Мориц Шифф: XIX ғасыр физиологының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Неміс физиологы Мориц Шифф (28 қаңтар 1823, Франкфурт – 6 қазан 1896, Женева) – неміс физиологы және химияшы Хьюго Шиффтің (1834–1915) үлкен ағасы, ең алдымен бояу техникасымен танымал. Ол адам физиологиясына, соның ішінде қан айналымы жүйесі мен жол тамыр жүйесінің әрекеті туралы зерттеулерге маңызды үлес қосты. Өкінішке орай, өзінің тәуелсіз және шығармашылық рухына және көп сілтеме жасалатын автор болғанына қарамастан, ол замандастары Эмиль дю Буа-Реймонд, Герман фон Гельмгольц және Чарльз Эдуард Браун-Секуардың танымалдығына жете алмады.

Өмірбаян

Яһуди саудагерлер отбасында туған Мортиц Шиффті XIX ғасырдың ұлы ғалымының архетипі деп санауға болады, ол физиологиядағы эксперименталды әдістің пионері болған, сондай-ақ өзінің мақалаларын неміс, француз немесе итальян тілдерінде жариялаған полиглот еді. Ол туған қаласындағы Сенкенберг институтында оқуын бастады, содан кейін Хайдельбергке, Берлинге, ал ақырында Геттингенге көшті, онда 1844 жылы медицина докторы ғылымын қорғады. Гейдельбергте ол Адольф Кусмаульмен оқыды және Фридрих Тидеманның анатомия сабақтары оған үлкен әсер етті, бұл оған биология, зоология және ағзалық өмірге деген құштарлықты ұялатты. Содан кейін Шифф Берлинде Лихтенбергпен зоологияны, Йоханнес Мюллермен морфологияны, ал Геттингенде Рудольф Вагнермен зерттеді. Ол сондай-ақ Парижде қалып, Франсуа Магендидің, кейін Франция колледжінің профессоры Франсуа Ахилл Лонже және Пьер Флоренстің дәрістерін тыңдады. Осы кезеңде ол Музей дю Жардн дес Плантесте зоологияның нақты қолданылуын көру мүмкіндігіне ие болды. Келесі жылдары Шифф Шарль Люсьен Бонапартқа Оңтүстік Америка құстарының систематикасы бойынша "Conspectus generum avium" еңбегінде көмектесті және оның құрметіне *sciffornis* туысы құрылды. Содан кейін ол 1860 жылы Дармштадттан Элизабет Шлеунингке үйлену үшін протестантизмге көшті, алғашқы некесі 1853 жылы Клаудия Гитта Триермен болған еді. 1862 жылдан 1876 жылға дейін Карло Маттеуччидің шақыруымен Флоренциядағы Жоғары оқу институтында физиология және зоология профессоры болды. Ол вивисекцияға қарсы шыққан топтар тарапынан қатаң сынға ұшырады, тіпті сотқа да тартылды. Алайда, ол жануарлармен тәжірибе жүргізуде анестезияны (хлороформ және эфир) қолданғандардың бірі болды. Бұл дау, сондай-ақ қаржылық қиындықтар оны Флоренциядан кетуге мәжбүр етті. Женева университетінің ректоры болатын Карл Вогттың ұсынысымен ол Чарльз Эдуард Браун Секуардың бас тартуынан кейін физиология кафедрасын қабылдады және сабақ беруді бастады. 1876 жылдан 73 жасқа дейін қайтыс болғанға дейін Женевада зерттеу және оқыту қызметін жалғастырды. Женева медицина факультетінің физиология кафедрасын невролог Жан Луи Превост басқарды. Мортиц Шифф, оның корреспонденттері Якоб Молешотт және Карл Вогт сияқты, материализмнің жақтаушысы ретінде танылды және соңғы екеуінің және Александр А. Герценнің көмегімен антиклерикалық насихатқа бағытталған позитивистік журнал құруға тырысты. Ол сондай-ақ Чарльз Дарвиннің эволюция теориясын қорғады және онымен хат алмасты. Ол мектеп ашпаса да, оның оқушылары, шәкірттері немесе көмекшілері болды: Александр А. Герценсон, Вальдемар Хафкин, Натан Ловенталь, Хиллель Жоффе және Анджело Моссо. 1892 жылы ол Accademia dei Lincei-дің шетелдік мүшесі болып тағайындалды. Ол сондай-ақ, оның әріптесі Чарльз Эдуард Браун Секуард сол жылдары жасағандай, бір мезгілде гемисекцияларды орындау арқылы омыртқа миының сезімдік жолдарын сипаттауға үлес қосты. Ас қорыту физиологиясында ол пепсиннің рөлін зерттеді және қоректік заттар ас қорыту шырындарымен ыдырайтынын көрсетті; бұл зерттеулер оған өзінің атын алған өт циклын сипаттауға мүмкіндік берді (Шиффтың өт циклы). Қан айналымы және жүрек физиологиясында ол жүрек және қан тамырларының қызметін автономды жүйке жүйесімен бақылауды зерттеді және 1850 жылы жүрек бұлшықетінің қозғызуға төзімді кезеңінің бар екенін бірінші болып көрсетті, сондай-ақ жануарларда ашық кеуде жүрек массажына қатысты байқау жасады, медицинада жүректі қайта тірілтудің алғашқы әдістеріне жол ашты. Сонымен қатар, ол өзінің әріптесі Клод Бернар сияқты әртүрлі анестетикалардың (хлороформ, эфир) және уытты заттардың (стрихнин, кураре, кокаин, Калабар бұршағы) әсерін зерттеді. Бернде болған кезінде ол физиология бойынша толық трактат жариялау жобасын көтерді, оның бірінші томы ғана 1858 және 1859 жылдар аралығында бұлшықеттер мен жүйкелердің физиологиясына арналды. Бұл еңбегінде ол иттердің қалқанша безін алып тастаудың өлімге әкелетінін көрсетті, ал кейіннен жануарлар экстрактының инъекциясы немесе қалқанша безін трансплантациялау өлімді болдырмайтынын көрсетті. Кейіннен ол адамдарды емдеу үшін қалқанша безінің экстрактысын сәтті қолданды.

