Кіріспе
Классикалық грек тіркесі "келіп, [оларды] алып кет" деген мағынаны білдіреді. "Молон лабе" (μολὼν λαβέ) – "келіп, [оларды] алып кет" дегенді білдіретін, қарсылықтың классикалық көрінісі. Бұл Плутархтың баяндаған лакондық тіркестердің бірі, Ксеркс I-нің спарталықтардың қаруларын тапсыру талабына жауап ретінде король Леонид I-ге жатқызылады. Леонид пен Ксеркс арасындағы оқиға Термопиль шайқасы алдында (б.з.д. 480 ж.) жазбаша түрде болған.
Molon labe (μολὼν λαβέ), meaning 'come and take [them]', is a classical expression of defiance. It is among the Laconic phrases reported by Plutarch, attributed to King Leonidas I in reply to the demand by Xerxes I that the Spartans surrender their weapons. The exchange between Leonidas and Xerxes occurs in writing, on the eve of the Battle of Thermopylae (480 BC).
Грамматика
"Молн лабе" фразасы Плутархтың классикалық грек тілінде кездеседі және Леонид қолданған дорий диалектісін міндетті түрде көрсете бермейді. μολον түрі дорий тілінде ειρπον, "бару, келу" етістігінің аористік түрі ретінде тіркелген. Классикалық айтылуы – , қазіргі грекше айтылуы – . Фраза – қатыстық сөз, ал аудармасы – "келгенде, ал!" Бұл қатыстық сөздің қолданылуы классикалық грек грамматикасында мән-жай қатыстығы деп аталады, яғни қатыстық сөз негізгі етістікке (алуға) қатысты мән-жайды (келуді) көрсетеді. Бұл гипотаксистің бір түрі, ал ағылшын тілінде паратаксис, яғни екі етістіктің бірігуі – "келіп ал" түрінде қолданылады. Бұл құрылым көбінесе (бірақ әрқашан емес) көркем әдебиетте кездеседі. Бірінші сөз, μολών (molṓn, "келген") – грек тіліндегі βλώσκω (blṓskō, "келу") етістігінің аористік белсенді қатыстық сөзі (еркек, атау, жекеше). Аористік түбірі – μολ (ал бұл түбір βλώ – μλώ сөздерінің тұрақты көрінісі, melə, mlō, "көріну" деп қайта құрастырылған сөздік түбірден). Аористік қатыстық сөз іс-әрекет аяқталған жағдайда қолданылады, сондай-ақ ол перфективтік аспект деп те аталады. Бұл бірінші іс-әрекеттің (келудің) екінші іс-әрекетке (алуға) дейін орын алуын көрсететін нюанс. Екінші сөз, λαβέ – екінші тұлға жекеше аористік бұйрық түрі [wikt:λαμβάνω "алу; ұстау, қолға түсіру"]. Осылайша, бүкіл фраза жекеше түрде қолданылады, яғни Леонид парсы әскеріне емес, Ксеркске жеке сөйлейді.
The phrase is participial, and the translation would be "when you come, take it!" This use of the participle is known as the circumstantial participle in the grammar of classical Greek, i. e. the participle gives a circumstance (the coming) attendant on the main verb (the taking). It is a form of hypotaxis, where English would use parataxis, the conjunction of two verbs, "come and take". This construction normally (but not always) occurs within narrative literature. The first word, μολών (molṓn, "having come") is the aorist active participle (masculine, nominative, singular) of the Greek verb βλώσκω (blṓskō, "to come"). The aorist stem is μολ (the present stem in βλώ being the regular reflex of μλώ , from a verbal root reconstructed as melə , mlō , "to appear"). The aorist participle is used in cases where an action has been completed, also called the perfective aspect. This is a nuance indicating that the first action (the coming) must precede the second (the taking). The second word, λαβέ, is the second person singular aorist imperative of [[wikt:λαμβάνω "take; grasp, seize". The entire phrase is thus in the singular, i. e. Leonidas is depicted as addressing Xerxes personally, not the Persian army as a group.
