Кіріспе
Бронекөлік – экипажы бар қарумен жабдықталған, ресми әскерлер қолданатын, өздігінен жасалған бронетранспорт құралы. Қарулы көлік – экипажы бар бір немесе бірнеше қарумен жабдықталған, көбінесе коммерциялық көлік шассиіне негізделген бронетранспорт құралы. Қарулы жүк көліктері көбінесе металл сынықтары, бетон, қиыршық тас немесе құм қаптары сияқты импровизацияланған бронямен жабдықталады, олар ауыр жүк көлігіне орнатылады.
improvised armored vehicles used by regular/official forces
A gun truck is an armored vehicle with
one or more crew served weapons, typically based on a commercial vehicle. Gun trucks often have improvised vehicle armor, such as scrap metal, concrete, gravel, or sandbags, which is added to a heavy truck.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Британияға неміс шабуылы ықтимал көрінген кезде, британдық армия Bedford OXA атты импровизацияланған бронетранспортты құрастырып, жасады. Ол 1,5 тонналық OXD жүк көлігінің негізінде салынды, броньдық плиталармен күшейтілді және .55 калибрлі танкіге қарсы мылтық пен Bren пулеметімен қаруландырылды. 1941 жылға дейін мыңға жуық дана салынды және Британдық Ұлттық гвардиясы қолданды. Осы шабуыл қаупінен туындаған басқа британдық үлгілер – Armadillo бронетранспортты құрылғысы және Bison бетонды бронетранспортты жүк машиналары. Екеуі де қарапайым жүк көліктері болды, оларға импровизацияланған броня орнатылды, ал Bison жағдайында бетонды жауынгерлік бөлімдері болды, бұл оларды, әсерлі айтқанда, жылдам пиллбокқа айналдырды. Armadillo екі ағаш қабырғаны пайдаланды, ал аралық кеңістікке қиыршық тас толтырылды. Екі көлік те нашар қозғалысқа ие болды және Корольдік әуе күштері оларды әуежайларды қорғау үшін қолданды. Солтүстік Африкадағы соғыс кезінде барлық тараптар порттер мен пулеметтік жүк машиналарын кеңінен пайдаланды. Атап айтқанда, итальяндықтар 1941-1942 жылдары Fiat 634 ауыр жүк машиналарының негізінде және 102/35 su Fiat 634N әуеге қарсы зеңбірегімен жабдықталған жеті артиллериялық жүк көлігін бейімдеп, пайдаланды; бастапқыда кемеге және әуе шабуылына қарсы қорғаныс үшін арналған, олар британдық танктерге қарсы өте тиімді болды. 1941 және 1942 жылдар аралығында тағы он алты артиллериялық жүк көлігі Lancia 3Ro ауыр жүк машиналарының негізінде салынды, олардың артқы бөлігінде 100/17 зеңбірегі толық айналу мүмкіндігімен орнатылған. 1942 жылы 90/53 зеңбірегі Lancia 3Ro-да пайдалануға берілді, ол бұрынғы жүк көлігімен бірдей болды, бірақ тамаша Cannone da 90/53, екі мақсаттағы жоғары жылдамдықты зеңбірекпен жабдықталды; 1942 жылы 30 дана өндірілді, тағы 90 дана басқа шассиде 90/53 Breda 52 ретінде құрастырылды. 75/27 CK Ceirano 50 CMA-да 1920 жылдардың соңында дивизияларға әуе шабуылына қарсы қолдау көрсету үшін жасалды, бірақ 1939 жылға қарай ол мобильділік және атыс қуаты тұрғысынан толығымен ескірген. Жалпы алғанда, бұл пулеметтік жүк машиналары қалыпты артиллериядан тез орналасып, атуға мүмкіндік берді және жақсы жасырылған және қорғалған жағдайда тиімді болды, бірақ шамадан тыс биіктік пен орташа жылдамдық әрқашан маңызды шектеу болып қала берді. SPA Dovunque 35, Fiat SPA 38R және SPA AS.37 сияқты көптеген стандартты жүк машиналары конвойлерді қорғау үшін Breda 20/65 mod.35 автозеңбірегімен жабдықталды. Сол сияқты, көптеген жау машиналары, мысалы Ford F15A, да осы қарумен жабдықталды. Тағы бір британдық көлік, Morris CS8 жеңіл жүк машинасы 65/17 гаубицамен жабдықталды, шамамен 30 дана орнатылды. 47/32 зеңбірегімен жабдықталған көптеген көліктер де болды: SPA Viberti AS.42 барлау машиналары, Fiat SPA AS43 және SPA AS.37 жеңіл жүк машинасы.
