Мандочелло – мандолина отбасының бас аспабы. Төрт жұп ішекті, C2 нотасымен дыбысталады. Мандолинге қарағанда үлкенірек, көбінесе бас партияларында қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мандолин туысындағы музыкалық аспап
Musical instrument in the mandolin family
Мандоцелло – мандолин туысына жататын қыллы аспап. Ол мандолинден үлкен және мандолин туысының баритон аспабы болып табылады. Оның сегіз қылы төрт жұпқа бөлінген, әр жұп қылы бірдей дыбыспен күйленген. Жұптардың жалпы құрамы мандолин сияқты квинталармен, бірақ бас C (C2) нотасынан басталады. Оны скрипкаға қатысты виолончельдің орнындай деп айтуға болады.
The mandocello is a plucked string instrument of the mandolin family. It is larger than the mandolin, and is the baritone instrument of the mandolin family. Its eight strings are in four paired courses, with the strings in each course tuned in unison. Overall tuning of the courses is in fifths like a mandolin, but beginning on bass C (C2). It can be described as being to the mandolin what the cello is to the violin.
Құрылыс
Мандоцеллоның құрылысы мандолинаға ұқсас: мандоцеллоның корпусы 18-шы ғасырғы Виначча мектебінің нұсқаларына сәйкес, қазан тәрізді дөңгелек арқасымен, немесе 20-шы ғасырдың басында АҚШ-та танымал болған Гибсон гитара корпорациясының нұсқаларына сәйкес, жалпақ (доға тәрізді) арқасымен жасалуы мүмкін. Мандоцеллоның мензурасы мандолинадан ұзын. Гибсонның үлгілерінде мензура ұзындығы 24,75 дюйм (62,87 см) болады, бірақ жалпақ арқалы нұсқаларында айтарлықтай қысқарақ немесе ұзын мензура ұзындығымен (кейбір Vega мандоцеллоларында 27 дюйм / 68,58 см) кездеседі. Қазан тәрізді корпустың мензурасы шамамен 22,5 дюйм (57 см) болуы мүмкін. Ішкі тіректері де мандолинаға ұқсас. Гибсонның мандоцеллолары әдетте сонда оқшау дыбыс тесігінің астында бір көлденең тіреумен жасалған. Заманауи шеберлер X тәрізді тіреулерді де қолданады. Мандолиналар отбасысына тән, мандоцеллоларды бір овал дыбыс тесігімен немесе екі "F" тәрізді дыбыс тесігімен кездестіруге болады. Бұл аспаптарда әдетте 18-ден 22-ге дейін ладтар болады; концерттік қазан тәрізді корпустың аспаптарында жоғарғы регистрде виртуоздық орындауға мүмкіндік беретін көбірек ладтар болуы мүмкін.
Mandocello construction is similar to the mandolin: the mandocello body may be constructed with a bowl shaped back according to designs of the 18th century Vinaccia school, or with a flat (arched) back according to the designs of Gibson Guitar Corporation popularized in the United States in the early 20th century. The scale of the mandocello is longer than that of the mandolin. Gibson examples have a scale length of 24.75" (62.87 cm) but flat back designs have appeared with both significantly shorter and longer scale lengths (27"/68.58 cm on some Vega mandocellos). Bowl back instruments may have a shorter scale length, on the order of 22.5" (about 57 cm). The internal bracing also bears some similarity to the mandolin. Gibson's mandocellos were typically constructed with a single transverse brace on the top just below the oval soundhole. Modern builders also use X bracing. As is typical of the mandolin family, mandocellos can be found with either a single oval soundhole or a pair of "F" soundholes. These instruments typically have between 18 and 22 frets; concert bowl back instruments may have more frets permitting virtuoso passage work in the upper register.
Тақырыптар кестесі
Мандоцеллода әдетте әрқайсысы екі ішектен тұратын төрт курс болады. Ең төменгі курстың қалыңдығына байланысты, кейбір халық мандоцелло шеберлері фортиссимо ойнағанда дірілдеуді болдырмау үшін C ішегінің біреуін алып тастайды немесе 2 C ішегі дірілдемеуі үшін жұқа ішектерді қолданады. 10 ішекті, 5 курсты мандоцеллолар да бар, оларда 1-ші (ең жоғары) курстан жоғары қосымша курс ішектер болады, олар кейде liuto cantabile немесе liuto moderno деп аталады, бірақ бұл аспаптар техникалық тұрғыдан мандоцелло болып қалады және көптеген компаниялар оларды шығарады.
