Кіріспе

Басқа видео ойынға ұқсас видео ойын. Видео ойын клоны – бұл бұрынғы танымал ойынға немесе консольге өте ұқсас немесе одан қатты шабыттанған видео ойын немесе видео ойын консолі. Клондар көбінесе клондалған ойынның немесе жүйенің танымалдылығынан қаржылық пайда табу үшін жасалады, бірақ клондар шынайы құрмет көрсету немесе түпнұсқа ойынның ойын механикасын кеңейту мақсатымен жасалған әрекеттердің нәтижесі де болуы мүмкін. Ойынға тән қосымша себеп – шектеулі үйлесімділігі бар бағдарламалық жасақтама ретінде, түпнұсқасы қол жетімді емес немесе қанағаттанарлық деңгейде іске асырылмаған платформаларға ойынның көшірмесін (симулякрын) орнату тілегі. Видео ойын клондарының заңдылығы авторлық құқық және патент заңдарымен реттеледі. 1970 жылдары Magnavox Pong жабдығына бірнеше патентті иеленді және лицензияланбаған Pong клондарына қарсы шаралар қолданды, нәтижесінде олардың пайдасына сот шешімдері шығарылды, сондай-ақ өтемақы төлеу туралы заңды келісімдер жасалды. Ойын өндірісі дисктер мен картридждердегі бағдарламалық жасақтамаларға ауысқан кезде Atari Philips-ті авторлық құқық бойынша сотқа берді, бұл оларға Pac Man-нің бірнеше клонын жабуға мүмкіндік берді. 1980 жылдардың соңына қарай соттар бірнеше клондардың пайдасына шешім шығарды, ал сот процесінің жоғары құнына байланысты, күдікті клондарға қатысты көптеген даулар ескерілмей немесе 2000 жылдардың ортасына дейін шешілмей қалды. 2012 жылы соттар Tetris Holding, LLC v. Xio Interactive, Inc. және Spry Fox, LLC v. Lolapps, Inc. істерінде ойындардың көркемдік элементтері арасындағы айқын ұқсастықтарға байланысты күдікті клондарға қарсы шешім шығарды. Заң ғалымдары бұл істер жалпы ойын идеяларын, ойын механикасын және стандартты көріністерді авторлық құқықпен қорғауға болмайтынын, тек осы идеялардың ерекше көрінісін ғана қорғауға болатынын көрсетеді деп келіседі. Дегенмен, сот ісінің жоғары құны және әр даудың ерекше сипаты ойын әзірлеушілердің қайсысы өз ойындарының сыртқы түрін және сезімін клондардан қорғай алатынын болжауды қиындатады. Патенттер, тауарлық белгілер және салалық реттеу сияқты басқа да әдістер клондардың таралуына әсер етті.

Шолу

Ойынды клондау цифрлық нарықтарда кең таралған. Оны тоқтату қиын, ал қазіргі ойындармен бәсекелесу оңай. Әзірлеушілер графикаға, атауға, сюжетке және кейіпкерлерге авторлық құқық ала алады, бірақ бағдарламалық қамтамасыз ету мен ойын механикасын қорғау қиын. Механиканы патенттеуге болады, бірақ ол қымбатқа соғады және көп уақыт алады. Көрікті ойын тұжырымдамалары жиі басқа әзірлеушілердің осы тұжырымдаманы пайдалануына немесе кеңейтуіне себеп болады. Кейде ойындар бұрынғы бір немесе бірнеше ойындардың айқын ықпалымен жасалады. Мұндай туындылар әрқашан клондар деп есептелмейді, бірақ ойындарды салыстыру үшін осы термин қолданылуы мүмкін. Авторлық құқық ойын механикасын қорғамайтындықтан, мұндай идеяларды қайта пайдалану әдетте қалыпты саналады. Мысалы, Grand Theft Auto III көптеген ойындарға әсер етті, олар GTA клондары деп аталды, бірақ активтердің немесе механикалық идеялардың тікелей көшірмелері емес. Нағыз бейне ойын клондары бәсекелестер ойынның табысын көргенде, ұқсас активтермен және аздаған инновациялармен