Кіріспе

Missa in tempore belli – Джозеф Хайднның миссалық шығармасы. Ол C мажордағы (Hob. XXII:9) 10-шы мисса ретінде тіркелген. Хайдн өте діншіл адам болған және әр аяқталған партитурасының соңына «Құдайға шүкіршілік болсын» деген сөздерді қосып отырған. Принц Николаус II Эстерхазидің капельмейстері ретінде, 1796 жылдан бастап өмірінің соңғы кезеңінде Хайднның басты міндеті – принц Николаус аялы, принцесса Мария Герменгильдтің туған күні, 8 қыркүйекте, және Құдайдың қасиетті Марияның туған күнін құрметтеу үшін жыл сайынғы миссаны жазу болды. Ол өзінің генийінің соңғы гүлденуі ретінде осы оқиғаға арнап алты ұлы миссаны (көбірек мүшелерден тұратын оркестрлермен) адал түрде аяқтады. Осылайша, Missa in Tempore Belli 1797 жылдың 29 қыркүйегінде Айзенштадт қаласындағы отбасылық шіркеуде, Бергкирхеде орындалды. Хайдн сол кезде «Жаратылыс» атты ораториясын да жазды, және екі ұлы шығарманың да оның ерекше өміршеңдігі мен музыкалық бейнелеуі ортақ. Бұл шығарма ұзақ уақыттан бері соғысқа қарсы көзқарасты білдіреді деп есептеледі, бірақ мәтінде нақты хабарлама жоқ, және Хайднның мұндай ниеті туралы анық көрсеткіш те жоқ. Партитурадағы музыканың тынышсыздығы, бұл Хайднның музыкасына тән емес, ғалымдарды оның соғысқа қарсы шығарма екеніне алып келді. Бұл әсіресе Бенедикт және Агнус Дей бөлімдерінде байқалады. Мисса жазылған кезде, 1796 жылы Австрия үкіметі «жау өздерінің әдеттегі шекарасына қайтарылғанша ешбір австриялық бейбітшілік туралы сөз қозғамауы керек» деген жарлық шығарды. Бұл оны соғысқа қарсы шығарма деп атауға жеткілікті ме, әлде жоқ па, ол күмәнді, өйткені миссаның көп бөлігі лирикалық қуанышқа толы.

Нәрселеу және құрылым

Қасиетті әннің дауысты бөлімдерін төрт солист (сопрано, альт, тенор және бас) және төрт бөлімді хор орындайды. Солистер көбінесе ариясыз, ансамбль ретінде шығады. Гайдн бұл әнді үлкен оркестр үшін жазды, тіпті Венада орындау үшін қосымша аспаптар да қосты. Қозғалыстардың келесі кестесіндегі белгілер, тональностьдар және такт өлшемдері хорлық партиядан алынған, ортақ такт өлшемі және alla breve белгілері қолданылған. Хор мен оркестр барлық бөлімдерде қатысады. Соңғы жолдан басталатын қысқартылған фуга ортасынан соло квартетімен жасалған күрделі кодамен үзіледі, содан кейін хор антифондық түрде қосылады. Санктус баяу басталады, бірақ "Pleni sunt coeli" мәтінінде қысқа, әдепті "Hosanna in Excelsis" бөліміне өтуден бұрын қатты фортеге дейін күшейеді. "In Tempore Belli" алғаш рет Бенедикт бөлімінде естіледі. Бұл көбінесе соло квартеті үшін қысқа, шаршаңқы фразаларда орындалады, үш төменгі дауыс сопрано мелодиясының астында пиццикато скрипканы еске түсіретін үзіліспен айтылады. Қауіп сезімі мен алаңдаушылық Агнус-Дейде дабылдың соққылары мен желдің фанфараларымен жалғасады, ол минор тональностьдағы тимпани соққыларымен (содан немісше "Paukenmesse" деген ат пайда болды) ашылады, бұл мүмкін тағдырдың өзі тереңдіктен соққандай сезім тудырады. Бұл Бетховеннің "Missa Solemnis" әніндегі Агнус-Дейдің тимпанимен байланысты драмасын болжайды. Музыка трубаның фанфараларымен жарқырап, "Dona nobis pacem" ("Бізге бейбітшілік бер") деген бейбітшілікке шақыру және тойлаумен аяқталады.