Кіріспе

Медиана – серб қаласы Ништің шығыс шетінде орналасқан, соңғы рим кезеңінен қалған маңызды археологиялық ескерткіш. Бұл өте ұйымдастырылған экономикасы бар сәнді резиденция. Қазба жұмыстары барысында перистильді вилла, термалар, астық сақтау қоймасы және су мұнарасы табылған. Резиденция 306-337 жылдар аралығында Ұлы Константиннің билігі тұсында салынған. Бүгінгі Ниш қаласының аумағында римдік артефакттардың шашыраңқы түрде табылуы мүмкін, бірақ Медиана – римдік Найссының ең жақсы сақталған бөлігін көрсетеді. 1979 жылы Медиана Сербия Республикасының қорғауындағы, ерекше маңызға ие археологиялық орындар тізіміне қосылды.

Сайт

Тұрғын үй тегіс жерде, 400 000 шаршы метрден асатын аумақта, өзеннен біршама қашықтықта, Нишава аңғарының етегіндегі төбелердің алдында, жылу суының көзіне жақын орналасқан. Вилланың оңтүстік жағымен шығыстан батысқа қарай көше өткен, ал одан 150 метр қашықтықта астық сақтау қоймасы орналасқан. Осы көше арқылы осы ғимараттарға жуықтап баруға болады. Орталық бөлігін ашық перистилі, нимфеум және термасы бар вилла алып жатты; вилланың батысында астық сақтау қоймасы, ал одан сәл солтүстікке қарай сегізбұрышты және дөңгелек бөлмелері бар кең ғимарат болды. Вилланың оңтүстігінде бірнеше вилланың және қосымша шаруашылық құрылыстардың қалдықтары сақталған. Көзге түсетіні – мәрмәрмен қапталған, мозаикалармен және фрескалармен әсемделген, берік материалдан салынған, колонналы сәнді ғимараттар негізінен орталық вилла мен оның перистилінің маңында шоғырланған, ал шаруашылық ғимараттар астық сақтау қоймасының батысында, Найсс қаласына қарай орналасқан.

Вилла

Вилла Медиананың орталық орнында орналасқан. Вилланың ауданы шамамен 6000 м² (98,6 x 63 м) және батыс жағында термалар, ал шығыс жағында кішкентай нимфеум орналасқан. Вилланың бойлық осі солтүстік-оңтүстік бағытта. Солтүстік бөлігінің бәрі жылытылған. Вилла зәулімдікпен безендірілген, мұны әртүрлі өлшемдегі мәрмәр бағаналар, негіздер мен капительдер, пиластр капительдеріндегі және парапет тақталарындағы бейнелер, қымбат, түрлі-түсті мәрмәрмен қапталған қабырғалардың қалдықтары, фрескалар және т.б. куәландырады. Перистильдік галереяның (450 м²) және аудитория залының еденін жабатын мозаикалар жақсы сақталған. Галереядағы мозаикалар геометриялық өрнектермен жасалған. Ал аудитория залының кіреберісінде фигуралы мозаикалар орналасқан. Аудитория залының орталық бөлігі геометриялық үлгісі бар кең тіктөртбұрыш алаңмен жабылған, ол шебер суретшінің ең жақсы үлгісімен жасалған. Бұл құрылыстың орталық бөлігі – қабырғалары 3,2 метр болатын алтыбұрыш, оның ортасында да алтыбұрыш пішіндес фонтан орналасқан. Су жеткізуге арналған қорғасын құбыр фонтанның ортасынан көрінеді. Алтыбұрыштың айналасында кішкентай кеңістіктер орналасқан, олардың бірі алтыбұрыштың көпбұрышын құрайды. Нимфеумның едені мозаикамен жабылған. Алтыбұрыштың кең сыртқы жиегі кезектесіп келетін стилденген лотос гүлдерімен безендірілген және ішкі жағынан үш қатарлы жиекпен шектелген. Алтыбұрышты қоршалаған бүйірлік кеңістіктер де мозаикамен әсемделген.

Терма

Термалар вилланың солтүстік-батысында орналасқан және оған қосылған болуы мүмкін. Моншаға кіретін жер оңтүстік жағынан. Медиана термаларын вилла иелері пайдаланған болуы керек, олар өз бөлмелерінен тікелей өте алатын. Моншаға дейінгі дәліз еденге төселген мозаикамен әсемделген, геометриялық өрнектері перистильдегі мозаикалардың сапасына тең. Кіреберіс және аподитерий кірпішпен қапталған, ал ортаңғы бөлмесінің бір бөлігі кірпішпен, екінші бөлігі үлкен ақ мәрмәр тікелемелерінен жасалған мозаикамен қапталған.

Астық қоймасы

Астық қоймасы (horreum) вилладан батысқа қарай шамамен 150 метр жерде орналасқан. Бұл кең тікбұрышты ғимарат (91 x 27 м), ал ұзындық осі шығыс-батысқа бағытталған. Батыс қабырға бойында 1,40 метр тереңдіктегі ойыстар болған, олар сұйықтықтарды (зейтүн майы мен шарапты) сақтау үшін пайдаланылған.

Су мұнарасы

Римдіктер әр су құбырының соңында су мұнарасын (castellum aquae) орнатуға шаққан. Осы су қоймасынан құдықтар мен фонтандарға, бассейндерге, термаларға және мүмкін суару каналдарына су жіберілді. Оның бойлық осі солтүстік-оңтүстік бағытында орналасқан. Су мұнарасы орналасқан жер мен Mediana ғимараттары орналасқан аңғар арасында 10 метрлік биіктік айырмашылығы бар, ол фонтандар үшін су қысымын қамтамасыз етеді.

Шіркеулер

378 жылдан кейін бір мезгілде салынған екі ерте христиан шіркеуі қазылып алынды. Алғашқы шіркеу 2000 жылы Исаның монограммасы табылғанда ашылды. Бірінші шіркеуден оңтүстікке қарай 8 метр жерде 2007 жылы екінші шіркеу қазылып алынды, оның ішінде крест белгісі бар қола сақина табылды. Табылған заттар Медиананың жоғары дәрежеде христиандық қауым болғанын көрсетеді. 2019 жылдың шілде айынан бастап, нысан құрылыс жұмыстары жүргізіліп жатқаны туралы хабарлама таратылды, бірақ қайта ашылу күні көрсетілмеген.

Генетика

Бұл зерттеуде 4-ші ғасырдың соңы мен 5-ші ғасырдың басында Медианада жерленген екі ер адам зерттелді. Бұл адамдардың жасанды деформацияланған бас сүйектері германдық халықтарға тән ерекшеліктерімен сипатталады және олардың готикалық мәдени аймағына жататыны болжанады. Генетикалық талдау нәтижесінде бұл адамдардың көп бөлігі Солтүстік-Орталық Еуропалық текті екені, сонымен қатар темір дәуіріне тән далалық қосылыстардың бар екені анықталды, бұл германдық халықтарға сәйкес келеді. Бір ер адам I1a2a1a1a/I Z141 аталық гаплотобын және H5b аналық гаплотобын, ал екіншісі H41a аналық гаплотобын алып жүрген. I1 гаплотобы Солтүстік Еуропаға тән және бұрын Балқанда табылған емес, бұл солтүстіктен ген ағынының болуын көрсетеді.