Вьетнам соғысы
Вьетнам соғысы кезінде АҚШ Армиясы Көлік корпусының міндеті – Кви Нхон және Кам Ранх шығанақтарындағы жағалау порттарынан Бонг Сон, Ан Кхе, Плейку, Да Лат және Бон Ма Тхуот қалаларындағы ішкі базаларға жабдықтауды жеткізу болды. MACV-нің логистикалық қажеттіліктері өте зор болды, және 200 жүк көлігінен тұратын конвойлар жиі кездесетін. Бұл конвойлар Вьетконг партизандарының (ВК) ыңғайлы нысанасы болды, олар шалғай аймақтарда жиі шабуылдар ұйымдастырды. Мұндай шабуылдарға көбінесе 8-ші Көлік тобы, ол Кви Нхонда орналасқан, ұшырады. Кви Нхон мен Плейку арасындағы 19-тар жолының екі қауіпті бөлігі ВК үшін сүйікті өлтіру аймағына айналды: Ан Кхе асуындағы «Шайтанның шашы» және Манг Ян асуының төменгі жағындағы «Тұтқын аллеясы», себебі онда оқиғалар күнделікті болатын. Конвойлерге күзет ұйымдастыру іс жүзінде мүмкін емес болып шықты, өйткені бұл міндетке бекітілген Әскери полиция бөлімшелерінің жолдың барлық бөлігін қорғауға жеткілікті күші мен жабдығы болмады. Басқа әскери бөлімдер тек өздеріне бекітілген бақылау пункттеріндегі жолдың бөлігін ғана бақылай алды және жағдайға ден қою күші ретінде тарта алатын. Сондықтан, жолдың көп бөлігінде көлік бөлімшелері өздерінің жедел қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мәжбүр болды. Бастапқыда олар қаруланған джиптерді пайдаланды, бірақ олар Вьетнамның жақсартылған қару-жарағы мен тактикасына қарсы тез жеткіліксіз болып шықты. 1967 жылдың 2 қыркүйегінде болған аса қауіпті шабуылда жеті жүргізуші қаза тауып, 17 адам жарақат алды және 30 жүк көлігі қирады немесе зақымдалды. Жабдықтау конвойының айқын осалдығын жою үшін жаңа типті күзеттік көліктермен қорғалған «қатайтылған конвой» тұжырымдамасы енгізілді. Бұл көлік екі жарым тонналық жүк көлігінің негізінде жасалған, құм қаптарынан жасалған қоршаумен және екі М60 пулеметімен қаруланған. Қатайтылған конвойлар бұрынғыдан кішірек болды, тек 100 жүк көлігінен тұрды, және олардың күзеті әрбір 10 жүк көлігіне бір қарулы көлік болатынша арттырылды. Тұтқынға алу кезінде олардың міндеті шабуылдың алғашқы минуттарында өлтіру аймағына кіріп, шабуылшыларды атыс күшімен басып тастау болды. Алғашқы үлгілер кемшіліктерге ие болды, себебі құм қаптарынан жасалған қоршау жиі жаңбырларда суға толып, көлікті ауырлататын. Кейіннен олар металл бронямен ауыстырылды. Экипаж жүргізушіден, екі пулеметшіден, жауапты офицерден (NCOIC) және кейде M79 гранаталық ату құралымен қаруланған гранаташыдан тұратын. 1968 жылдың қазан айында құм қаптары мен ағаштан жасалған қарулы көліктерді ауыстыру үшін зауыттан қатайту жиынтығы жеткізілді. 1967 жылдың 24 қарашасында «Тұтқын аллеясында» болған ұрыста қарулы көліктер тобы тұтқынға алуды тойтарып берді. Конвой алты жүк көлігінен және төрт қарулы көлігінен айырылды, бірнеше жүргізуші қаза тапты, бірақ ВК 41 адамды жоғалтып, кері шегінуге мәжбүр болды. Бұл қарулы көліктерге жасалған алғашқы тұтқынға алу әрекеті болды. Қарулы көліктің дизайны төрт жақты қару қорабымен дамыды, ол жүк көлігінің төсегіне сырттан бекітілді, содан кейін ішкі болат қабырға қосылды, әр қабаттың арасында қорғаныс үшін орын қалдырылды. Болат жиынтықтарының жетіспеушілігіне байланысты M113 бронетранспортерлерінің корпустары бес тонналық жүк көлігінің төсегіне орнатылды, осылайша экипаж үшін жан-жақты қорғаныс жасалды. Соңғы үлгідегі қару қорабының болат қабырғасы сыртқа емес, жүк көлігінің ішіне орнатылды. Агрессивті атауларына қарамастан, қарулы көліктер қатаң қорғаныс қаруы болды, олар