Медеана: Төртінші ғасырдың салтанатты резиденциясы
Mediana
Медіана – пізньоримська розкішна резиденція поблизу Ніша, Сербія. Археологічні розкопки виявили віллу, терми та зерносховища. Найкраще збережена частина римського Наїсса.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Медиана – серб қаласы Ништің шығыс шетінде орналасқан, соңғы рим кезеңінен қалған маңызды археологиялық ескерткіш. Бұл өте ұйымдастырылған экономикасы бар сәнді резиденция. Қазба жұмыстары барысында перистильді вилла, термалар, астық сақтау қоймасы және су мұнарасы табылған. Резиденция 306-337 жылдар аралығында Ұлы Константиннің билігі тұсында салынған. Бүгінгі Ниш қаласының аумағында римдік артефакттардың шашыраңқы түрде табылуы мүмкін, бірақ Медиана – римдік Найссының ең жақсы сақталған бөлігін көрсетеді. 1979 жылы Медиана Сербия Республикасының қорғауындағы, ерекше маңызға ие археологиялық орындар тізіміне қосылды.
Mediana is an important archeological site from the late Roman period, located in the eastern suburb of the Serbian city of Niš. It represents a luxurious residence with a highly organised economy. Excavations have revealed a villa with peristyle, thermae, granary and water tower. The residence dates to the reign of Constantine the Great 306 to 337. Although Roman artifacts can be found scattered all over the area of present day Niš, Mediana represents the best preserved part of Roman Naissus. In 1979, Mediana was added to the Archaeological Sites of Exceptional Importance list, protected by the Republic of Serbia.
Сайт
Тұрғын үй тегіс жерде, 400 000 шаршы метрден асатын аумақта, өзеннен біршама қашықтықта, Нишава аңғарының етегіндегі төбелердің алдында, жылу суының көзіне жақын орналасқан. Вилланың оңтүстік жағымен шығыстан батысқа қарай көше өткен, ал одан 150 метр қашықтықта астық сақтау қоймасы орналасқан. Осы көше арқылы осы ғимараттарға жуықтап баруға болады. Орталық бөлігін ашық перистилі, нимфеум және термасы бар вилла алып жатты; вилланың батысында астық сақтау қоймасы, ал одан сәл солтүстікке қарай сегізбұрышты және дөңгелек бөлмелері бар кең ғимарат болды. Вилланың оңтүстігінде бірнеше вилланың және қосымша шаруашылық құрылыстардың қалдықтары сақталған. Көзге түсетіні – мәрмәрмен қапталған, мозаикалармен және фрескалармен әсемделген, берік материалдан салынған, колонналы сәнді ғимараттар негізінен орталық вилла мен оның перистилінің маңында шоғырланған, ал шаруашылық ғимараттар астық сақтау қоймасының батысында, Найсс қаласына қарай орналасқан.
The residence was erected on flat terrain, on an area which covers over 400,000 square metres, on a high bank, some distance from the river, at the foot of the hills which frame the Nišava Valley, near a thermal water source. There was a street in the east west direction which passed on the south side of the villa with peristyle and the granary located 150 metres from it. From this street it was possible to approach these buildings. The central area was occupied by the villa with its open peristyle, nymphaeum and thermae; to the west of the villa was the granary, and somewhat to the north a spacious building with octagonal and circular rooms. To the south of the villa are the remains of several villas and functional service structures. What strikes the eye is that the luxurious buildings of solid material with columns, decorated with marble facing, mosaics and frescoes, are concentrated mainly around the central villa and its peristyle, while the economic buildings are located to the west of the granary towards Naissus.
