Кіріспе

Opus Dei және Католик шіркеуінің басшылары Киелі Крест және Opus Dei жеке прелатурасына қатысты Рим Папаларының, кардиналдардың және Католик шіркеуінің басқа да басшыларының пікірлері мен ескертулерін қарастырады.

Опус Деи мен папалар

Папа Иоанн XXIII Opus Dei-ді мақтады және 1960 жылғы 5 наурызда ол «апостольдық жұмыстың күмәнсіз көкжиегін» ашатынын айтты, ал Павел VI бұл Жұмыстың «Шіркеудің мәңгілік жастығының көрінісі, қазіргі заманғы апостольдық қажеттіліктерге толыққанды ашық» екенін айтты. (Мырза Жосемария Эскрива де Балагерге, 1 қазан 1964 ж.) Ғұмырлық папалығының басталмас бұрын Иоанн Павел I Эскриваның ілімі «радикалды; ол қасиеттілікке ұмтылысты жақсы мағынада «материалдық тұрғыда іске асыру» туралы айтуға дейін барады. Ол үшін материалдық еңбек дұғаға және қасиеттілікке айналуы керек». Иоанн Павел II: «Opus Dei-дің мақсаты – адамның өмірін қасиеттендіру, сонымен бірге әлемде жұмыс істейтін және кәсіп ететін жерінде: әлемде Жақсы Жаңалықты өмір сүру, әлемге ден қою, бірақ оны өзгерту және Мәсіхке деген жеке сүйіспеншілікпен құтқару. Бұл шын мәнінде ұлы идеал, ол бастапқыда Кеңес және Кеңестен кейінгі Шіркеудің ерекше белгісі болып табылатын, әлемдік жағдайдың теологиясын болжады». 1982 жылы Opus Dei-ді жеке прелатура ретінде құрды және 1990 жылы Қасиетті Кресттің понтификалдық университетін құрды, ал 2002 жылы оның негізін қалаушысын қасиетті деп жариялады. Opus Dei-ді жеке прелатура ретінде құрғанда ол былай деді: «Шіркеу зор үмітпен назарын және аналық қамқорлығын Opus Dei-ге аударады, оны Құдайдың қызметшісі Жоземария Эскрива де Балагер 1928 жылғы 2 қазанда Мадридте құдайлық шабытпен құрды, осылайша ол әлемнің өмірі үшін Шіркеу жүзеге асыратын құтқарушылық миссияның тиімді және нәтижелі құралы болып қала береді. Оның бастапқы кезеңдерінен бастап, бұл мекеме Шіркеу мен қоғамдағы дін қызметкерлерінің миссиясын жаңа жарықтармен жарықтандыруға ғана емес, сонымен қатар оны іс жүзінде жүзеге асыруға тырысты». 1993 жылғы 14 қазанда Жоземария Эскриваның ілімі туралы теологиялық зерттеулер конгресіне арналған сөзінде Иоанн Павел II былай деді: «65 жыл бойы құрылған Opus Dei прелатурасы, дін қызметкерлері мен дін адамдарының ажырамас бірлігі, Мәсіхтің құтқарушылық хабарын өмірдің көптеген салаларында жариялауға үлес қосты. Жалпы Шіркеудің пасторы ретінде мен осы апостольдық жұмыстың жаңғырығын естіп отырмын. Мен Opus Dei прелатурасының барлық мүшелерін осы жұмысты адал түрде жалғастыруға шақырамын, сіздің негізін қалаушыңыздың өмірін әрдайым шабыттандырған Шіркеуге қызмет ету рухымен жалғасады». Бенедикт XVI, Папа болудан үш жыл бұрын: «Эскриваның теоцентризмі – Құдай қазір жұмыс істеп жатыр деген сенім және біз тек өзімізді оның қарамағына қоюымыз керек. Мен үшін бұл ең маңызды хабар. Бұл біздің заманымыздың ең үлкен құмарлығы деп саналатын нәрсеге – «Ұлы жарылыстан» кейін Құдай тарихтан шығып кетті деген ойға қарсы тұруға көмектеседі».