The mandocello generally has four courses of two strings each. Because of the heavy gauge of the lowest course, some folk mandocello players remove one of the C strings to prevent rattling while playing fortissimo, or use lighter gauge strings so that the 2 C Strings don't rattle. There are 10 string/5 course mandocellos, containing an additional course of strings above the 1st (highest) course, sometimes termed a liuto cantabile or liuto moderno, although these instruments remain technically mandocellos & many companies make them.
Тарих
Мандолин сияқты, мандоцелло да Еуропадан шыққан. Мандолиндер 17-18 ғасырларда Италиядағы лютня отбасынан дамыды, ал ыдыс пішінді мандолин, әсіресе Неапольде жасалғандары, 19 ғасырда кең таралды. Барокко дәуірінде (1600–1750) мандолинге қызығушылық артып, оны ансамбльде ойнау кезінде де қолдана бастады, соның нәтижесінде мандолин отбасын дамытуға және кеңейтуге деген қызығушылық күшейді. Қазіргі металл ішекті мандолиндер туралы алғашқы мәліметтер – Еуропаны аралап, сабақтар беріп, концерттер өткізген итальяндық музыканттар туралы әдебиеттерде кездеседі. Олардың ішінде синьор Габриэле Леоне, Джованни Баттиста Гервасио және Пьетро Денис есімдері айта келеді, олар 1750 мен 1810 жылдар аралығында көп саяхаттады. Бұл деректер, сондай-ақ Италияның Неаполь қаласындағы Виначча әулетінің аспап жасаушыларынан алынған жазбалар, музыкатанушыларды қазіргі болат ішекті мандолиндер отбасының Виначча әулеті тарапынан Неапольде жасалғанына сендірді. Мандолин ансамбльдері барокко дәуірінің соңында танымал болды, және осы кезеңде отбасыға бірнеше аспап қосылды, соның ішінде мандалон – жалпақ түбі бар, бас аспап, «лютодан әлдеқайда үлкен», «төрт ауыр металл ішегі» бар (кварталық интервалмен) A2 D3 G3 C4 дыбыспен келген. Бұл аспап мандоцеллоның тікелей алдағысы болуы мүмкін. Мандолин ансамбльдерінің танымалдылығы классикалық дәуірдің соңында (1750–1825) төмендеді, ал 1815 жылдан кейін мандолин көбінесе халық аспабы ретінде қарастырыла бастады, ал мандалон дерлік жоғалып кетті. Осы танымалдылықтың төмендеу кезеңінде Паскуале Виначчиа (1806–1885) отбасы ұрпақтан ұрпаққа жасап келген аспабын өзгертіп, неаполитан мандолинін жасады. Мандолин сол кезде Италиядан тыс жерлерде ұмытылып қалған еді, бірақ 1878 жылғы Париж көрмесі оның қайта танылуына мүмкіндік берді. Виначчиа мандолин отбасының бірнеше мүшесін жаңартып, резонансын жақсартты, диапазонды кеңейтті және жаңа мүмкіндіктер қосты. 1835 жыл шамасында неаполитан мандолинін жасағаннан бөлек, ол шектеулі диапазонға және жоғары дыбысты мандолиндерге қарағанда тыныш дыбысқа ие мандалонды және оған ұқсас аспаптарды қайта қарастырды. Ол жасаған неаполитан мандоцеллосының дыбысы күшейіп, диапазоны кеңейіп, мандолонды мандолин отбасының бас аспабы ретінде ығыстырды. 1878 жылғы Париж көрмесінен бастап мандолиннің танымалдылығы қайта өрледі. Әсіресе, испандық Estudiantina Figaro, «Мадридте құрылған жас мұғалімдер мен музыканттардың қауымдастығы, гитаралар, бандуриялар мен скрипкалардан тұратын керемет топ» кең назар аударды. Одан кейін 1880 және 1890 жылдары Еуропаға саяхат жасаған итальяндық мандолинистердің толқыны, ал 1880 жылдардың ортасында АҚШ-та өз аспаптарын ойнап, сабақтар берді. 1890 жылдары аспаптың танымалдығы артып, мандолиннің танымалдылығы 20 ғасырдың басындағы жылдары шарына жетті. Мыңдаған адамдар оны хобби ретінде таңдады, ол жастардың және әйелдердің арасында танымал болды. Бүкіл әлемде мандолин оркестрлері құрылды, олар мандолин отбасының аспаптарын – мандолиндерді, мандолаларды, мандоцеллоларды және тіпті мандобастарды, сондай-ақ гитараларды, контрабастарды және цитраларды қамтыды. Осы кезеңде Gibson компаниясы мандолин стилінде мандоцелло жасауды бастады, олардың үстіңгі және артқы жақтары дөңгеленген. Gibson 1905-1920 жылдар аралығында кем дегенде төрт модельді мандоцелло шығарғаны белгілі: K 1, K 2, K 4 және K 5. Басқа американдық аспап жасау компаниялары да мандоцеллолар шығарды. 1930 жылдан кейін мандолин ансамбльдерінің танымалдылығы қайтадан төмендеді, бірақ 19 ғасырдағыдай толық емес. Мандолиндерді жасау жалғасты, бірақ отбасының басқа мүшелерінің өндірісі айтарлықтай азайды, бірақ мандобас ерекшелік болса, ол толығымен тоқтатылмады.