Вилла
Вилла Медиананың орталық орнында орналасқан. Вилланың ауданы шамамен 6000 м² (98,6 x 63 м) және батыс жағында термалар, ал шығыс жағында кішкентай нимфеум орналасқан. Вилланың бойлық осі солтүстік-оңтүстік бағытта. Солтүстік бөлігінің бәрі жылытылған. Вилла зәулімдікпен безендірілген, мұны әртүрлі өлшемдегі мәрмәр бағаналар, негіздер мен капительдер, пиластр капительдеріндегі және парапет тақталарындағы бейнелер, қымбат, түрлі-түсті мәрмәрмен қапталған қабырғалардың қалдықтары, фрескалар және т.б. куәландырады. Перистильдік галереяның (450 м²) және аудитория залының еденін жабатын мозаикалар жақсы сақталған. Галереядағы мозаикалар геометриялық өрнектермен жасалған. Ал аудитория залының кіреберісінде фигуралы мозаикалар орналасқан. Аудитория залының орталық бөлігі геометриялық үлгісі бар кең тіктөртбұрыш алаңмен жабылған, ол шебер суретшінің ең жақсы үлгісімен жасалған. Бұл құрылыстың орталық бөлігі – қабырғалары 3,2 метр болатын алтыбұрыш, оның ортасында да алтыбұрыш пішіндес фонтан орналасқан. Су жеткізуге арналған қорғасын құбыр фонтанның ортасынан көрінеді. Алтыбұрыштың айналасында кішкентай кеңістіктер орналасқан, олардың бірі алтыбұрыштың көпбұрышын құрайды. Нимфеумның едені мозаикамен жабылған. Алтыбұрыштың кең сыртқы жиегі кезектесіп келетін стилденген лотос гүлдерімен безендірілген және ішкі жағынан үш қатарлы жиекпен шектелген. Алтыбұрышты қоршалаған бүйірлік кеңістіктер де мозаикамен әсемделген.
The villa occupies the central position in Mediana. The villa comprises an area of about 6.000 m² (98,6 x 63 m) and included thermae on the west side and a smaller nymphaeum on the east side. The longitudinal axis of the villa is in the north south direction. The whole northern part was heated. The villa was luxuriously decorated, to which testify the marble columns, basis and capitals of different sizes, reliefs on pilaster capitals and parapet slabs, the remains of wall covering of expensive, multicoloured marble, frescoes, etc. The mosaic floors that covered the whole of the peristyle porch (450 m²) and the audience room have been well preserved. The porch mosaics are geometrical. Figural mosaics are at the entrance of the audience room. The middle part of the audience hall is covered with a broad rectangular field with a geometric pattern, done in the manner of the finest artist. The central part of this structure is a hexagon (3,2 m on the side) with a fountain in the middle, also in the form of hexagon. The lead pipe, used to supply water, can be seen in the middle of the fountain. Smaller spaces surround the hexagon; one of their sides is the polygon of the hexagon. The floor of the nymphaeum is covered with mosaic. The wide outer frame of the hexagon is covered with alternating stylized lotus flowers, and is underlined on the inner side, by a triple border. The lateral spaces about the hexagon are also decorated by mosaic.
Терма
Термалар вилланың солтүстік-батысында орналасқан және оған қосылған болуы мүмкін. Моншаға кіретін жер оңтүстік жағынан. Медиана термаларын вилла иелері пайдаланған болуы керек, олар өз бөлмелерінен тікелей өте алатын. Моншаға дейінгі дәліз еденге төселген мозаикамен әсемделген, геометриялық өрнектері перистильдегі мозаикалардың сапасына тең. Кіреберіс және аподитерий кірпішпен қапталған, ал ортаңғы бөлмесінің бір бөлігі кірпішпен, екінші бөлігі үлкен ақ мәрмәр тікелемелерінен жасалған мозаикамен қапталған.
Thermae are situated northwest of the villa and were probably connected to it. The entrance to the bath is from the south side. The thermae of Mediana were probably used by the owners of the villa, who could reach them directly from their rooms. The corridor on the way to the baths is decorated by floor mosaics, with geometric patterns of the same quality as the mosaics in the peristyle. The vestibule and apodyterium are covered by brick and the middle room is partly covered with brick and partly with mosaic made here of larger white marble tesserae.
