Кіріспе
Сөз айтудың контексті Лингвистиканың прагматика саласында болжам (немесе PSP) – бұл сөз айтуға қатысты әлем туралы немесе жағдайды түсінуге қатысты негізгі сенім, оның шындығы дискурста күмәндалмай қабылданады. Болжамдардың мысалдары: Джейн енді көркем әдебиет жазбайды. Болжам: Джейн бұрын көркем әдебиет жазған. Ет жеуді тоқтаттың ба? Болжам: сен бұрын ет жегенсің. Ханспен сөйлестің бе? Болжам: Ханс бар. Сөздің контекстіне орай дұрыс болуы үшін, сөйлеуші мен тыңдаушы болжамды өзара білуі немесе қабылдауы керек. Болжам, әдетте, мәлімдеме, жоққа шығару немесе сұрақ түрінде айтылғанда да қажетті болып қалады және сөз тіркесіндегі белгілі бір лексикалық элементпен немесе грамматикалық ерекшелікпен (болжамды тудыратын элемент) байланысты болуы мүмкін. Ең бастысы, сөздің жоққа шығарылуы оның болжамдарын өзгертпейді: Мен оны қайтадан істегім келеді және Мен оны қайтадан істегім келмейді, екеуі де субъект оны бір немесе бірнеше рет істегенін болжайды; Менің әйелім жүкті және Менің әйелім жүкті емес, екеуі де субъектінің әйелі бар екенін болжайды. Осы тұрғыдан алғанда, болжамдарды логикалық қорытынды және импликатурадан ажыратады. Мысалы, Президент өлтірілді деген сөз Президент қайтыс болды дегенді білдіреді, бірақ егер бұл сөз жоққа шығарылса, онда бұл қорытынды міндетті түрде дұрыс болмайды.
In the branch of linguistics known as pragmatics, a presupposition (or PSP) is an implicit assumption about the world or background belief relating to an utterance whose truth is taken for granted in discourse. Examples of presuppositions include:
Jane no longer writes fiction. Presupposition: Jane once wrote fiction. Have you stopped eating meat? Presupposition: you had once eaten meat. Have you talked to Hans? Presupposition: Hans exists. A presupposition must be mutually known or assumed by the speaker and addressee for the utterance to be considered appropriate in context. It will generally remain a necessary assumption whether the utterance is placed in the form of an assertion, denial, or question, and can be associated with a specific lexical item or grammatical feature (presupposition trigger) in the utterance. Crucially, negation of an expression does not change its presuppositions: I want to do it again and I don't want to do it again both presuppose that the subject has done it already one or more times; My wife is pregnant and My wife is not pregnant both presuppose that the subject has a wife. In this respect, presupposition is distinguished from entailment and implicature. For example, The president was assassinated entails that The president is dead, but if the expression is negated, the entailment is not necessarily true.
Алдын ала болжамдарды болжау
Айтылымның бір бөлігінің пресуппозициялары кейде бүкіл айтылымның да пресуппозициясы болып табылады, ал кейде болмайды. Мысалы, "әйелім" деген тіркес, менің әйелім бар деген пресуппозицияны тудырады. Төмендегі бірінші сөйлемде осы пресуппозиция бар, тіпті тіркес енгізілген сөйлемнің ішінде болса да. Екінші сөйлемде болса, ол жоқ. Джон менің әйелім бар деп ойлағанда жаңылысып отырған болуы мүмкін, немесе ол өз аудиториясын қасақана жаңылыстыруға тырысып жатқан болуы мүмкін, бұл екінші сөйлемнің мағынасына әсер етеді, бірақ, таңқаларлықтай, бірінші сөйлемге әсер етпейді. Джон менің әйелімнің әдемі деп санайды. Джон әйелімнің әдемі екенін айтты. Осылайша, бұл сөйлемдердің басты етістіктері – тиісінше, "ойлау" және "айту" – осыған қатысты қасиеттерге ие болып көрінеді. Лаури Карттуненнің жұмысынан кейін, пресуппозициялардың бүкіл сөйлемге ("проекциялануына") мүмкіндік беретін етістіктер "тесіктер" деп, ал осы проекцияны тоқтатып, пресуппозициялардың өтуіне кедері келтіретін етістіктер "тығындар" деп аталады. Кейбір тілдік орталар тығындар мен тесіктердің арасындағы кезеңдік жағдайды білдіреді: олар кейбір пресуппозицияларды тоқтатады, ал басқаларын проекциялауға рұқсат береді. Бұлар "сүзгілер" деп аталады. Мұндай ортаның мысалы – индикативті шартты сөйлемдер ("Егер... онда" конструкциясы). Шартты сөйлемде алғышарт және соңғышарт болады. Алғышарт – "егер" сөзінен кейін келетін бөлік, ал соңғышарт – "онда" сөзінен кейін (немесе оның орнына) келуі мүмкін бөлік. Егер соңғышартта пресуппозицияны тудыратын элемент болса, және осы тудырылған пресуппозиция шартты сөйлемнің алғышартында нақты айтылса, онда пресуппозиция тоқтатылады. Әйтпесе, ол шартты сөйлемнің толық проекциялануына рұқсат етіледі. Мысалы: Егер менің әйелім болса, онда әйелім сары шашты. Бұл жерде "әйелім" деген тіркес тудырған (менің әйелім бар) пресуппозициясы тоқтатылады, өйткені ол шартты сөйлемнің алғышартында айтылған: Бұл сөйлем менің әйелім бар екенін білдірмейді. Келесі мысалда ол алғышартта айтылмаған, сондықтан проекциялануына рұқсат етіледі, яғни сөйлем менің әйелім бар екенін білдіреді. Егер енді таңғы сағат төрт болса, онда әйелімнің ашуланғаны мүмкін. Осылайша, шартты сөйлемдер олардың соңғышартындағы тіркестер арқылы туындаған пресуппозициялар үшін сүзгі ретінде әрекет етеді. Семантика және прагматика саласындағы қазіргі көптеген зерттеулер пресуппозициялардың қашан және қалай проекцияланатынын дұрыс түсінуге бағытталған.
