Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Missa in tempore belli – Джозеф Хайднның миссалық шығармасы. Ол C мажордағы (Hob. XXII:9) 10-шы мисса ретінде тіркелген. Хайдн өте діншіл адам болған және әр аяқталған партитурасының соңына «Құдайға шүкіршілік болсын» деген сөздерді қосып отырған. Принц Николаус II Эстерхазидің капельмейстері ретінде, 1796 жылдан бастап өмірінің соңғы кезеңінде Хайднның басты міндеті – принц Николаус аялы, принцесса Мария Герменгильдтің туған күні, 8 қыркүйекте, және Құдайдың қасиетті Марияның туған күнін құрметтеу үшін жыл сайынғы миссаны жазу болды. Ол өзінің генийінің соңғы гүлденуі ретінде осы оқиғаға арнап алты ұлы миссаны (көбірек мүшелерден тұратын оркестрлермен) адал түрде аяқтады. Осылайша, Missa in Tempore Belli 1797 жылдың 29 қыркүйегінде Айзенштадт қаласындағы отбасылық шіркеуде, Бергкирхеде орындалды. Хайдн сол кезде «Жаратылыс» атты ораториясын да жазды, және екі ұлы шығарманың да оның ерекше өміршеңдігі мен музыкалық бейнелеуі ортақ. Бұл шығарма ұзақ уақыттан бері соғысқа қарсы көзқарасты білдіреді деп есептеледі, бірақ мәтінде нақты хабарлама жоқ, және Хайднның мұндай ниеті туралы анық көрсеткіш те жоқ. Партитурадағы музыканың тынышсыздығы, бұл Хайднның музыкасына тән емес, ғалымдарды оның соғысқа қарсы шығарма екеніне алып келді. Бұл әсіресе Бенедикт және Агнус Дей бөлімдерінде байқалады. Мисса жазылған кезде, 1796 жылы Австрия үкіметі «жау өздерінің әдеттегі шекарасына қайтарылғанша ешбір австриялық бейбітшілік туралы сөз қозғамауы керек» деген жарлық шығарды. Бұл оны соғысқа қарсы шығарма деп атауға жеткілікті ме, әлде жоқ па, ол күмәнді, өйткені миссаның көп бөлігі лирикалық қуанышқа толы.
Missa in tempore belli is a setting of the mass by Joseph Haydn. It is catalogued Mass No. 10 in C major (Hob. XXII:9). Haydn was a deeply religious man who appended the words “Praise be to God” at the end of every completed score. As Kapellmeister to Prince Nikolaus II Esterházy, Haydn’s principal duty in the last period of his life, beginning in 1796, was the composition of an annual mass to honour the name day of Prince Nicholas’ wife, Princess Maria Hermenegild, 8 September, the birth of the Blessed Virgin. In a final flowering of his genius, he faithfully completed six magnificent masses (with increasingly larger orchestras) for this occasion. Thus Missa in Tempore Belli was performed at the family church, the Bergkirche, at Eisenstadt on 29 September 1797. Haydn also composed his oratorio The Creation around the same time and the two great works share some of his signature vitality and tone painting. This piece has been long thought to express an anti war sentiment, even though there is no explicit message in the text itself, and no clear indication from Haydn that this was his intention. What is found in the score is a very unsettled nature to the music, not normally associated with Haydn, which has led scholars to the conclusion that it is anti war in nature. This is especially noticed in the Benedictus and Agnus Dei. During the time of the composition of the Mass, the Austrian government had issued a decree in 1796, that "no Austrian should speak of peace until the enemy is driven back to its customary borders." Whether this is enough to call it anti war in nature is certainly debatable because most of the mass is of a lyrically joyful nature.
Нәрселеу және құрылым
Қасиетті әннің дауысты бөлімдерін төрт солист (сопрано, альт, тенор және бас) және төрт бөлімді хор орындайды. Солистер көбінесе ариясыз, ансамбль ретінде шығады. Гайдн бұл әнді үлкен оркестр үшін жазды, тіпті Венада орындау үшін қосымша аспаптар да қосты. Қозғалыстардың келесі кестесіндегі белгілер, тональностьдар және такт өлшемдері хорлық партиядан алынған, ортақ такт өлшемі және alla breve белгілері қолданылған. Хор мен оркестр барлық бөлімдерде қатысады. Соңғы жолдан басталатын қысқартылған фуга ортасынан соло квартетімен жасалған күрделі кодамен үзіледі, содан кейін хор антифондық түрде қосылады. Санктус баяу басталады, бірақ "Pleni sunt coeli" мәтінінде қысқа, әдепті "Hosanna in Excelsis" бөліміне өтуден бұрын қатты фортеге дейін күшейеді. "In Tempore Belli" алғаш рет Бенедикт бөлімінде естіледі. Бұл көбінесе соло квартеті үшін қысқа, шаршаңқы фразаларда орындалады, үш төменгі дауыс сопрано мелодиясының астында пиццикато скрипканы еске түсіретін үзіліспен айтылады. Қауіп сезімі мен алаңдаушылық Агнус-Дейде дабылдың соққылары мен желдің фанфараларымен жалғасады, ол минор тональностьдағы тимпани соққыларымен (содан немісше "Paukenmesse" деген ат пайда болды) ашылады, бұл мүмкін тағдырдың өзі тереңдіктен соққандай сезім тудырады. Бұл Бетховеннің "Missa Solemnis" әніндегі Агнус-Дейдің тимпанимен байланысты драмасын болжайды. Музыка трубаның фанфараларымен жарқырап, "Dona nobis pacem" ("Бізге бейбітшілік бер") деген бейбітшілікке шақыру және тойлаумен аяқталады.
The vocal parts of the mass are performed by four soloists (soprano, alto, tenor and bass) and a four part choir. The soloists often appear as an ensemble, without arias. Haydn scored the mass for a large orchestra, even adding instruments for a performance in Vienna. In the following table of the movements, the markings, keys and time signatures are taken from the choral score, using the symbols for common time and alla breve. The choir and orchestra are present in all movements. A truncated fugue begins at the last line, but it is interrupted midway by an elaborate coda using the solo quartet, with the chorus joining in antiphonally. The Sanctus opens slowly, but builds to a rather ominous forte on the text "Pleni sunt coeli" before moving to a brief, more genteel "Hosanna in Excelsis". The In Tempore Belli first suggests itself in the Benedictus. This is set mostly in short nervous phrases for the solo quartet, with the three lower voices singing detached notes below the soprano melody reminiscent of pizzicato strings. The sense of anxiety and foreboding continues with ominous drumbeats and wind fanfares in the Agnus Dei, which opens with minor key timpani strokes (hence the German nickname, Paukenmesse), perhaps fate itself, knocking seemingly from the depths. This foreshadows the timpani catalysed drama of the Agnus Dei in Beethoven's Missa Solemnis. The music brightens with trumpet fanfares, ending with an almost dance like entreaty and celebration of peace, "Dona nobis pacem" (Give us peace).