Кіріспе
Жорж Бернард Шоудың пьесасы «Heartbreak House: A Fantasia in the Russian Manner on English Themes» – 1919 жылы алғаш жарияланған пьеса. Ағылшын тіліндегі тұңғыш қойылымы 1920 жылдың қараша айында Гаррик театрында өтті. А.К. Уордтың сөзіне сәйкес, бұл туындыда «мәдениетті және демалысқа құмар Еуропа» құлдырауға бет бұрғаны, ал «Еуропаны қауіпсіздікке жетелеуге мүмкіндігі бар адамдар саяси басқару өнерін игере алмағаны» туралы айтылады. Тақырыпшадағы «орыс үлгісі» – Шоудың Антон Чехов стилін қабылдауына сілтеме жасайды.
Heartbreak House: A Fantasia in the Russian Manner on English Themes is a play written by George Bernard Shaw, first published in 1919. The English language premiere was at the Garrick Theatre in November 1920. According to A. C. Ward, the work argues that "cultured, leisured Europe" was drifting toward destruction, and that "Those in a position to guide Europe to safety failed to learn their proper business of political navigation". The "Russian manner" of the subtitle refers to the style of Anton Chekhov, which Shaw adapts.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Элли Данн, оның әкесі және күйеуі Хезион Хушабьедің танымал кешкі асқа шақырылады. Бұл кешті оның әкесі, эксцентрикалық капитан Шотвер, сексеннің соңындағы өнертапқыш, динамитті жоятын «психикалық сәуле» құруға тырысады. Үй кеменің корпусының пішінде салынған. Лейди Утерворд, Шотовердің екінші қызы Австралиядан келеді, бірақ ол оны танымағандай көрінеді. Хезионе олардың ақшасы таусылып бара жатқанын айтады. Шотовердің жаппай қырып-жоятын қару ойлап табуы керек. Оның соңғы өнертабысы – құтқару кемесі көп пайда әкелмеді. Элли бизнесмен Босс Манганға үйленгісі келеді, бірақ ол Ұлттық галереяда танысқан бір адамды жақсы көреді. Өкінішке орай, оның күйеуі аяусыз, әкесі – мақтанжаны, ал ол сүйген адамы Гектор, Хезионның күйеуі, әйелдерге романтикалық өтірік айтумен уақытын өткізеді. Манганға үйлену – ақылға қонымды шешім болар еді. Бір ұры ұсталады. Оны соттамайтындарын айтады, бірақ ол олар оған ақша төлемесе, өзінің кінәсін мойындап беретінін талап етеді. Көрінетін ұры – Шотовердің бұрынғы экипажының мүшесі болып шығады. Ол өзінің нағыз ұры емес екенін мойындайды. Ол құрбандарынан қайырымдылық алу үшін әдейі ұсталады. Шотовер жас буынның романтизмді жоғалтқанына қайғырады. Элли Шотоверге үйленуді ұсынады, бірақ ол қара нәсілді ямайкалық әйеліне үйленгенін, бірақ ол қазір қайтыс болуы мүмкін екенін айтады. Лейди Утерворд, егер олар жылқы алса, бәрі жақсы болады дейді. Әрбір ағылшын отбасында жылқы болуы керек. Манган үкіметтік мекемені басқаратынын жариялайды, бірақ Элли кенеттен оған үйленбейтінін мәлімдейді, себебі ол енді Шотовердің «ақ әйелі». Шотовер Англия кемесі құлайды деп болжайды, өйткені капитан мас, ал экипажтың бәрі құмар ойнайды. Қызметші әуе шабуылы жақындап келе жатқанын хабарлайды. Жарық сөндіріледі, бірақ Гектор қауіптің алдында алаңдамайтынын көрсету үшін оларды қайта жағады. Бақшаға бомба түсіп, Шотовердің динамит қоймасын жарып, Манган мен онда жасырынып отырған ұрыны өлтіреді. Барлығы одан кейін қаншалықты жалыққандарын айтады. Олар бомбалар ертең де келеді деп үміттенеді.
Қоғам
Үйді кемеге метафоралық сілтеме деп санауға болады, оны тиімді басқару керек, тек экипаж ғана емес, жолаушылар да. Үйдегі әрбір кейіпкер Эдвардтық британдық қоғамның белгілі бір жағын көрсетеді, Манган – жаңадан бай капиталист, Хесиона – жеңілтек богемдік, Элли – күресіп жатқан буржуазия өкілі, және т.б. Шоу Эдвардтық жоғарғы тапты екіге бөледі: дәстүрлі, жерге байланған ақсүйектер мен аристократия (Horseback Hall) және ренталық жоғарғы орта тап (Heartbreak House). "Аттылар" көбінесе мәнсіз болған белсенділікпен, ал ренталықтер – пассивтілікпен айналысады, бұл да бекер. Екі топ та өз әлемдері мәңгілікке бірге дами беретініне сенді, Сараевоға дейін осылай болды.
Қасиет-сипаттары
Шоудың ең маңызды және айқын тақырыптарының бірі – шындық пен сыртқы көрініс. Пьесаның соңына қарай, әрбір кейіпкердің бастапқыда кім болғандай көрінгенімен ешқандай ұқсастығы жоқ екені ашық көрінеді. "Өнеркәсіп Наполеоны" деп айтылған Манган үшінші актіде дерлік ақшасыз және өз ісін жүргізе алмайтын болып шығады. Шындығында, Мазини Манганның ісін басқарады, ал ол бастапқыда жайлы да, қабілетсіз көрінеді.
Басылымдар
Шоу, Бернард. "Жүрекжарқы" үйі, Ұлы Екатерина және соғыс туралы пьесалар. Нью-Йорк, Брентано (1919)
Шоу, Бернард. "Жүрекжарқы" үйі: Ағылшын тақырыптарындағы орыс үлгісіндегі фантазия. Уордтың кіріспесі және түсіндірмелерімен. А. К. Лондон: Longmans Green and Co Ltd. 1961 жыл.
Shaw, Bernard. Heartbreak House: A Fantasia in the Russian Manner on English Themes. With an Introduction and notes by Ward. A. C. London: Longmans Green and Co Ltd. 1961.