Шығу тегі
Плутарх бұл фразаны өзінің "Лаконикалық айтқанында" ("Спартандықтардың сөздері") келтіреді. Леонид пен Ксеркс арасындағы сөз алмасу Термопиль шайқасы алдында (б.з.д. 480 ж.) жазбаша түрде болды: Леонидтің Термопиль шайқасынан бұрын айтқан сөздерінің жинағында (51.2–15) осы сөз алмасу туралы мәлімет бар. Шайқас оқиғаларының негізгі көзі – Геродот. Оның баяндамасына сәйкес, спартандықтар үш күн бойы Термопильді қорғады, және соңында жеңілгенімен, парсы әскеріне елеулі зиян келтірді. Ең маңыздысы, бұл парсылардың Афинаға жол тартуын кешіктірді, қаланың Саламис аралына эвакуациялануына жеткілікті уақыт берді. Тактикалық жеңіліске ұшырағанына қарамастан, Термопиль стратегиялық және моральдық жеңіске айналды, грек әскерлерін сол жылы Саламис шайқасында және бір жылдан кейін Платея шайқасында парсыларды жеңуге шабыттандырды.
The exchange is cited in a collection of sayings by Leonidas before the Battle of Thermopylae (51.2–15). The main source for the events of the battle is Herodotus. According to his account, the Spartans held Thermopylae for three days, and although ultimately defeated, they inflicted serious damage on the Persian army. Most importantly, this delayed the Persians' progress to Athens, providing sufficient time for the city's evacuation to the island of Salamis. Though a tactical defeat, Thermopylae served as a strategic and moral victory, inspiring the Greek forces to defeat the Persians at the Battle of Salamis later the same year and the Battle of Plataea one year later.
Грекия
"ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ" атты әскери ұранның қазіргі қолданылуы Бірінші дүниежүзілік соғыс немесе Грек-Түрік соғысы кезінде Грекия Корольдігінде пайда болған деп саналады. Бұл ұран Грекияның I армия корпусының және Кипрдің екінші жаяу әскер дивизиясының (1940) эмблемасында бейнеленген. Бұл фраза Термопила ескерткішіне (1955) парсы соғыстары дәуіріне сай архаикалық шрифтпен жазылған. Кипрдегі грек-кипрлік көтерілісшілер мен британдық әскерлер арасындағы төтенше жағдай кезінде Кипрдің жетекшісі Григорис Афксентиу 1957 жылдың 3 наурызында Никосияның Лазанияс ауданындағы Махаирас монастырының жанындағы жасырын орнында британдық әскерлермен қоршауға түсті. Британдық әскерлер одан қаруын тапсыруды талап етті, бірақ Афксентиу жауап ретінде "молон лабе" деп айғайлады. Оны орнынан шығара алмағандықтан және бірнеше салдарын көріп, британдық әскерлер оның жасырын орнына бензин құйып, өртеді.
Америка Құрама Штаттары
Ағылшын тіліндегі аудармадағы ("келіп алып кет!") деген сөз тіркесіне сілтеме Американ революциясы кезінде, 1778 жылы Джорджия провинциясындағы Форт-Моррис бекінісінде, ал кейіннен 1835 жылы Техас революциясы барысында Гонзалес шайқасында жазылған. Бұл фраза Техас революциясында кең таралған ұранға айналды. АҚШ-та түпнұсқа грек тіліндегі қолданылуы соңғы кезде басталды. Оның милиция ұйымдарында қолданылуы 1990-шы жылдардың немесе 2000-шы жылдардың басында тіркелген. Бұл – Арнайы операциялар күштерінің орталық қолбасшылығының (SOCCENT) ұраны. АҚШ-та түпнұсқа грек фразасы және оның ағылшын тіліне аудармасы қару ұстау және тасымалдау құқығын қорғау және қаруды бақылау заңнамасына қарсылық ретінде жиі естіледі.