Кіріспе

Классикалық грек тіркесі "келіп, [оларды] алып кет" деген мағынаны білдіреді. "Молон лабе" (μολὼν λαβέ) – "келіп, [оларды] алып кет" дегенді білдіретін, қарсылықтың классикалық көрінісі. Бұл Плутархтың баяндаған лакондық тіркестердің бірі, Ксеркс I-нің спарталықтардың қаруларын тапсыру талабына жауап ретінде король Леонид I-ге жатқызылады. Леонид пен Ксеркс арасындағы оқиға Термопиль шайқасы алдында (б.з.д. 480 ж.) жазбаша түрде болған.

Грамматика

"Молн лабе" фразасы Плутархтың классикалық грек тілінде кездеседі және Леонид қолданған дорий диалектісін міндетті түрде көрсете бермейді. μολον түрі дорий тілінде ειρπον, "бару, келу" етістігінің аористік түрі ретінде тіркелген. Классикалық айтылуы – , қазіргі грекше айтылуы – . Фраза – қатыстық сөз, ал аудармасы – "келгенде, ал!" Бұл қатыстық сөздің қолданылуы классикалық грек грамматикасында мән-жай қатыстығы деп аталады, яғни қатыстық сөз негізгі етістікке (алуға) қатысты мән-жайды (келуді) көрсетеді. Бұл гипотаксистің бір түрі, ал ағылшын тілінде паратаксис, яғни екі етістіктің бірігуі – "келіп ал" түрінде қолданылады. Бұл құрылым көбінесе (бірақ әрқашан емес) көркем әдебиетте кездеседі. Бірінші сөз, μολών (molṓn, "келген") – грек тіліндегі βλώσκω (blṓskō, "келу") етістігінің аористік белсенді қатыстық сөзі (еркек, атау, жекеше). Аористік түбірі – μολ (ал бұл түбір βλώ – μλώ сөздерінің тұрақты көрінісі, melə, mlō, "көріну" деп қайта құрастырылған сөздік түбірден). Аористік қатыстық сөз іс-әрекет аяқталған жағдайда қолданылады, сондай-ақ ол перфективтік аспект деп те аталады. Бұл бірінші іс-әрекеттің (келудің) екінші іс-әрекетке (алуға) дейін орын алуын көрсететін нюанс. Екінші сөз, λαβέ – екінші тұлға жекеше аористік бұйрық түрі [wikt:λαμβάνω "алу; ұстау, қолға түсіру"]. Осылайша, бүкіл фраза жекеше түрде қолданылады, яғни Леонид парсы әскеріне емес, Ксеркске жеке сөйлейді.

Шығу тегі

Плутарх бұл фразаны өзінің "Лаконикалық айтқанында" ("Спартандықтардың сөздері") келтіреді. Леонид пен Ксеркс арасындағы сөз алмасу Термопиль шайқасы алдында (б.з.д. 480 ж.) жазбаша түрде болды: Леонидтің Термопиль шайқасынан бұрын айтқан сөздерінің жинағында (51.2–15) осы сөз алмасу туралы мәлімет бар. Шайқас оқиғаларының негізгі көзі – Геродот. Оның баяндамасына сәйкес, спартандықтар үш күн бойы Термопильді қорғады, және соңында жеңілгенімен, парсы әскеріне елеулі зиян келтірді. Ең маңыздысы, бұл парсылардың Афинаға жол тартуын кешіктірді, қаланың Саламис аралына эвакуациялануына жеткілікті уақыт берді. Тактикалық жеңіліске ұшырағанына қарамастан, Термопиль стратегиялық және моральдық жеңіске айналды, грек әскерлерін сол жылы Саламис шайқасында және бір жылдан кейін Платея шайқасында парсыларды жеңуге шабыттандырды.

Грекия

"ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ" атты әскери ұранның қазіргі қолданылуы Бірінші дүниежүзілік соғыс немесе Грек-Түрік соғысы кезінде Грекия Корольдігінде пайда болған деп саналады. Бұл ұран Грекияның I армия корпусының және Кипрдің екінші жаяу әскер дивизиясының (1940) эмблемасында бейнеленген. Бұл фраза Термопила ескерткішіне (1955) парсы соғыстары дәуіріне сай архаикалық шрифтпен жазылған. Кипрдегі грек-кипрлік көтерілісшілер мен британдық әскерлер арасындағы төтенше жағдай кезінде Кипрдің жетекшісі Григорис Афксентиу 1957 жылдың 3 наурызында Никосияның Лазанияс ауданындағы Махаирас монастырының жанындағы жасырын орнында британдық әскерлермен қоршауға түсті. Британдық әскерлер одан қаруын тапсыруды талап етті, бірақ Афксентиу жауап ретінде "молон лабе" деп айғайлады. Оны орнынан шығара алмағандықтан және бірнеше салдарын көріп, британдық әскерлер оның жасырын орнына бензин құйып, өртеді.

Америка Құрама Штаттары

Ағылшын тіліндегі аудармадағы ("келіп алып кет!") деген сөз тіркесіне сілтеме Американ революциясы кезінде, 1778 жылы Джорджия провинциясындағы Форт-Моррис бекінісінде, ал кейіннен 1835 жылы Техас революциясы барысында Гонзалес шайқасында жазылған. Бұл фраза Техас революциясында кең таралған ұранға айналды. АҚШ-та түпнұсқа грек тіліндегі қолданылуы соңғы кезде басталды. Оның милиция ұйымдарында қолданылуы 1990-шы жылдардың немесе 2000-шы жылдардың басында тіркелген. Бұл – Арнайы операциялар күштерінің орталық қолбасшылығының (SOCCENT) ұраны. АҚШ-та түпнұсқа грек фразасы және оның ағылшын тіліне аудармасы қару ұстау және тасымалдау құқығын қорғау және қаруды бақылау заңнамасына қарсылық ретінде жиі естіледі.