Кіріспе

Көздің бөлігі

Төменгі көлбеу бұлшық еті немесе көздің төменгі көлбеуі – орбитаның еденінің алдыңғы жиегіне жақын орналасқан жұқа, тар бұлшық ет. Төменгі көлбеу – көздің сыртындағы бұлшық еттердің бірі, ол жоғарғы жақ сүйегінен басталып (түп) көздің артқы, төменгі және бүйір бетіне бекітіледі (іске қосу). Төменгі көлбеу бұлшық еті көзді қозғалтатын жүйкесінің төменгі тармағымен иннервацияланады.

Құрылымы

Төменгі қисық бұлшық ет жоғарғы жақтың орбитальді бетінен, жастық ойығына қарай жанында басталады. Басқа көздің сыртындағы бұлшық еттерден (түзу және жоғарғы қисық) айырмашылығы, төменгі қисық бұлшық ет ортақ шелпе сақинасынан (Зинн сақинасы) пайда болмайды. Төменгі түзу бұлшық ет пен орбита едені арасында жанына қарай, артқа қарай және жоғары қарай өтеді, сондай-ақ жанындағы түзу бұлшық етінің астынан өтеді. Төменгі қисық бұлшық ет төменгі түзу және жанындағы түзу бұлшық еттері арасындағы склера бетіне бекітеді. Адамда бұлшық еттің ұзындығы шамамен 35 мм құрайды.

Иннервация

Төменгі көз бұлшығы окуломоторлық жүйкенің төменгі тармағымен (III бас сүйекті жүйке) иннервацияланады.

Функция

Оның әрекеттері – көзді бұру, көтеру және сыртқа жылжыту. Бастапқы әрекет – бұру (сыртқа айналу); екінші әрекет – көтеру; үшінші әрекет – сыртқа жылжыту (яғни ол көзді бұрып, жоғары және сыртқа қарай жылжытады). Төменгі көлбеу бұлшығының ең жоғары көтеру өрісі көз ішке тартылған (адукцияланған) күйде болады. Төменгі көлбеу бұлшығы – көзді толық адукцияланған күйде көтере алатын жалғыз бұлшық.

Клиникалық маңызы

Көбінесе окуломоторлық нервтің төменгі тармағының салдарынан параличтер жиі кездессе де, төменгі көлбеудің оқшауланған параличі (окуломоторлық нервтің басқа функцияларына әсер етпей) өте сирек болады. Төменгі көлбеу бұлшығының "артық жұмыс істеуі" балалық шақтағы көздің қисаюының, әсіресе нәрестелік эзотропия мен экзотропияның жиі кездесетін компоненті болып табылады. Шын гиперіннервация көбінесе болмағандықтан, бұл құбылысты "адукция кезінде көтерілу" деп атау дұрыс. Төменгі көлбеуге жасалатын хирургиялық араласауларға мыналар жатады: босату (рецессия деп те аталады, қараңыз: Көздің қисаюы хирургиясы), миэктомия, шеттік миотомия, денервация және экстирпация. Бұл, сондай-ақ, төменгі қабақтың блефаропластикасы кезінде де кездесіп, анықталады.