ойынның көшірмесін жасау арқылы бәсекелесуге тырысқанда пайда болады; әзірлеуші Женова Чен осы клондардың мәнін плагиатқа теңеді, онда жаңа жұмысты түпнұсқадан ажыратуға тырысу шамалы. Видео ойын клондарын жасаушылар оларды төмен тәуекелді деп санайды; ойынның немесе жанрдың танымал екенін білгенде, оның клонын жасау белгісіз сату әлеуеті бар жаңа ойынды жасауға қарағанда қауіпсіз және жылдам инвестиция болып көрінеді. Сонымен қатар, кішігірім әзірлеушілердің, әсіресе тәуелсіз әзірлеушілердің ойындарын клондау жиі кездеседі, өйткені олардың заңдық шараларға баруға жеткілікті қаржылық ресурстары жоқ. Керісінше, олар клондаушыны түзету шараларын қабылдауға мәжбүрлеу үшін әлеуметтік ықпалға жүгінеді. Бушнелл сондай-ақ Bally Manufacturing және Midway Manufacturing компанияларымен келісімшарттар жасады; Midway жағдайында Atari Midway компаниясына Winner ретінде шығарған лицензиялы Pong дизайнын ұсынды. Үйге арналған бейне ойын консолінің негізгі идеяларын Ральф Х. Бейр Сандерс Ассошиэйтс компаниясында жұмыс істеген кезде әзірледі, онда ол 1966 жылы өзінің "Қоңыр қорап" прототипіне айналған жұмысты бастады. Өзінің идеясын жоғары тұрғандардың мақұлдауына ие болғаннан кейін, Бейр Сандерс инженерлері Билл Харрисон мен Билл Рашпен бірге оның дизайнын жасады, оны төмен құн шегінде ұстады. 1967 жылға қарай оңтайландырылған дизайн Сандерс бұл нарықта болмағандықтан, басқа өндірушілерге ұсынуға дайын болды. Идеяны қорғау үшін Сандерс Баер, Харрисон және Раш аттарымен үш патент алды, олардың "теледидарлық ойын аппараты"; бұл 1974 жылы қайта шығарылған АҚШ патенті RE28,507 "теледидарлық ойын аппараты", АҚШ патенті 3,659,285 "теледидарлық ойын аппараты және әдісі" және АҚШ патенті 3,728,480 "теледидарлық ойын және оқу аппараты" үшін. Сандерс ақырында технологияны және патенттерді Magnavox компаниясына лицензиялады, ол оны 1972 жылы шыққан Magnavox Odyssey жасау үшін пайдаланды. 1974 жылы Magnavox бірнеше компанияны патент бұзушылық бойынша үстел теннисі аркадалық ойындарын жасау және тарату үшін сотқа берді, соның ішінде Atari және Midway. Atari 1976 жылы келісімге келіп, Magnavox компаниясына үш патент пен басқа да технологияларды ортақтастыру келісімдеріне мәңгілік лицензия үшін 1,5 миллион доллар төлеуге келісті, бұл оларға Pong ойынының үй нұсқасын шығаруды жалғастыруға мүмкіндік берді. Бұл іс 1977 жылдың басында қалған айыпталушыларға қарсы Magnavox пайдасына шешілді. Алайда, аркадалық нұсқа сияқты, Pong-тың үй нұсқасы нарықта Pong клондарын жасау үшін көптеген үшінші тарап аппараттық өндірушілерді тартты, бұл жерде Atari-дің Pong консолі үй Pong консольдарының сатылымының үштен бір бөлігін ғана құрады деп есептелді. Magnavox осы үш патентті қолдана отырып, Pong клондарына қарсы іс-қимыл жасауды жалғастырды, патенттердің өмір бойы сот процестерінен және келісімдерден 100 миллион доллардан астам шығынды жеңіп алды деп бағаланады. Сотқа шағымдану қаупі үй консольдерінің клондарын жасауға кедергі келтірмеді, өйткені бұл арнайы консольдер салыстырмалы түрде қауіпсіз және оңай өндірілетін. Бұл арнайы ойын консольдары нарығын су басуына әкелді және 1977 жылы индустрияның алғашқы нарықтық апатын тудырды. Ақырында, үй