Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көздің сыртқы жеті бұлшық еті
Seven extrinsic muscles of the eye
Көздің сыртқы бұлшық еттері – адам және басқа жануарлардағы көздің жеті сыртқы бұлшық еті. Олардың алтауы – төрт тік бұлшық ет, жоғарғы және төменгі көлбеу бұлшық еттер – көздің қозғалысын бақылайды. Ал қалған бұлшық ет – жоғарғы қабақ көтергіш – қабақтың көтерілуін қамтамасыз етеді. Көз қозғалысы үшін жауапты алты бұлшық еттің әрекеті бұлшық ет жиырылған кезде көздің қалпына байланысты болады.
The extraocular muscles, or extrinsic ocular muscles, are the seven extrinsic muscles of the eye in humans and other animals. Six of the extraocular muscles, the four recti muscles, and the superior and inferior oblique muscles, control movement of the eye. The other muscle, the levator palpebrae superioris, controls eyelid elevation. The actions of the six muscles responsible for eye movement depend on the position of the eye at the time of muscle contraction.
Құрылымы
Көздің тек фовея деп аталатын шағын бөлігі ғана нақты көруді қамтамасыз етеді, сондықтан көзге нысананы ұстап тұру үшін қозғалу қажет. Көздің қозғалысы дәл және жылдам болуы тиіс. Мұны оқу сияқты жағдайларда байқауға болады, онда оқырман үнемі көздерін жылжытуға мәжбүр. Көздің қозғалысы ерікті бақылауда болғанымен, көбінесе ол еңкейтусіз, автоматты түрде жүзеге асырылады. Көздің ерікті және еріксіз бақылауы арасындағы үйлесім қалай қамтамасыз етіледі деген сұрақ зерттеулерде тағы да қарастырылуда. Дегенмен, көздің еріксіз қозғалысында вестибуло-окуляр рефлексінің маңызды рөл атқаратыны белгілі. Жоғарғы қабақты көтеруге жоғары қабақ көтергіш бұлшық жауапты, және бұл ерікті немесе еріксіз әрекет болуы мүмкін. Көздің қозғалысына басқа алты экстраокулярлық бұлшықет қатысады: төрт тіке бұлшықет және екі көлбеу бұлшықет.
Since only a small part of the eye called the fovea provides sharp vision, the eye must move to follow a target. Eye movements must be precise and fast. This is seen in scenarios like reading, where the reader must shift gaze constantly. Although under voluntary control, most eye movement is accomplished without conscious effort. Precisely how the integration between voluntary and involuntary control of the eye occurs is a subject of continuing research. It is known, however, that the vestibulo ocular reflex plays an important role in the involuntary movement of the eye. The levator palpebrae superioris is responsible for raising the upper eyelid, and this can be a voluntary or involuntary action. The other six extraocular muscles are involved in movements of the eye; these are the four recti (straight) muscles, and two oblique muscles.
Тікегі бұлшық еттер
Төрт тік бұлшық ет олардың бекітілу орналасуына қарай аталған: жоғарғы тік бұлшық ет, бүйірлік тік бұлшық ет, медиалдық тік бұлшық ет және төменгі тік бұлшық ет. Тік бұлшық еттердің барлығының ұзындығы шамамен 40 мм-ге жуық, бірақ олармен байланысты tendonдардың ұзындығы әртүрлі.
The four recti muscles are named according to their relative positions of attachment – the superior rectus muscle, lateral rectus muscle, medial rectus muscle, and inferior rectus muscle. The recti muscles are all of almost equal length of around 40 mm but the lengths of their associated tendons differ.
Қисық бұлшық еттер
Екі көлденең бұлшық ет – төменгі көлденең бұлшық ет және жоғарғы көлденең бұлшық ет.
The two oblique muscles are the inferior oblique muscle and the superior oblique muscle.
Шалғышы бар жүйе
Экстраокулярлық бұлшық еттердің қозғалысы орбитадағы жұмсақ тіндерден құралған экстраокулярлық бұлшық еттер шкивтері жүйесінің әсерінен жүзеге асырылады. Экстраокулярлық бұлшық еттер шкивтері жүйесі көз бұлшық еттерінің қозғалысы үшін негізгі болып табылады, әсіресе Листинг заңына сәйкестікті қамтамасыз ету үшін. Шкивтердің белгілі бір аурулары (гетеротопия, тұрақсыздық және шкивтердің кедергісі) инкоминантты шалқаюдың нақты белгілі бір түрлерін тудырады. Шкивтердің бұзылған жұмысын хирургиялық араласу арқылы жақсартуға болады.
The movements of the extraocular muscles take place under the influence of a system of extraocular muscle pulleys, soft tissue pulleys in the orbit. The extraocular muscle pulley system is fundamental to the movement of the eye muscles, in particular also to ensure conformity to Listing's law. Certain diseases of the pulleys (heterotopy, instability, and hindrance of the pulleys) cause particular patterns of incomitant strabismus. Defective pulley functions can be improved by surgical interventions.