Католиктік сенім және Opus Dei ілімі

Иоанн Павел II Opus Dei «Собордың және одан кейінгі Шіркеудің ерекше белгісі болып табылатын, дін азаматтарының теологиясын алдын ала болжады» деді. Католик шіркеуінің Екінші Ватикан кеңесі былай мәлімдейді: «Барлық сенімділер, олардың жағдайы мен мәртебесіне қарамастан, әрқайсысы өз жолымен, Раббының шақыруымен, Әкесінің өзінің кемелді қасиеттілігіне (Мт 5:48) ұмтылуға тиіс». «Дін азаматтарының міндеті – дүниелік істерге қатысып, оларды Құдайдың еркіне сәйкес басқару арқылы Құдайдың патшалығын іздеу». Эскриваның Құдай бізге жақын және біз оның құтқару жоспарына көмектесе аламыз деген ұстанымымен, Иоанн Павел II «Екінші Ватикан кеңесінің: «Христиандық хабарлама адамдарды дүние құрудан тыймайды, керісінше, осы істерге ынталандырады» (Ватикан II, Gaudium et spes, n. 34) деген пікірін түсіну оңай» деді. Әрбір адамның қасиеттілікке шақырылуы туралы идеяны Августин Гиппо, Франциск Саль және Альфонс Лигуори бұрыннан айтқан, бірақ олардың басымдығы дұға мен діни рәсімдерге, негізінен монастырьлық руханиятқа, дін азаматтарына қатысты. «Эскрива одан да радикалды», – деп жазды кардинал Лучани (1977), кейіннен Иоанн Павел I болды. «Оның пікірінше, материалдық еңбек өзі дұғаға және қасиеттілікке айналуы керек», – деді ол, соның салдарынан дін азаматтарына қасиеттілікке жету үшін лайықты руханиятты ұсынды. Сөйтіп, епископтар жөніндегі Конгрегацияның кардинал префекті Себастьяно Баджио Эскриваның «христиандық рухани тарихындағы шешімді нүкте» екенін айтады. «Opus Dei-дің «жаңалығы»», – дейді ІІ Ватиканның «прогрессивтерінің» жетекшісі саналатын кардинал Франц Кёниг (1975), – «діни өмір мен кәсіби өмірдің екі бөлек әлемі іс жүзінде бірге жүруі керек» деген ілімде жатыр. Жозе Сарайва Мартинс (2002) «Opus Dei» хабарының «ерекшелігі» – барлық жаратылыстың тәнін алған Құдаймен қасиеттіленгендігінде, яғни кино, кеңселер, бақтар, спорт Құдайға бастауы керек және бастауы мүмкін екендігінде жатыр. Эскрива атап көрсеткендей, осы христиандық материализмде дұға мен құрбандықтың толық өмірін өмір сүретін христиандар «дүниені құштарлықпен сүюге» және «қасиеттіліктің жауларын» – ашкөздік, құмарлық және жекебасшылықты жеңуге шақырылады. Көптеген адамдар үшін жаңа болып көрінетін хабарды тарату жұмысында Opus Dei қиындықтарға, түсініспеушіліктерге және дау-дамаылдарға тап болды, бұл кардинал Джон Кармель Хинан сияқты кейбір католик басшыларын Opus Dei-ді қарама-қайшылықтың белгісі ретінде қарастыруға, «сөз сөйлейтін белгі» (Лк 2:34) деп қарастырды. 1940 жылдары Анхель Каррильо де Альборноз бастаған иезуиттер, кейіннен Иса қоғамын тастап кеткен, Opus Dei ілімдерін «жаңа ересь» деп айыптады. Олар дінге кірмейтін адамдардың діни ант бермей және ерекше киім кимей қасиетті бола алатынын үйретуді дұрыс деп таппады. Сонымен қатар, бұл сыншылар Opus Dei діни ордендерден мамандықтарды тартып алады деп уайымдады. Испаниядан келген хабарларға сүйене отырып, Иса қоғамының бас озық қызметкері, фр. Влодимир Ледоховский (1866–1942), Ватиканға ол Opus Dei-ді «Испаниядағы Шіркеу үшін өте қауіпті» деп санайтынын айтты. Ол оны «сырлы сипатқа» ие деп сипаттап, «онда христиандық масондықпен әлемді билеуге бейімделудің жасырын белгілерін» көрді. Бұл Opus Dei-ге қарсы шабуыл, жақсы қаралған шіркеулік шеңберлерден («жақсы адамдардың қарсылығы», Эскрива оны осылай атады), оның тарихында қайта-қайта болды, қазіргі уақытта әртүрлі жақтан келіп жатқан айыптаулардың түбірі саналады. Бұл туралы американдық католик журналисі Джон Л. Аллен, «Opus Dei: Католик шіркеуіндегі ең даулы күштердің аңыздары мен шындықтары артындағы объективті көзқарас» (2005) атты еңбегінде жазды. Екінші Ватикан кеңесі аяқталғаннан кейін біраз уақыт өткен соң, Opus Dei сыншылары оның Рим католиктік сеніміне қатысты өте консервативті және реакциялық көзқарасы бар екенін айта бастады. Ал Мессори мен Алленнің айтуынша, Opus Dei прелатурасы Католик шіркеуінен басқа ешқандай ілімі жоқ. Джордж Вейгель сияқты католик ойшылдары діни, моральдық немесе интеллектуалдық мәселелерде консервативті, саяси категорияны қолдану «сенімсіз және бұрмалау» дейді. Олар оны адал немесе еретик, жақсы немесе жаман, шынайы немесе жалған деп жіктеу керек дейді. Вайгель «тірі сенімнің» (traditio) «жеткізілуі» «жаңа ойларға түрткі беруге қабілетті» деп жазды. Алленнің айтуынша, Opus Dei – «мүкілдік даулы нәрсе»: ол Ватикан II-ден кейінгі католик саясатындағы поляризацияның орталығына айналды. ХХ ғасырдың ең ұлы теологтарының бірі саналатын марқұм Ханс Урс фон Балтазар «Фундаментализм» атты мақаласында Opus Dei-ді «Шіркеудегі фундаменталистік күштің шоғырлануы» деп сипаттады (Wort und Wahrheit журналындағы 1963 жылғы мақаласы). Ол осы пікірін Эскриваның негізгі кітабы «Жолдың» кейбір тұстарына қатысты оқуына негіздеді, онда Балтазар оның әлемдік мақсаттары үшін жеткілікті рухани тереңдікке ие емес деп санады. Екінші жағынан, В. Мессори, Балтазар мәселесін зерттеген, теолог одан кейін тереңірек зерттеуден кейін және Opus Dei мүшелерімен кездескеннен кейін өз пікірін қайтарып алғанын айтады. Ол тіпті Opus Dei-ді шабуылдардан қорғады.