If I have a wife, then my wife is blonde. Here, the presupposition (that I have a wife) triggered by the expression my wife is blocked, because it is stated in the antecedent of the conditional: That sentence doesn't imply that I have a wife. In the following example, it is not stated in the antecedent, so it is allowed to project, i. e. the sentence does imply that I have a wife. If it's already 4am, then my wife is probably angry. Hence, conditional sentences act as filters for presuppositions that are triggered by expressions in their consequent. A significant amount of current work in semantics and pragmatics is devoted to a proper understanding of when and how presuppositions project.
Алдын ала болжаулар
Алдын ала болжамның қозғаушысы – бұл алдын ала болжамға жауапты лексикалық бірлік немесе тілдік құрылым, осылайша оны "қоздатады". Келесісі – Стивен К. Левинсонның прагматика бойынша классикалық оқулығынан алынған алдын ала болжамдық қозғаушылардың таңдамасы, ол өз кезегінде Лаури Карттунен жасаған тізімге негізделген. Дәстүр бойынша, алдын ала болжамдық қозғаушылар курсивпен жазылады, ал » символы "алдын ала болжамдайды" дегенді білдіреді.
Анықталған сипаттамалар
Анықталған сипаттамалар – "X" түріндегі тіркестер, онда X – есімдік тіркес. Егер сипаттама дәл бір нысанға қатысты болса, онда ол дұрыс деп есептеледі. Керісінше, егер "Огайо штатының сенаторы" сияқты бірнеше мүмкін нұсқаушы болса немесе "Франция королі" сияқты мүлдем болмаса, онда бұл сипаттама дұрыс емес деп саналады. Құншайында, анықталған сипаттамалар дұрыс деп түсініледі, сондықтан мұндай тіркестер нұсқаушының бірегей және бар екендігі туралы алдын ала болжамды тудырады. Джон екі баслы адамды көрді. »Екі баслы адам бар.
Фактивті етістіктер
Батыс эпистемологиясында Платоннан бастау алған білімді негізделген, шындыққа сай сенім ретінде анықтау дәстүрі бар. Осы анықтама бойынша, егер біреу Х-ті білсе, Х-тің шын болуы қажет. Осыған байланысты, мұндай тіркестерді қолдануда тілдік сұрақ туындайды: «Джон Х-ті біледі» деген мәлімдеме жасаған адам, Х-тің шындығын автоматты түрде мойындайды ма? Стивен Пинкер бұл мәселені 2007 жылы жарық көрген «Тіл және таным» атты ғылыми-популярлық кітабында зерттеді, онда АҚШ президентінің сөзінен алынған кең таралған мысал келтірді. 2003 жылы Джордж Буш сөйлеген сөзінде: «Британдық барлау қызметі Саддам Хусейннің Африкадан үлкен көлемде уран іздегенін анықтады» деген сөздер айтылды. Бірақ кейінгі жылдары бұл ақпараттың дұрыс еместігі белгілі болды. Алайда, сөздің құрылымы, яғни фактілік етістіктің қолданылуы, бұл ақпаратты гипотеза емес, шындық ретінде көрсетті. Дегенмен, фактивтілік тезисіне қарсы, яғни білу, үйрену, есте сақтау және түсіну сияқты біліммен байланысты қатынас предикаттары өздерінің нысанының шындығын алдын ала болжайды деген пікірдің дұрыс емес екенін айтатын күшті баламалы көзқарас бар. Марта Джонның үй шарабын ішкеніне өкінеді. Алдын ала болжам: Марта шындығында Джонның үй шарабын ішкен. Франкенштейн Дракуланың онда екенін білді. Алдын ала болжам: Дракула шындығында онда болған. Джон өзінің қарызда екенін түсінді. Алдын ала болжам: Джон шындығында қарызда болған. Оның мақтанышпен жүргені таң қалдырды. Алдын ала болжам: Ол шындығында мақтаншақ еді. Басқа да фактивті предикаттар: білу; өкіну; мақтаныш ету; бейжай қарау; қуандыру; қайғыру.
