Кіріспе
Динозаврлардың жойылған туысы. Ричардоэстезия – терапод динозаврлардың тістерінің морфогені, алғаш рет қазіргі Канада, АҚШ және Қазақстан аумағындағы соңғы креда кезеңінен сипатталған. Қазіргі таңда екі түрі белгілі: R. gilmorei және R. isosceles, сондай-ақ үшінші түрі болуы мүмкін – R. asiatica. Бұл морфотаксон ретінде типтік түрден уақыт және кеңістік бойынша шалғай орналасқан басқа терапод тістерін сипаттау үшін қолданылады. Туысқа жатқызылған барлық тістер жануарлардың биологиясы мен таксономиялық жағдайын нақты бейнелесе, онда бұл динозаврлардың ең ұзақ сақталған туыстарының бірі, тіпті ең көп тарағандарының бірі болуы мүмкін.
Richardoestesia is a morphogenus of theropod dinosaur teeth, originally described from the Late Cretaceous of what is now Canada, the United States and Kazakhstan. It currently contains two species, R. gilmorei and R. isosceles, and a possible third, R. asiatica. It has been used as a morphotaxon to describe other theropod teeth widely displaced in time and space from the type species. If all teeth assigned to the genus are truly reflective of the animals biology and taxonomic state, it would have been one of the longest lasting dinosaur genera, perhaps also being the most widely distributed.
Тарих
1917 жылы Чарльз Хазелиус Стернберг және оның ұлдары Альберта провинциясының Динозаврлар саябағында, Литтл Сэндхилл Крик алаңында осы жақ сүйектерін тапты. 1924 жылы Чарльз Уитни Гилмор оны Chirostenotes pergracilis деп атады және осы түрге жатқызды. 1980 жылдары Киростеноттардың ұзын жақ сүйектеріне ие болмауы овираптозавр екені анықталды. Сондықтан 1990 жылы Филип Керри, Джон Кит Ригби және Роберт Эван Слоан жеке түрді бөліп шығарды: Richardoestesia gilmorei. Туыс Ричард Эстестің құрметіне аталған, оның кішкентай омыртқалы жануарлар, әсіресе Кейінгі Бор дәуірінің теропод тістері туралы маңызды еңбектеріне деген құрмет ретінде. Атаудың авторлары бастапқыда Ricardoestesia деп жазуды жоспарлаған, Ricardus – «Ричард» есімінің латыншасы. Бірақ бір суреттің түсіндірмесінен басқа, газет редакторлары «h» әрпін қосып, жазуын өзгертті. Айырықша жағдай, 1991 жылы Джордж Ольшевский түрлер тізімінде де Ricardoestesia жазуын қолданды және Ricardoestesia дұрыс емес деп көрсетті, бірақ түпнұсқа авторлардың осылай жазуға ниеттенгенін білмеді. Нәтижесінде, ICZN ережелеріне сәйкес, ол бастапқы басылымның екі жазу нұсқасы арасынан таңдау жасап, «бірінші түзетуші» рөлін атқарды және қате жазылған атауды кездейсоқ ресми тіркеді. Кейіннен авторлар Richardoestesia жазуын қабылдады. Түр Гилмордың құрметіне аталған.
Түрлер
Richardoestesia gilmorei (NMC 343) голотиптік үлгісі 75 миллион жыл бұрын Кампан дәуірінен қалған жоғарғы Джудит өзен тобында табылған төменгі жақтардың бір жұбынан тұрады. Жақтары жұқа және өте ұзын, 193 миллиметр, бірақ тістері кішкентай және өте нәзік тісті, әр миллиметрге 5-6 тіс тістері бар. Тістің тіркеліс тығыздығы – бұл түрдің ерекше белгісі. 2001 жылы Джулия Санки екінші түрді атады: Richardoestesia isosceles, негізі тіс болған, LSUMGS 489:6238, Техас Агужа формациясынан, ол ұзағырақ және аз иілген типте. R. isosceles тістері крокодил тәрізді пішінде, мүмкін, себекосухианға жатады. 2013 жылы жасалған зерттеулер Қазақстандағы Биссекти формациясының CBI 14 учаскесінен алынған Asiamericana asiatica коэлурозаврының тістері Richardoestesia isosceles тістерімен бірдей екенін болжады және түрді Richardoestesia asiatica деп қайта атады. 2019 жылы жүргізілген зерттеулер де осыны растады. R. asiatica-ның голотипі – CCMGE 460/12457, сонымен қатар тағы екі тіс (ZIN PH 1110/ 16 және ZIN PH 1129/16) белгілі. Көптеген анықталған тістердің орналасқан жері мен уақытының айырмашылығынан, зерттеушілер олардың барлығы бір туысқа немесе түрге жататындығына күмән келтірді және туысты форма таксоны ретінде қарастыру керек. 2013 жылы жарияланған тістердің салыстырмалы зерттеуі R. gilmorei және R. isosceles тек 76,5 және 75 миллион жыл бұрынғы Динозаврлар паркі формациясында ғана анықталғандығын көрсетті. R. isosceles Агуджа формациясында да кездесетін, шамамен сол жаста. Басқа анықталған тістердің көпшілігі салыстыру үшін дене қаңқаларының жетіспеуіне байланысты аталмаған түрлерге жатады. Ричардоэстезияның қазбалары Солтүстік-Шығыс Испанияның Тремп формациясынан (Бласи 2 мүшесі) да табылған.
Палеобиология
Кем дегенде бірнеше зерттеу Ричардоэстезияның балықтармен қоректенетін өмір салты туралы болжам жасады, оның кеңінен таралуы және теңіздік жерлерде басым болуына байланысты.