Like most other instruments in the mandolin family the mandocello originated in Europe. Mandolins evolved from the lute family in Italy during the 17th and 18th centuries, and the bowl back mandolin, produced particularly in Naples, became common in the 19th century. It was during the Baroque period (1600–1750) that interest in the mandolin began to increase, along with its use in ensemble playing, resulting in increased interest in developing and expanding the mandolin family. The first evidence of modern metal string mandolins is from literature regarding popular Italian players who travelled through Europe teaching and giving concerts. Notable are Signor Gabriele Leone, Giovanni Battista Gervasio, Pietro Denis, who travelled widely between 1750 and 1810. This, together with the records gleaned from the Italian Vinaccia family of luthiers in Naples, Italy, has led musicologists to believe that the family of modern steel string mandolins were developed in Naples by the Vinaccia family. Mandolin ensembles were popular in the late Baroque period, and a number of instruments were added to the family around this time, including the mandalone a flat backed, bass instrument, "much larger than the liuto" with "four heavy wound strings" tuned (in fourths) to A2 D3 G3 C4. This instrument may have been the direct precursor of the mandocello. The popularity of mandolin ensembles began to wane during the late Classical (1750–1825) period, and after 1815 the mandolin largely transitioned to the status of a folk instrument, and the mandolone all but disappeared. It was during this decline in popularity that Pasquale Vinaccia (1806–1885) made his modifications to the instrument that his family made for generations, creating the Neapolitan mandolin. The mandolin was largely forgotten outside of Italy by that point, but the stage was set for it to become known again, starting with the Paris Exposition in 1878. Vinaccia modernized several members of the mandolin family, improving resonance, increasing ranges, and adding features. In addition to creating the Neapolitan mandolin c. 1835, he reconceived the mandalone and related instruments, which had limited range, and a much quieter tone than the treble mandolins. The Neopolitan mandocello he developed had increased volume, extended range, and effectively superseded the mandolone as the bass instrument of the mandolin family. Beginning with the Paris Exposition of 1878, the mandolin's popularity began to rebound. In particular, the Spanish Estudiantina Figaro, an "association of young teachers, musicians created and established in Madrid forming a magnificent band of guitars, bandurrias and violins" attracted widespread attention. This was followed by a wave of Italian mandolinists traveling in Europe in the 1880s and 1890s, and in the United States by the mid 1880s, playing and teaching their instrument. The instrument's popularity continued to increase during the 1890s and mandolin popularity was at its height in the "early years of the 20th century. Thousands were taking up the instrument as a pastime, and it became an instrument of society, taken up by young men and women. Mandolin orchestras were formed worldwide, incorporating the mandolin family of instruments—mandolins, mandolas, mandocellos, and even mandobasses—as well as guitars, double basses and zithers. Around this time, the Gibson company began building mandocellos in the style of their mandolins with arched tops and backs. Gibson is known to have produced at least four models of mandocello between 1905 and the 1920s: the K 1, K 2, K 4, and K 5. Other American instrument companies also produced mandocellos. After the 1930s the popularity of mandolin ensembles once again began to decline, though not as completely as it had in the 19th century. Mandolins continued to be produced, but production of other members of the family decreased significantly, although—with the possible exception of the mandobass—it never died out completely.
