Кіріспе

Кабул кітап сатушысы – норвегиялық журналист Асне Сейерстадтың Ауғанстанның Кабулындағы кітап сатушы Шах Мұхаммед Раис (аты Сұлтан Ханға өзгертілді) және оның отбасы туралы құжаттық кітабы. Алғаш рет 2002 жылы норвег тілінде, ал 2003 жылы ағылшын тілінде жарық көрді. Кітап көркем әдіспен жазылған, кейіпкерлер мен олардың күнделікті кездесетін мәселелерге баса назар аударады.

Өмірбаян

Асне Сейерстад 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін екі апта өткен соң Ауғанстанға кірді және Солтүстік Одақтың ізімен Кабулға жетті, онда үш ай бойы болды. Бурка киініп, Кабулдағы кітап сатушының отбасымен бірге тұрып, ол өмірді қатардағы ауғандықтардың көзімен сипаттауға ерекше мүмкіндік алды.

Тақырыптар

Сейерстад Ауғанстанда демократия орнатылу кезеңіндегі оқиғалардың тарихи шотын берумен қатар, әлі де ерлердің билігінде қалған ауған әйелдерінің жағдайына да назар аударады. Ауғандық дәстүрлер көп әйел алуға және ата-аналар шешімімен үйленуге мүмкіндік береді. Ол сонымен қатар батыстық үлгідегі өмір салтына және дәстүрлі Ислам арасындағы қайшылықты да қарастырады, сондай-ақ Ауғанстанның КСРО, Талибан және коалициялық қолдаумен құрылған демократия билігі тұсындағы күрделі жаңа тарихын жеңіл түсінікті етіп баяндайды.

Дау

Әлемдік сыншылардың жоғары бағасына қарамастан, кітаптағы көптеген суреттемелерге Раис қарсылық білдірді, ал оның екінші әйелі Сурая авторды Норвегияда ар-намысқа тигізді деп сотқа берді. 2010 жылдың 24 шілдесінде Сейерстад ар-намысқа тигізу және "салмақсыз журналистік тәжірибе" жасады деп танылды және Шах Мұхаммед Раистің әйелі Сурая Раиске өтемақы төлеуге міндеттелді. Сейерстад бұрынғы шешімді күштен шығарып, авторды және оның баспа үйі Каппелен Дамды Раис отбасының жеке өміріне араласуда кінәлі деп танымады, сондай-ақ кітаптағы фактілердің дұрыс екенін мәлімдеді.

Раис отбасына әсері

2005 жылы қарашада Скандинавияға сапары барысында Раис Норвегияда немесе Швецияда саяси босқын ретінде пана сұрап отырғанын мәлімдеді. Ол Сейерстадтың кітабында оның өмірі туралы ашылған мәліметтердің салдарынан өзінің және отбасының Ауғанстандағы қауіпсіздігіне қауіп төнді деп есептеді, себебі кітаптың перси тіліндегі заңсыз көшірмелері жарияланған еді. Раис өзінің нұсқасын «Бір кезде Кабулда кітап сатушы болды» деген атпен жариялады, ол ағылшын және басқа да бірнеше тілге аударылған.