Астық қоймасы
Астық қоймасы (horreum) вилладан батысқа қарай шамамен 150 метр жерде орналасқан. Бұл кең тікбұрышты ғимарат (91 x 27 м), ал ұзындық осі шығыс-батысқа бағытталған. Батыс қабырға бойында 1,40 метр тереңдіктегі ойыстар болған, олар сұйықтықтарды (зейтүн майы мен шарапты) сақтау үшін пайдаланылған.
The Granary (horreum) is located about 150 metres west of the villa. This is a spacious rectangular building (91 x 27 m), with the longitudinal axis oriented east west. Along the west wall there were basins 1.40 m deep, which served for storing liquids, (olive oil and wine).
Су мұнарасы
Римдіктер әр су құбырының соңында су мұнарасын (castellum aquae) орнатуға шаққан. Осы су қоймасынан құдықтар мен фонтандарға, бассейндерге, термаларға және мүмкін суару каналдарына су жіберілді. Оның бойлық осі солтүстік-оңтүстік бағытында орналасқан. Су мұнарасы орналасқан жер мен Mediana ғимараттары орналасқан аңғар арасында 10 метрлік биіктік айырмашылығы бар, ол фонтандар үшін су қысымын қамтамасыз етеді.
A water tower (castellum aquae) was ordinarily found at the end of each Roman aqueduct. Water was supplied from this reservoir to the wells and fountains, basins, thermae and maybe the irrigation canals. Its longitudinal axis is oriented north south. There is a 10 meter height differential between the water tower site and the valley in which the Mediana buildings are located, providing a head for the fountains.
Шіркеулер
378 жылдан кейін бір мезгілде салынған екі ерте христиан шіркеуі қазылып алынды. Алғашқы шіркеу 2000 жылы Исаның монограммасы табылғанда ашылды. Бірінші шіркеуден оңтүстікке қарай 8 метр жерде 2007 жылы екінші шіркеу қазылып алынды, оның ішінде крест белгісі бар қола сақина табылды. Табылған заттар Медиананың жоғары дәрежеде христиандық қауым болғанын көрсетеді. 2019 жылдың шілде айынан бастап, нысан құрылыс жұмыстары жүргізіліп жатқаны туралы хабарлама таратылды, бірақ қайта ашылу күні көрсетілмеген.
Two Early Christian churches have been excavated, both built simultaneously sometime after 378. The first church was unearthed in 2000, when a monogram of Jesus was found. Only 8 metres south of the first, a second church was excavated in 2007, among the findings was a bronze ring with a cross. The findings are evidence of Mediana being a highly Christian community. As of July 2019 the site is closed for visitors with information it is under construction works but without a re opening date indicated.'
Генетика
Бұл зерттеуде 4-ші ғасырдың соңы мен 5-ші ғасырдың басында Медианада жерленген екі ер адам зерттелді. Бұл адамдардың жасанды деформацияланған бас сүйектері германдық халықтарға тән ерекшеліктерімен сипатталады және олардың готикалық мәдени аймағына жататыны болжанады. Генетикалық талдау нәтижесінде бұл адамдардың көп бөлігі Солтүстік-Орталық Еуропалық текті екені, сонымен қатар темір дәуіріне тән далалық қосылыстардың бар екені анықталды, бұл германдық халықтарға сәйкес келеді. Бір ер адам I1a2a1a1a/I Z141 аталық гаплотобын және H5b аналық гаплотобын, ал екіншісі H41a аналық гаплотобын алып жүрген. I1 гаплотобы Солтүстік Еуропаға тән және бұрын Балқанда табылған емес, бұл солтүстіктен ген ағынының болуын көрсетеді.
examined two males buried at Mediana between the late 4th and early 5th centuries. These individuals had artificially deformed skulls characteristic of Germanic peoples, and are presumed to have belonged to the Gothic cultural circle. Genetic analysis suggested that these individuals were mostly of North Central European ancestry, with slight Iron Age steppe admixture, which is compatible with Germanic peoples. One male carried the paternal haplogroup I1a2a1a1a/I Z141 and the maternal haplogroup H5b, while the other carried the maternal haplogroup H41a. Haplogroup I1 is characteristic of Northern Europe and has not been found in the Balkans earlier, suggesting gene flow from the north.