by Alexander Downes, Lindsey O'Rourke, and Jonathan Monten indicate that foreign imposed regime change seldom reduces the likelihood of civil war, violent removal of the newly imposed leader, and does not increase the likelihood of democratization unless regime change comes with pro democratic institutional changes in countries with favorable conditions for democracy. Downes argues: However, research by Reiter and Goran Peic finds that foreign imposed regime change can raise the probability of civil war.
Африкадағы
Африка елдерінің ішінде Нигерия тәуелсіздік алғаннан бері Сахара аймағынан оңтүстік Африка елдерінің ішкі ісіне араласу ниетін көрсетіп келеді. Айтуынша, Якубу Говонның қызметтен алынуының бір себебі Нигерияның Гренада және Гайана сияқты алыс елдерде ресурстарын бекер жұмсауы болған, бұл Нигерияға ешқандай экономикалық немесе саяси пайда әкелмеген. Нигериядағы кейінгі әскери үкіметтердің философиясы, әлемнің өзара байланысы артқан сайын, ешбір ел өзін жеке алып жүре алмайды деген тұжырымға келді.
Among African nations, Nigeria has shown the will to intervene in the affairs of other sub Saharan African countries since independence. It is said that one of the reasons Yakubu Gowon was removed from office had been the squandering of Nigeria's resources in such far away lands as Grenada and Guyana, with no returns, economic or political for Nigeria. The philosophy of subsequent military governments in Nigeria was that in an increasingly interdependent world, a country cannot be an island.