Қолданылуы
Бауль-бек мандоцелло негізінен мандолина оркестрлерінде және мандолина квартеттерінде қолданылады, онда ол скрипкалық квартеттегі виолончельге ұқсас мелодиялық және бас ролін атқарады. Ол кейде классикалық музыканы орындау үшін соло аспап ретінде қолданылады, мысалы концерттер мен бастапқыда соло виолончель үшін жазылған сүйемелсіз репертуар. Дегенмен, Рафаэле Калаче лиуто кантабиль үшін арнайы бірнеше шығарма жазған, ол 20 ғасырдың басында осы аспапты насихаттаған. Доктор Джеймс Имхофф 2018 жылы Санта-Розада өткен Классикалық Мандолин Қоғамының конвенциясында жаңа соло мандоцелло музыкасын ұсынды. Осы оқиға туралы мақала және музыка үлгілері CMSA Mandolin Journal журналында жарияланды. Имхофф бұл презентацияларын келесі CMSA іс-шараларында да жалғастырды, онда Ұлыбритания, Германия, Австралия және АҚШ композиторларының туындылары қойылды. Мандоцелло қазіргі заманғы халық музыкасында да қолданылады, мысалы, блюграсс немесе кельт музыкасында. Мұндай жағдайда көбінесе жалпақ артқы мандоцелло пайдаланылады. Мандоцеллоның төменгі диапазоны мандолинаның немесе мандоланың айқын, проекцияланатын дыбысын шығармайды, сондықтан оның осы салалардағы қолданысы Билл Монродан бері мандолина орындаушыларының назарынан тыс қалды. Көбейтілген аспап қазіргі рок-топтарында сирек қолданылады. Бауль-бек мандоцелло (mandoloncello) дәстүрлі түрде итальяндық халық музыкасында қолданылады. Ең танымал мандоцеллист – Рафаэле Калаче, ол лиуто кантабильге арналған алғашқы оқулықты жазған және Виначча отбасының осы аспапты енгізгенінен кейін оның дизайнын жетілдірген деп есептеледі. Луиджи Эмбергер де 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында аспап дизайнының дамуына үлкен үлес қосты.
The bowl back mandocello is chiefly used in mandolin orchestras and mandolin quartets, where it provides a melodic and bass role similar to the cello in a bowed string quartet. It is occasionally used as a solo instrument for the performance of classical music, such as concertos and unaccompanied repertoire originally composed for solo cello. However, some pieces specifically for liuto cantabile were composed by Raffaele Calace, who championed the instrument in the early 20th century. More recent music for solo mandocello was presented at the 2018 Classical Mandolin Society Convention in Santa Rosa by Dr. James Imhoff. An article on this event and examples of the music appear in the CMSA Mandolin Journal. Imhoff continued these presentations at subsequent CMSA events, including composers from the UK, Germany, Australia, and the USA. The mandocello also has a role in modern folk music, such as bluegrass or Celtic music. In this setting the flat back mandocello is typically used. The mandocello's lower range does not produce the bright, projecting sound of the mandolin or mandola, and its use in this setting has been generally eclipsed by mandolin artists since Bill Monroe. The amplified instrument has infrequently been used in modern rock music groups. The bowl back mandocello (mandoloncello) is traditionally used for Italian folk music. The most historically significant mandocellist was Raffaele Calace, who wrote the first method book specifically for liuto cantabile, and is thought to have perfected the design of the instrument following its putative introduction by the Vinaccia family. Luigi Embergher also contributed significantly to advancements in the design of the instrument during the late 19th and early 20th centuries.
Қазіргі заманғы музыкадағы бейне
21-ші ғасырдағы Америкада мандоцеллода орындаушылыққа маманданған, өнерімен көзге түскен музыканттардың саны салыстырмалы түрде аз, ал заманауи жазбалардың шамалы бөлігінде ғана бұл аспап ерекше аталады. Америкалық мандоцеллошы Стэнли Гринтал – Британия музыкасының маманы және Zouk Fest-те сабақ береді. Мандолинашы Радим Зенкл американдық, итальяндық және басқа да еуропалық халық музыкасын мандоцеллода орындауымен де белгілі. Мандолинада шеберлік танытқан Карло Аонзо мен Дэвид Грисманмен бірлесіп жазылған жаңа жазбада Зенклдің мандоцеллосы Acoustic Disc баспасынан шыққан «Traversata» атты итальяндық халық музыкасы альбомында орын алған. «Show of Hands» ағылшын фолк-рок тобының мүшесі Стив Найтли виолончель мандолинада ойнайды, бірақ оның аспабы октавалық мандолинге ұқсас GDAD ретінде қосылған. Майк Маршалл Дэвид Грисман, Дарол Ангер және Крис Тилмен бірлескен жұмыстарымен танымал, ол мандоцелломен жиі орындап, жазбалар жасаған. «Blue October» американдық рок-тобының мүшесі Райан Делахуссей сахнада мандоцеллода ойнайды. Оның Eastwood Warren Ellis үлгісіндегі аспабы электр гитарасына ұқсайды.