Имплицитті етістіктер
Джон есікті ашуға қол жеткізді. Джон есікті ашуға тырысты. Джон есікті құлыптауды ұмытты. Джон есікті құлыптауы керек еді, немесе құлыптауға ниеттенген болуы мүмкін. Тағы бірнеше импликативті предикаттар: Х V-ге тап болды, Х V-ді жоспарламады немесе ниеттенбеді; Х V-ден қашқан, Х V-ге күтілді, немесе әдетте жасады, немесе V-ге тиіс болды, және т.б.
Жағдайдың өзгеруі немесе күй етістіктерінің жалғасуы
Осы алғышарттар туындаған кезде, ағымдағы жағдай алдын ала болжамдық ақпарат ретінде қарастырылады. Джон әйелін мазақтауын тоқтатты. «Джон әйелін мазақтаған». Жоан күйеуін ренжіте бастады. «Жоан күйеуін ренжітпеген». Тағы бірнеше жағдай өзгертуші етістіктер: бастау; аяқтау; жалғастыру; тоқтату; алу (мысалы, X, Y-ді Z-ден алды – Y, Z-де/Z-бен/Z-дің ішінде болды); кету; кіру; келу; бару; жетіп келді; және т.б.
Итеративтер
Бұл типтегі триггерлер бұрынғы жағдайдың болуын көздейді. Философ Саул Крипке кейбір болжамдар мұндай түзетуге мүмкіндік бермейтінін атап өткен. Мұны мысал ретінде «too» презуппозициялық триггерін келтіруге болады. Бұл сөз, шамамен, айтылған нәрсеге параллель бірдеңе болғанын көздейді. Мысалы, егер «Джонға» баса назар салынса, келесі сөйлем «Джоннан басқа біреу кеше Нью-Йоркте кешкі ас ішкен» деген болжамды тудырады. «Джон да кеше Нью-Йоркте кешкі ас ішкен». Бірақ бұл болжам, айтылғандай, Нью-Йорк туралы білгендерімізді ескерсек, толығымен тривиальды. Кеше Нью-Йоркте бірнеше миллион адам кешкі ас ішкен, бірақ бұл өзі сөйлемнің болжамын қанағаттандырмайды. Сөйлемнің дұрыс болуы үшін, әңгімелесушілерге маңызды біреудің кеше Нью-Йоркте кешкі ас ішкені және бұл туралы бұрынғы әңгімеде айтылғаны немесе осы ақпаратты одан алуға болатыны қажет. Қолайлануға мүмкіндік бермейтін презуппозициялық триггерлер анафоралық презуппозициялық триггерлер деп аталады.
Сындық дискурсты талдаудағы алғышарттар
Сындық дискурсты талдау (СДА) – бір ғана зерттеу санатына жатпайтын кең ауқымды зерттеу. Ол абстрактілі сипаттағы алғышарттарды түрлі көзқарас тұрғысынан анықтауға бағытталған. СДА талдамалық емес, сонымен қатар идеологиялық тұрғыдан да сындық болып саналады. Тюн А. ван Дейк (2003) жазба мәтіндер мен ауызша сөйлеуді талдау арқылы СДА әңгімелесу және саяси салалардағы билік тепе-теңдігін зерттейді деп айтады.
Логикалық құрылым
Белнап, сөйлемдік есептеу және ақиқатты жеткізушілер контекстінде болжамды сипаттау үшін: "Егер сөйлемнің ақиқаттығы сұраққа дұрыс жауап берудің қажетті шарты болса, онда бұл сөйлем – сұрақтың болжамы болып табылады". Шындықтың семантикалық теориясына сілтеме жасай отырып, түсіндірмелер болжамды формулирлеу үшін қолданылады: "Сұраққа шын мәнінде жауап беруге мүмкіндік беретін әрбір түсіндірме, сонымен бірге болжамдалған сөйлемді де шындыққа айналдырады". Сұрақтағы болжамды білдіретін сөйлемді былай сипаттауға болады: сұраққа дұрыс жауап тек қана сөйлем шын болғанда ғана бар.