Шығу тегі және енгізілгендер
Экстраокулярлық бұлшық еттердің төртеуі көз ұңғысының артқы жағындағы, жалпы тіректік сақина деп аталатын талшықты сақинадан басталады: төрт тік бұлшық ет. Төрт тік бұлшық ет көздің алдыңғы жартысына (көздің экваторының алдында) тікелей бекітіледі және олардың түзу бағыттарымен аталды. Ал қалған бұлшық ет – төменгі көлбеу бұлшық ет, ол мұрындық орбиталь қабырғаның төменгі алдыңғы бөлігінен басталып, төменгі тік бұлшық етінің үстінен және артқа қарай өтеді, содан кейін көздің жақтық, артқы бөлігіндегі жақтық тік бұлшық етінің астына еніп бекітеді. Осылайша, төменгі көлбеу бұлшық ет көзді жоғары және жаққа қарай тартады.
Four of the extraocular muscles have their origin in the back of the orbit in a fibrous ring called the common tendinous ring: the four recti muscles. The four recti muscles attach directly to the front half of the eye (anterior to the eye's equator), and are named after their straight paths. The last muscle is the inferior oblique, which originates at the lower front of the nasal orbital wall, passes inferiorly over the inferior rectus muscle on its path laterally and posteriorly, and inserts under the lateral rectus muscle on the lateral, posterior part of the globe. Thus, the inferior oblique pulls the eye upward and laterally.
Қанмен қамтамасыз ету
Көз сыртындағы бұлшықеттер негізінен көз артериясының тармақтарымен қамтамасыз етіледі. Бұл тікелей немесе жанама түрде, мысалы, бүйірлік тік бұлшықеттегідей, көз артериясының негізгі тармағы – жас артериясы арқылы жүзеге асырылады. Көз артериясының қосымша тармақтарына алдыңғы кіл тамырларына тармақталатын кіл тамырлары жатады. Әрбір тік бұлшықет екі алдыңғы кіл тамырынан қан алады, бүйірлік тік бұлшықеттен басқа, ол тек бір тамырдан қан алады. Бұл кіл тамырларының саны мен орналасуы өзгеріп отыруы мүмкін. Инфраорбитальді артерияның тармақтары төменгі тік және төменгі көлбеу бұлшықеттерді қамтамасыз етеді.
The extraocular muscles are supplied mainly by branches of the ophthalmic artery. This is done either directly or indirectly, as in the lateral rectus muscle, via the lacrimal artery, a main branch of the ophthalmic artery. Additional branches of the ophthalmic artery include the ciliary arteries, which branch into the anterior ciliary arteries. Each rectus muscle receives blood from two anterior ciliary arteries, except for the lateral rectus muscle, which receives blood from only one. The exact number and arrangement of these ciliary arteries may vary. Branches of the infraorbital artery supply the inferior rectus and inferior oblique muscles.
Клиникалық маңызы
Бас сүйек нервтерінің зақымдануы көздің қозғалысына әсер етуі мүмкін. Зақымдану салдарынан екі көзді көру (диплопия) пайда болуы мүмкін, себебі көздердің қозғалысы үйлесімді емес. Тексеру кезінде көз қозғалысының бұрмаланулары, мысалы, дірілдеу (нистагм) байқалуы мүмкін. Көзді қозғалтатын нервтің (III) зақымдануы екі көзді көруге, екі көздің қозғалысын үйлестіре алмауға (strabismus), сондай-ақ көз қабағының түсуіне (ptosis) және оқушының кеңеюіне (mydriasis) алып келуі мүмкін. Бұған қоса, зақымдану көзді ашу қабілетін жоғалтуға соқтыруы мүмкін, бұл көз қабағын көтеретін бұлшық етінің салдарынан туындайды. Көзді қозғалтатын нерві зақымдалған адамдар, оның бақылауындағы бір немесе бірнеше көз бұлшық еттерінің салдарынан туындаған белгілерді жеңілдету үшін бас еңкейту арқылы толықтыруға тырысуы мүмкін.
Damage to the cranial nerves may affect the movement of the eye. Damage may result in double vision (diplopia) because the movements of the eyes are not synchronized. Abnormalities of visual movement may also be seen on examination, such as jittering (nystagmus). Damage to the oculomotor nerve (III) can cause double vision and inability to coordinate the movements of both eyes (strabismus), also eyelid drooping (ptosis) and pupil dilation (mydriasis). Lesions may also lead to inability to open the eye due to paralysis of the levator palpebrae muscle. Individuals suffering from a lesion to the oculomotor nerve may compensate by tilting their heads to alleviate symptoms due to paralysis of one or more of the eye muscles it controls.