консольдары ойын картридждерінде сақталған бағдарламалық жасақтамадан жұмыс істейтін бағдарламалық микропроцессорлық жүйелерге ауысты, бұл аппараттық деңгейде клондауды қиындатты. Алайда, брендтік емес өндірушілер белгілі консоль сияқты формасы бар осы консольдердің пираттық көшірмелерін жасауға тырысты, бірақ әдетте тек сұйық кристалды дисплейде (LCD) орнатылған ойындарды ғана ойнай алатын. Басқа пираттық консольдер ескі жүйелердің жұмысын алып, оларды жаңа корпуста қайта жинады, бұл белгілі консольдерге ұқсас, олардың түпнұсқа жүйесінен ойындарды ойнауға қабілетті. Соңғысы әсіресе Nintendo Entertainment System (Жапонияда Famicom жүйесі деп белгілі) клондауға тырысқан консольдерге қатысты, ол Шығыс Еуропа мен Қытай аймандарының кейбір елдерінде қол жетімді болмады, бұл сол елдердегі өндірушілерді көптеген пираттық нұсқаларды жасауға итерді, Nintendo оларға қарсы заңдық шаралар қолдануы мүмкін емес екенін білді. Жабық консольдер ғана емес, клондалған жүйелер. ZX Spectrum 1982 жылы Ұлыбританияда шығарылды және басқа үй компьютерлерімен салыстырғанда төмен құны Ұлыбританияда және Батыс Еуропада бейне ойын секторының пайда болуына көмектесті. Жүйені Шығыс блогы елдеріне импорттауға болмады, бірақ кәсіпкер компаниялар ZX Spectrum аппараттық құралдарын тіпті төмен құнмен клондаудың жолдарын тапты. Жасөсперімдер мен жастар осы аппараттық клондарды алуға мүмкіндік алғандықтан, олар өз ойындарын жасауды бастады және осы елдерде бейне ойын индустриясын дамытуға көмектесті.

Авторлық құқық қорғаудың алғашқы кезеңдері (1980-ші жылдар)

Ойынның аппараттық бөлігін клондау қиын болғанымен, ойынның бағдарламалық жасақтамасы кейіннен басқа жүйелерде лицензиясыз көшірмелер жасау үшін пайдаланылды. Аркадтық бейне ойындарды клондау 1980-ші жылдардың басындағы "алтын дәуірде" кең таралды. Аркадалық ойындар, жаппай өндіріске дейін, қоғамдық орындарда сынақтан өткізу үшін шектеулі санда шығарылды. Atari сияқты сала жетекшілерінің жаңа аркадалық ойыны жарияланғаннан кейін, үшінші тарап бәсекелестері ойынды зерттеп, жаңа аркадалық ойын немесе үй консолі үшін оның клонын жасауға асықты, мысалы, 1980 жылы Missile Command ойынымен болған жағдай. Бұл жаңа аркадалық ойындар нарығын қанағаттандырмай, әлсіретті. Алғашқы заңдық мәселе – видео ойындар зияткерлік меншік құқығымен қорғалатын бола ма деген сұрақ болды, себебі сала және құқық сарапшылары авторлық құқық заңы қолданылатынына көз жеткізе алмады. Мұндай ойынның бірі – Breakout, ол көптеген ойындарға, соның ішінде Arkanoid-қа әсер етті, ал ол өзі тағы да көптеген клондарға шабыттандырды. Atari Breakout авторлық құқығын тіркеуге шешім қабылдағанда, Авторлық құқықтарды тіркеуші Ральф Оман жұмысты тіркеуден бас тартты, себебі ол "жеткілікті мөлшерде түпнұсқа сурет немесе графикалық авторлық емес, сондай-ақ дыбыстарда авторлық емес" еді. Atari Оманның ойынға авторлық құқық беруден бас тартуына қарсы шықты, ал соттар қарапайым видео ойындардың да авторлық құқықпен қорғалатын туындылар бола алатынына келісті, себебі олар бекітілген және түпнұсқалы өрнектер еді. Stern Electronics, Inc. v. Kaufman ісінде сот ойынның көрінісі мен сезімі бекітілгенін және осылайша авторлық құқықпен қорғалатынын, тіпті