Accomplished artists specializing in mandocello performance in 21st century America are relatively few in number, and only a modest number of contemporary recordings prominently feature the instrument. One American mandocello artist, Stanley Greenthal, is a specialist in the music of Brittany and an instructor at Zouk Fest. The mandolinist Radim Zenkl is also well known for performances of American, Italian, and other European folk music on the mandocello. One recent recording with mandolin virtuosos Carlo Aonzo and David Grisman has featured Zenkl's mandocello on the album of Italian folk music "Traversata" published by Acoustic Disc. Steve Knightley of the English folk rock band Show of Hands plays the cello mandolin, however his instrument is tuned GDAD, similar to an octave mandolin. Mike Marshall, best known for his collaborations with David Grisman, Darol Anger and Chris Thile has performed and recorded frequently with the mandocello. Ryan Delahoussaye of the American rock band Blue October plays a mandocello on stage. His Eastwood Warren Ellis model instrument is styled to resemble an electric guitar.
Ерекше қолданылуы
Стив Найтли, ағылшын халық музыканты және әнші-күйші, мандоцеллоны өзінің ән жазуының және жалпы дыбысының маңызды бөлігіне айналдырды, әсіресе Show of Hands тобымен бірге. Стив Англиядағы Девон қаласында Дэвид пен Николас Одди жасаған аспаптарды GDAD құрамында пайдаланады, бұл аспапты күйлер орындаумен қатар, толық аккордтармен сүйемелдеуге тиімді етеді. Стив гитара, мандолина, тенор гитарада да ойнайды. Нью-Йоркте туған еуропалық джаз музыканты және композитор Джефф Гудман өзінің шығармаларында гитара мен мандоцеллоны қолданады. Drive By Truckers тобының жетекшісі Паттерсон Худ, Athens, Georgia қаласындағы Baxendale Guitars компаниясының Скот Баксендейл жасаған мандоцеллода ойнайды. Баксендейл көне Harmony гитарасынан бастап, оны алты ішекті стандартты құрамнан мандоцеллоға түрлендіреді. Брин Хаворт Let The Days Go By альбомында мандоцеллоны пайдаланады. Джон Нагги мен Дэвид Грисман Earth Opera альбомы The Great American Eagle Tragedy-де мандоцеллода орындайды. Майк Маршалл Эдгар Мейер және Бела Флекпен бірлескен Uncommon Ritual альбомында мандоцелло ойнады және кейде тікелей эфирде де орындайды (мысалы, Дарол Ангермен скрипкада). Cheap Trick тобының Рик Нильсені Hamer Guitars компаниясы жасаған электр мандоцеллоларынан тұратын аспаптар жинағына ие. Мұндай аспап олардың Heaven Tonight альбомының атау трегінде қолданылған, ал топтың дебюттік альбомындағы "Mandocello" әні стандартты акустикалық мандоцелломен орындалған. Бұл әнді кейін Concrete Blonde кавер жазып, Still in Hollywood альбомында жариялады. Weather Report тобының бас гитарисі Жако Пасториус "Birdland" хитіне мандоцеллоны қосымша жазды. Bon Jovi гитарисі Ричи Самбора This Left Feels Right атты акустикалық альбомынан "Lay Your Hands on Me" әнінде мандоцеллоны қолданды.
Steve Knightley, the English folk musician and songwriter, made the mandocello a key part of his songwriting and overall sound, especially with his band Show of Hands. Steve uses instruments made by David and Nicholas Oddie in Devon, England, in the tuning GDAD which makes the instrument more effective for chunky chord accompaniments as well as playing tunes. Steve also plays guitar, cuatro mandolin, and tenor guitar. Geoff Goodman, New York born European jazz musician and composer, features both guitar and mandocello in his compositions. Patterson Hood, front man for Drive By Truckers, plays a mandocello made by Scott Baxendale of Baxendale Guitars in Athens Georgia. Baxendale starts with a vintage Harmony guitar and converts it from six string standard tuning to the mandocello. Bryn Haworth uses a mandocello on his album, Let The Days Go By. John Nagy and David Grisman play mandocello on the Earth Opera album, The Great American Eagle Tragedy. Mike Marshall played a mandocello on his collaboration album Uncommon Ritual with Edgar Meyer and Béla Fleck and plays it live occasionally (for example with Darol Anger on violin). Rick Nielsen of the band Cheap Trick has a stringed instrument collection that includes electric mandocellos custom made by Hamer Guitars. Such an instrument was used for the title track from their LP Heaven Tonight, while their song "Mandocello", released on the band's debut album, used a standard acoustic mandocello. This song was later covered by Concrete Blonde and released on their album Still in Hollywood. Jaco Pastorius, bassist for Weather Report, overdubbed a mandocello on their hit "Birdland." Richie Sambora, guitarist for Bon Jovi, used a mandocello on the song "Lay Your Hands on Me" from their acoustic album This Left Feels Right.