Born into a family of Jewish merchants, Mortiz Schiff can be considered as the archetype of the great nineteenth century scientist, one of the pioneers of the experimental method in physiology as well as a polyglot, who published his articles in German, French or Italian indifferently. He began his studies in his hometown, at the Senckenberg Institute, from which he then moved to Heidelberg, then to Berlin and finally to Göttingen where he obtained a doctorate in medicine in 1844. In Heidelberg, he had Adolf Kussmaul as one of his masters and was deeply influenced by Friedrich Tiedemann's anatomy lessons, which instilled in him a passion for biology, zoology and organic life. Schiff then studied zoology with Lichtenberg and morphology with Johannes Müller in Berlin and then with Rudolf Wagner in Göttingen. He also stayed in Paris where he followed the teachings of François Magendie, later professor at the College de France, François Achille Longet and Pierre Flourens. In this period he had the chance to see real life applications of zoology at the Musée du Jardin des Plantes. In the following years Schiff helped Charles Lucien Bonaparte with the systematics of South American birds in his "Conspectus generum avium" and in his honor the genus sciffornis was created. He then converted to Protestantism to marry Elisabeth Schleuning of Darmstadt in 1860, after his first marriage to Claudia Gitta Trier in 1853. and from 1862 to 1876 professor of physiology and zoology at the Institute of Higher Studies in Florence at the invitation of Carlo Matteucci. He was then violently criticized and even sued by leagues who opposed vivisection. At the end, however, he was one of the first to use anesthesia (chloroform and ether) in animal experiments. This controversy, as well as his lack of means, forced him to leave Florence. Thanks to the initiative of Carl Vogt, soon to be Rector of the University of Geneva, he accepted the chair of physiology after the refusal of Charles Édouard Brown Séquard and started teaching there. In Geneva he continued his research and teaching activities for nearly twenty years, from 1876 until his death at the age of seventy three. The chair of the physiology department of the Geneva medical faculty was then occupied by the neurologist Jean Louis Prévost. Mortiz Schiff is identified, like his correspondents Jakob Moleschott and Carl Vogt, as one of the proponents of materialism and with the help of these latter two and Alexandre A. Herzen tried to found a positivist magazine, focused on anticlerical propaganda. He will also defend the theses of evolution that were put forward by Charles Darwin with whom he corresponded as well. Without ever founding a school, he had as pupils, disciples or assistants: Alexandre A. Herzenson), Waldemar Haffkine, Nathan Loewenthal, Hillel Joffé and Angelo Mosso. He was appointed foreign partner of the Accademia dei Lincei in 1892. and moreover, contributed to the description of the sensory pathways of the spinal cord by simultaneously performing hemisections, as his colleague Charles Édouard Brown Séquard was doing in those years. In digestive physiology, he researched the role of pepsin and showed that nutrients are broken down by digestive juices; these studies allowed him to describe the enterohepatic cycle of bile to which he gave his name (Schiff's biliary cycle). In circulatory and cardiac physiology, he studied the control of the cardiac and vascular activity by the autonomic nervous system and was the first, in 1850, to demonstrate the existence of a refractory period to the excitability of the heart muscle, and, above all, to give an observation of open chest heart massage in animals, paving the way for the first cardiac resuscitation manoeuvres in medicine. Finally, he was interested in the effects of various anesthetics (chloroform, ether ) and toxic substances (strychnine, curare, cocaine, Calabar bean) like his colleague Claude Bernard. During his stay in Bern, he nurtured the project to publish a complete treatise on physiology, of which only the first volume was finally published between 1858 and 1859 dedicated to the physiology of muscles and nerves. In this volume, he clearly showed that the removing of the thyroid gland from dogs was fatal, and later showed that the injection of animal extract or thyroid transplantation can prevent death. Subsequently, he successfully used thyroid extract to treat humans.