әртүрлі ойыншылардың өтулері арасындағы суреттердегі айырмашылықтарға қарамастан шешті. Осылайша, видео ойындар авторлық құқықтарды бұзушы клондарға қарсы қорғалатындығы кеңінен қабылданды. Space Invaders-тің жүзден астам клондары, кем дегенде 57 Pac Man клоны, кем дегенде 37 Frogger клоны және кем дегенде он жеті Donkey Kong клоны кәсіби және әуесқой бағдарламалаушылармен жасалды, платформалары микрокомпьютерлерден бастап графикалық калькуляторларға дейін жетеді. Nintendo Donkey Kong клондарынан әртүрлі платформаларда 100 миллионнан астам шығынға ұшырады, тіпті оларды тоқтатуға арналған сот процестеріне қарамастан; мәселе Universal City Studios, Inc. v. Nintendo Co., Ltd. ісімен одан әрі күрделенді, онда King Kong-қа меншік құқығын талап еткен Universal Studios Donkey Kong және оның клондарына, әсіресе Tiger Electronics қолмен ойналатын электрондық ойыны King Kong-қа қарсы шаралар қабылдауға тырысты, бірақ сот Nintendo пайдасына шешім шығарды және Tiger-ді Nintendo-ға өтемақы төлеуге міндеттеді. 1981 жылдың желтоқсанында BYTE жеке компьютерлер үшін кем дегенде сегіз Atari-дің Asteroids ойынының клондары бар екенін хабарлады. Журнал 1982 жылдың желтоқсанында былай деп мәлімдеді: "Осы жылы ойын дизайны мен форматында жаңашылдықтар азайып кетті. Егер жұртшылыққа бір идея ұнаса, одан барлық пайданы алуға тырысады және жақын арада әртүрлі түстің көптеген клондары дүкен сөрелерін толтырады. Бұл олар сатып алуді тоқтатқанға дейін немесе одан да жақсы нәрсе пайда болғанға дейін жалғасады. Микрокомпьютерлік ойындар 1980-ші жылдардың хула-хуптары деп санайтын компаниялар тек "тез пайда табу" ойынын ойнағысы келеді". Клондау деңгейі соншалықты жоғары болды, 1981 жылы Atari толық беттік жарнамаларда "Пираттық: Бұл ойын аяқталды" деп ескертті, компания "өз құқықтарын қатаң түрде орындап, ATARI ойындарының маңызды көшірмелерін қайта жаңғыртатын немесе бейімдейтін рұқсатсыз тұлғаларға қарсы тиісті шаралар қабылдап, авторлық құқығын қорғайтын болады", мысалы, үй компьютеріндегі клон. Atari, Inc. v. Amusement World, Inc. (547 F. Supp. 222, 1982) ісінде Atari Amusement World компаниясын сотқа берді, оның Meteors ойыны Asteroids авторлық құқығын бұзды деп мәлімдеді. Сот екі ойын арасында жиырма екі ұқсастық тапты, бірақ астероидтарға ату туралы ойындар үшін бұл элементтерді scènes à faire деп есептеп, Atari-дің талаптарын қабылдамады. 1980 жылы Namco Pac Man-ді шығарды, ол үлкен коммерциялық сәттілікке жетті, нәтижесінде көптеген Pac Man клондары пайда болды. 1980 жылдың қазаны мен 1981 жылдың желтоқсаны аралығында Pac Man ойыны ғана сатудан 150 миллион доллар табыс тапты. Philips лабиринттік ойын жасауға тырысқан бірнеше әзірлеушілердің бірі болды, нәтижесінде 1981 жылы K. C. Munchkin! ойыны пайда болды. Кейіннен соттар Pac Man-нің басқа клондарына, соның ішінде Bandai-дің Packri Monster, Artic International-дың Puckman және Mighty Mouth деп аталатын тағы бір ұқсас ойынға тыйым салды. Джерри Пурнелл 1984 жылы былай деп жазды: "Атари өте жақсы жасөспірім бағдарламашыларды қорлап, өзіне миллион долларға жуық жағымсыз жарнама алды; олар бұл туралы әлдеқайда жұмсақ болуы мүмкін еді".

Қорғауды жеңілдету (1988-2012 жж.)

