Кіріспе

Тасымалдау шартында тауарды қабылдайтын тарап

Тасымалдау шартында жүк алушы – жүк жөнелтілімін қабылдауға қаржылық жауапты тұлға (сатып алушы). Көбінесе, бірақ әрқашан емес, жүк алушы мен қабылдаушы бірдей болады. Егер жөнелтуші бір затты қабылдаушыға жеткізу қызметі арқылы жіберсе, жөнелтуші – жөнелтуші, қабылдаушы – жүк алушы, ал жеткізуші – тасымалдаушы болып табылады.

Заңның қысқаша мазмұны

Бұл заңның қиын саласы, себебі ол жаппай көлік индустриясын реттейді, ол әрқашан уақтылы жеткізілімді немесе тауарлардың тасымалдау барысында зақымдануын қамтамасыз ете алмайды. Тағы екі мәселе бар: төленбеген жөнелтушілер немесе жүк тасымалдаушылары төлем жасалғанша тауарларды ұстап тұруы мүмкін, сондай-ақ, адал емес адамдар заңды алушылардың орнына жеткізіп алуға тырысуы мүмкін. Мұндай дауларды шешудің кілті – құжаттамада. Келісімшарттың стандартты түрі – коносамент, ол халықаралық теңіз құқығында жүк жөнелтуші мен тасымалдаушы арасында жасалған, чартерлік келісімшарт емес, жүк тасымалдау шарты болып табылады. Бұл келісімшарттың міндетті шарты бойынша тасымалдаушы тауарды нақты алушыға жеткізуге міндетті.

Құжаттама және жеткізуге қойылатын құқықтық талаптар

Жүзімен немесе теңіз арқылы тікелей жүк жөнелту вексельдері немесе әуе жүк жөнелту вексельдері олар көрсететін тауарларға меншік құқығын беретін құжаттар болып табылмайды. Олар тек тауарды аталған алушыға жеткізуді талап етеді және (жөнелтушінің тауарды басқа тұлғаға қайта бағыттау мүмкіндігін ескере отырып) басқа ешкімге емес. Бұл "ордерге" немесе "тасымалдаушыға" жазылған коносаменттерден өзгеше, олар иелік құқығын растайтын және саудаға жарамды құжаттар болып табылады, яғни оларды қолтаңбалап беру арқылы жеткізу құқығын соңғы қолтаңбалаушыға беруге болады. Кеме тасымалы заңнамасының бұл саласы Гаага ережелерімен және жекелеген елдердің заңдарымен реттеледі, мысалы, Ұлыбританияның 1992 жылғы Теңіз арқылы тауар тасымалы туралы заңы және АҚШ-тың 1916 жылғы Померан заңы. Тікелей жүк жөнелту векселі бойынша алушы жеткізуді алу үшін вексельді көрсетуі керек пе, деген мәселе бойынша халықаралық пікір қақтығыстары бар. АҚШ-тың позициясы бойынша, жеткізуді қабылдаған адам өзінің куәлігін көрсетуі керек, бірақ Гонконгтағыдай, вексельдің өзін ұсыну қажет емес. Ұлыбританияда "The Rafaela S" [2003] 2 Lloyd's Rep. 113 және "The Happy Ranger" [2002] 2 AER (Comm) 23 істері бойынша қарама-қайшы пікірлер айтылған, сондықтан мәселе нақты шешілмейді, тіпті егер бастапқы коносаменттерді түсіру портында ұсыну мүмкін болмаған жағдайда, жүкті кепілхаттарға қарсы түсіру сияқты жиі кездесетін жағдайлардан туындайтын мәселелер болса да.

Алушының құқықтары

Авиациялық жол жүруі туралы жолдама бойынша жүк алушының құқықтары 1929 жылғы Халықаралық әуе тасымалы үшін белгілі бір ережелерді біріктіру жөніндегі Варшава конвенциясымен және 1999 жылғы Халықаралық әуе тасымалы үшін белгілі бір ережелерді біріктіру жөніндегі Монреаль конвенциясымен, сондай-ақ тиісті мемлекеттік заңдармен реттеледі (бұл тараптар таңдаған бір заң немесе сатушы, сатып алушы, жүк жіберуші және тасымалдаушыны көрсететін заңдардың кез келген комбинациясы болуы мүмкін). Экспорт құжаттарына сәйкес, бұл өте маңызды. Жүк алушы мен жүк жіберуші бір адам болмауы мүмкін.