Atari v. Philips шешімі видео ойын клондарының басқа ойындарды көшіргені үшін жауапты екенін белгіледі, себебі K.C. Munchkin! Pac Man-мен маңызды ұқсастықтарға ие болды. Алайда, сот ойынның бірнеше аспектілері стандартты немесе кең таралған екенін және осылайша авторлық құқықпен қорғалмайтынын атап өтті. 1980-жылдардың соңында соттар видео ойын клондарына қатысты көбірек кешірімді көзқарас қабылдай бастады, шығармашылықтың көптеген элементтерін қорғау мүмкін емес екенін шешті, мысалы, жалпы ұғымдар, функционалдық ережелер және scènes à faire. Мұндай шешімдердің бірі – 1988 жылғы Data East USA, Inc. v. Epyx, Inc. ісі, онда сот Epyx ойыны World Karate Championship Data East ойыны Karate Champ-ты бұзбағанын шешті, себебі ұқсастықтардың ешқайсысы авторлық құқықпен қорғалмаған. 1991 жылы Capcom ойын жасаушысы Street Fighter II-ді шығарды. Оның танымалдылығы жекпе-жек жанрына қызығушылықтың күрт өсуіне әкелді. Басқа компаниялар пайда табуға асықты, ал Data East 1994 жылы Fighter's History деп аталатын жекпе-жек ойынын шығарды. Кейінірек белгілі болғандай, Data East Street Fighter II-ге бірнеше рет сілтеме жасайтын жобалау құжаттарын жасады. Capcom көп ұзамай Data East компаниясын Америка мен Жапонияда авторлық құқықты бұзғаны үшін сотқа берді. Capcom сонымен қатар Data East компаниясының Fighter's History ойынын таратуын тоқтату үшін алдын ала тыйым салуды сұрады. Data East бұрын Epyx-ке қарсы сот ісінде қолданған аргументті пайдаланды, яғни Capcom-тың Street Fighter-іне ұқсас элементтердің ешқайсысы авторлық құқықпен қорғалмайды. Capcom U.S.A. көшірілген элементтер жалпыға бірдей көріністер ретінде авторлық құқықтың қорғауынан шығарылды деген негізде сот ісінде жеңіліс тапты. Бұл жағдай авторлық құқық иеленушіге клондауға қарсы сот ісін жеңіп алуды қиындатқан және еліктеу мен қайталау негізінде ойын жанрларын дамытуға мүмкіндік берген бірнеше жағдайдың бірі болды. Сотқа шағымдану шығындары күтілетін нәтижемен салыстырғанда өте жоғары болғандықтан, көптеген видео ойын авторлық құқықтарының иелері клондар деп саналатындарды сотқа беруден тартынды. Клондарға қатысты көптеген сот істері 1990-жылдардың ортасынан 2000-жылдардың ортасына дейін келісіммен аяқталды. 1993 жылғы Myst ойынының табысы кейде «Myst клондары» деп аталатын ұқсас 3D ойын-сауық ойындарына әкелді. Кейбір видео ойын жанрлары архетиптік ойындарға негізделген, олардың барлық келесі ұқсас ойындары туындылар болып саналады; атап айтқанда, алғашқы бірінші тұлғалық атыс ойындары жиі «Doom клондары» деп аталатын, ал Grand Theft Auto-дағы ашық әлем формуласының табысы GTA клондары жанрына әкелді. Шексіз жүгірушілер жанры Canabalt ойынының табысы мен қарапайымдылығына негізделген. Мұндай клондау жаңа жанрдың кенеттен пайда болуына да себеп болуы мүмкін, өйткені әзірлеушілер қызығушылықты пайдаланғысы келеді. Battle royale жанры PlayerUnknown's Battlegrounds және Fortnite Battle Royale 2017 және 2018 жылдардағы табысынан кейін тез өсті, ал 2019 жылдың қаңтарында шыққан Dota Auto Chess 2019 жылдың ортасына қарай автобаттер жанрында бірнеше коммерциялық ойындарды тудырды. Клондардың тағы бір түрі моддинг, ашық бастапқы коды және инди-ойын қауымдастықтарындағы әзірлеушілерден пайда болды, онда бұл әзірлеушілер кері инженерия арқылы танымал атаудың механикасын қайта құруға тырысады, кейде өздерінің бастапқы активтерін қолданады және ойынды әдетте тегін және бастапқы атауға құрмет көрсету үшін шығарады. Бұл командалар мен пайдаланушыларға коммерциялық ойынның бастапқы элементтерін кеңейтуге мүмкіндік береді, мысалы, түзетілмеген бағдарламалық жасақтамадағы қателер, ойын ойнау тұжырымдамаларын жақсарту, әртүрлі және жаңа компьютерлер немесе консоль платформаларын қолдау немесе негізгі ойын принциптеріне жаңа идеялар қосу, сондай-ақ пайдаланушы жасаған модтар немесе қосымшалар арқылы ойын кеңейтулерін жеңілдету. Бұл клондардың кейбір мысалдары: Civilization сериясына негізделген Freeciv, Osu! Tatakae! Ouendan ойынына негізделген Osu!, және Guitar Hero ойынына негізделген Frets on Fire. Бұл клондардың ашық бастапқы коды жаңа пайдалы құралдарды, мысалы, Freeciv-те өз ойын үйреніп, жетілдірген жасанды интеллект агенттерін әзірлеуді мүмкін етеді, бұл өз кезегінде жасанды интеллект зерттеулерін алға жылжытуға көмектеседі. Мұндай ойындар бастапқы ойынның активтерін қайта таратпауға мұқият болуы керек, әйтпесе олар заңдық мәселелерге тап болуы мүмкін. SimCity 2000 ойынының ашық бастапқы коды OpenSC2K, OpenSC2K SimCity 2000 активтерін пайдаланғаны анықталғаннан кейін Electronic Arts компаниясы жабылды. Кейбір жобалар кері инженерияланған ойын қозғалтқыштарын қайта жасаудан басталып, ойын иесінің сатып алған активтерін тікелей пайдалануға жеткілікті адал болған, кейіннен құқық иелері ойынды тегін бағдарлама ретінде шығарғанда ойын клондарына айналуы мүмкін, мысалы OpenRA, Command & Conquer: Red Alert клоны. Ол тіпті Electronic Arts компаниясы оны GPL лицензиясы бойынша қайта лицензиялағаннан кейін бастапқы ойыннан кодты қосты, ScummVM-дегі көптеген ойын қозғалтқыштарында болғандай, бұл әртүрлі компаниялардың, бастап Revolution Software-дің Sold Out үлгісімен Broken Sword: The Shadow of the Templars ойынының бюджеттік шығарылымын жасауына әкелді. Басқа инди-әзірлеушілердің бастапқы инди-ойынды клондауына қатысты, мұндай тәжірибелер бар болғанымен, инди-әзірлеушілер клондаумен айналысатындарды қаралау үшін бейресми ар-ұждан кодексіне сенеді. Клондар түпнұсқа ойынға пікір білдіру немесе пароди жасау үшін де қолданылуы мүмкін, әдетте бұл жағдайларда fair use саясатына сәйкес келеді. Pyst – Myst ойынының пароди, Myst-тағыдай бірдей аралда өтеді, бірақ көптеген топтардың вандализм жасауына ұшыраған. Hatetris – Tetris-тің нұсқасы, онда келесі тетраноминал ағымдағы тақта үшін ең нашар мүмкін болып табылады.

Жаңа өзгерістер (2012 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Клондалған бейне ойындарға қатысты жаңа алаңдаушылықтар әлеуметтік желілер мен мобильді ойындардың танымалдылығымен бірге туды, олар көбінесе жаңа ойыншыларды қызықтыру үшін тегін (freemium) модельде ұсынылды. Осы ойындардың кең танымалдылығы клондардың таралуына әкелді. Zynga әлеуметтік желілердегі ойындарды дамытудың алғашқы және ірі өкілдерінің бірі болды және ұзақ уақыт бойы басқа әзірлеушілердің танымал әлеуметтік және кездейсоқ ойындарын, тіпті кішкентай әзірлеушілердің сотта күресуге ресурсы жоқ ойындарын (мысалы, NimbleBit-тің Tiny Tower ойынын, Zynga өз Dream Heights ойынында клон жасаған) немесе соттан тыс келісімге келуге дайын болғандарын (мысалы, Zynga-ның Mafia Wars ойыны, ол David Maestri-дің Mob Wars ойынын клон жасады деп айыпталған) клон жасау деп сынға алынды. Екі компания 2013 жылдың ақпан айында соттан тыс келісімге келді. Zynga-ның бұрынғы геймплей дизайнінің жетекшісі Брайан Рейнольдс компанияның танымалдылыққа ие болатын жаңа жанрлар мен ойын идеяларын байқап, содан кейін өздерінің инновациялары мен тұжырымдамаларын қосуға тырысатынын, себебі “[олардың] мақсаты – ең жоғары сапалы өнімге ие болу” деді. 2009 жылы Xio Interactive компаниясы Tetris ойынының геймплейіне негізделген Mino атты мобильді ойынды шығарды, олардың ойынында заңмен қорғалған элементтер жоқ деп сенді. Mino ойынында құлайтын тетромино блоктарын пайдаланып, ойын алаңында толық қатарларды құру және ұпай жинау тәсілі қолданылды. Mino сонымен қатар Tetris негізгі геймплейіне жаңа күшейтетін мүмкіндіктер мен ойын режимдерін қосты. Көп жылдар бойы Tetris-тің көптеген клондары болғанымен, Mino ақырында алты миллионнан астам рет жүктелді, нәтижесінде The Tetris Company 2009 жылдың желтоқсанында Xio Interactive компаниясына қарсы сотқа шағым түсірді. Құқықтық және салалық сарапшылар бұл АҚШ соттарының нақты визуалды элементтер үшін бейне ойындарға кең ауқымды рұқсат беруге көбірек дайын екенін көрсетті. Авторлық құқық стандартты ойын элементтерін еліктеуге шектеу қоймаса да, бұл шешім дәл пішіндер мен түстерді көшірген ойындарға ең үлкен әсер ететін болар еді. 2012 жылдан бері заңгерлер видео ойындардағы клондарға қатысты істерде соттардың сыртқы түрі мен сезіміне көбірек мән беретінін анықтады. Мысалы, Flappy Bird бағдарламалық кодты тарату орталықтары басқалар өздерінің графикалық элементтерін оңай қоса алатын үлгі кодты ұсынғандықтан ондаған рет клонталды. 2048 бастапқыда тегін және ашық лицензиямен жарияланғанымен, Ketchapp 2048-дің жарнамалық нұсқасын әзірледі, ол App Store-да танымал болды. 2022 жылдың басында танымалдылығы күрт өскеннен кейін Wordle App Store-да бірнеше клондары пайда болды, бірақ пайдаланушылар клон әзірлеушілерін сынағаннан кейін олар алынып тасталды. Vampire Survivors ойынының әзірлеушілері бастапқы ойыннан ұрланған кодтар мен активтермен мобильді қосымшалар дүкендерінде пайда болған бірнеше клондарға жауап ретінде ойынның мобильді портын дамытуды жеделдетті; Vampire Survivors өзі Magic Survival атты мобильді ойыннан шабыт алды. Бағдарламалық жасақтамаларды клондау мәселесі Қытайда да маңызды. 2000 жылдан 2015 жылға дейін Қытай үкіметі аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз етуді импорттауға және Қытайдан тыс дүкендерге қол жеткізуге көптеген шектеулер енгізді. Бұл Қытайда персональды компьютерлерде ойын ойнаудың дамуына мүмкіндік бергенімен, аппараттық және бағдарламалық қамтамасыз етуді сатып алу құны көптеген адамдар үшін тым қымбат болды, бұл қытайлық әзірлеушілерді қытай нарығы үшін танымал батыс және жапондық ойындардың арзан клондарын жасауға итермеледі, олар бүгінге дейін сақталып келеді. Сондықтан, Қытайда батыс және жапон нарықтарындағы танымал ойындардың дәл клондары жиі пайда болады, көбінесе бастапқы ойынның шығарылғаннан кейін бірнеше апта ішінде. Бір ерекше мысал – қытайлық Unico компаниясы жасаған Blizzard Entertainment-тің Hearthstone ойынының Sleeping Dragon: Heroes of the Three Kingdoms клоны, ол Hearthstone бета-версиясы шыққаннан кейін бірнеше ай ішінде шығарылды. Blizzard 2014 жылы Unico компаниясын 1,9 миллион долларлық зиянды өтеу үшін сотқа берді. Басқа жағдайларда, клондар түпнұсқалық ойынның Қытайдың мазмұнды шектеу заңдарына сәйкес келмейтін элементтерін шешу үшін жасалады; мысалы, Қытайда PlayerUnknown's Battlegrounds баспасын жүргізген Tencent, зорлық-зомбылық пен терроризмге байланысты мазмұнға байланысты ойынды тартуға мәжбүр болды және оны Game for Peace клонымен алмастырды, ол Battlegrounds-тан активтерді қайта пайдаланды, бірақ қан мен зорлық-зомбылықты алып тастады.

Клондарға қатысты құқықтық аспектілер

Видео ойындардың клондарын авторлық құқық, патенттер немесе тауарлық белгілер сияқты зияткерлік меншік заңдары арқылы тоқтату әдетте қиын. Ойын индустриясы көбінесе басқа дамытушылардың ойын механикасы негізінде жаңа ойындар құруға негізделген, бірақ тікелей көшірме жасау үшін элементтерді бір-бірлеп көшіруден сақтануға тырысады. Осыған қарамастан, соттар бұл заңдық стандартты жаңа істерге сақтықпен қолдануда, нәтижесінде өсім тек қана біртіндеп байқалады. Wired журналы бұл сот шешімдерінің тарихын, бұзушылыққа қарсы және оған қарсы жағдайларды салыстырып, авторлық құқық заңдары идеяны қорғамайды, тек оның көрінісін ғана қорғайтын "идея-көрініс" айырмашылығын "айту оңай, бірақ қолдану қиын" деп сипаттады. Тауарлық белгілер де басқа дамытушылардың өз ойындары немесе ойын процесі үшін бірдей терминологияны пайдалануына шектеу қою үшін өте сирек қолданылды.

Өнеркәсіптік реттеу

Соңғы уақытта iOS жүйесі үшін Apple App Store және Android жүйесі үшін Google Play сияқты әлеуметтік және мобильді ойын дүкендерінің танымал болуымен бірге, көптеген авторлық құқықты бұзуға ұқсайтын клондар пайда бола бастады. Мұндай дүкендер әдетте ойындар мен қосымшаларды ұсыну алдында қарау процесін қамтиды, бірақ бұл процестер басқа ойындардың авторлық құқығын бұзуды қарастырмайды. Оның орнына, олар клондалған жұмыстың жасаушысының клонға қатысты шағымдануын күтеді, мұндай қарауға уақыт кетеді. Көбінесе клондалған қосымшалар атауы немесе интерфейсі арқылы басқа танымал қосымшаларға ұқсату үшін әдейі жасалады, тіпті шағымдар келіп түскеннен кейін де сатып алушыларды нақты қосымшадан алдап, олардың қоршауына түсіреді. Apple компаниясы осы мәселелерді қарастыруға арналған командаға қосымша клондары туралы шағымдануды жеңілдету үшін бір құралды шығарды, бұл екі тарапқа іс-қимылға көшуден бұрын келіссөздер жүргізуге көмектеседі. Apple, Google және Microsoft Swing Copters негізінде жасалған клондардың көбеюін тоқтату үшін қадамдар жасағанмен, сарапшылар бұл дүкендер авторлық құқықтың айқын бұзылуынан басқа кез келген түрде клондарды алдын ала қорғамайды деп санайды. Сондықтан, бұл мәселені жасаушылар мен ойын қауымдастығы шешуі керек, түпнұсқа жасаушының танымал болуын қамтамасыз ету, ойын активтерін шығарылымда қорғау және түпнұсқа ойын үшін лайықты марапат алу қажет. Жеке компьютерлердегі ойындар үшін Steam цифрлық дүкенін басқаратын Valve компаниясы да, мәселе туралы хабарланғаннан кейін, қызметтегі басқа ойындардың авторлық құқығын бұзушы клондары болып табылатын ойындарды жоюға қадамдар жасайды.