тек конвойды сүйемелдеу және периметрді қорғау міндеттері үшін пайдаланылды. Қарулы көліктер бірнеше кемшіліктерге ұшырады. Броня, қару-жарақ және оқ-дәрілердің салмағы отынның шығынын арттырды, сондай-ақ техникалық қызмет көрсету мәселелерін тудырды және жүк көлігінің беріктігін төмендетті. Сонымен қатар, күзеттік көліктерге экипаж ретінде тағайындалған қызметкерлер енді көлік жұмыстарын орындай алмады, осылайша әрбір бөлімнің көтеру қабілеті төмендеді. Соған қарамастан, олар жалпы алғанда сәтті деп есептелді. Барлығы шамамен 300-400 жүк көлігі осылай өзгертілді. 2003 жылдың маусым айына дейін, соғыс аяқталғаннан кейін, ирак көтерілісшілері конвойларға үнемі шабуыл жасай бастады, бұл қарулы көліктің қайта жаңғыруына әкелді. Жүк көліктері бастапқыда FM 55 30-да көрсетілгендей құм қаптары мен фанераны пайдаланды, бірақ Вьетнамда кездескендей проблемаларға тап болды. Қарулы көлік – кез келген дөңгелекті көлік, экипажында қару-жарақ болса, бронясы бар немесе жоқ екеніне қарамастан. Бастапқыда жүк көлігінің жүргізушілері барлық қолдағы дөңгелекті көліктерге броня мен пулеметтерді орнатты, бірақ екі негізгі платформаға тоқтады: M939 бес тонналық жүк көлігі және HMMWV. Жүк тасымалдау жүйелері де қарулы көліктерге айналдырылды, себебі толық жүктелгенде олар басқа жүк көліктерімен бірге жүре алмады. Қарулы көліктерді сүйемелдеудің ең төменгі талабы – екі қарулы көлік болды, және әрбір бөлім әртүрлі қарулы көлік дизайндарымен және процедураларымен тәжірибе жасады. 2004 жылдың 5 сәуірінде дін қызметкері Муқтада әс-Садр коалиция күштеріне қарсы жиһадқа шақырды, және 8 сәуірде, бейсенбі күні кешке, оның Махди жасағы Конвой қолдау орталығы Сканияның маңындағы сегіз көпір мен эстакаданы қиратты, бұл Күншығыс үшбұрызына кіруге дейінгі соңғы аялдама болды, осылайша оңтүстіктен жабдықтау желісі үзілді, содан кейін ірі масштабты тұтқынға алулар басталды. Осы түнгі дейін тұтқынға алуларға ең көп жеті шабуылшы қатысты, өлтіру аймағы 100 метрден аспады. Келесі күні жасақ Багдад халықаралық әуежайына кіретін немесе шығатын барлық конвойларды шабуылдады, өлтіру аймағы бірнеше жүз метрге созылды. Ең қауіпті тұтқынға алуда сегіз KBR жүргізушісі және 724-ші Көлік компаниясының үш АҚШ армиясының жүргізушісі қаза тапты. Кит Мэтью Моупин бірнеше жыл бойы АҚШ әскерінің жоғалып кеткен жалғыз салдаты ретінде тізілді, бірақ оның денесі кейін табылды. Осыдан кейін, 13-ші Корпус қолдау командасының командирі Бригадир генерал Джеймс Чемберс конвой үшін қарулы көліктердің арақатынасын стандартизациялады және конвойлар 30 көліктен аспауы керек деді. 2004 жылдың сәуір айында АҚШ Армиясының Резервтік 375-ші Көлік тобының және 812-ші Көлік батальонының басшылары арнайы уақытша бөлім құрды – «Қарулы көлік» компаниясы деп аталған 518-ші Көлік компаниясы. Кувейт шекарасының Кувейт жағында орналасқан Навистар лагерінде (Сафван, Иракқа жақын), бұл компания 35 Humvee және бес M939 бес тонналық жүк көлігін сатып алды және оларды импровизацияланған бронямен және .50 калибрлі пулеметтермен жабдықтады. Көптеген Резерв және Ұлттық гвардия жауынгерлік бөлімдері Иракқа орналасқанда конвойлерге күзеттік сүйемелдеу қызметін атқарып жатқандықтан, компаниялар конвойлерге күзеттік міндеттерді орындау үшін келгенде, 7-ші Көлік тобы 2005 жылдың сәуір айында бөлімді таратып жіберді. «Хиллбилли бронясы» деп аталатын импровизацияланған қорғаныс көліктерін пайдалану тез саяси мәселеге айналды, және Буш әкімшілігі жеткілікті жабдықсыз соғысқа жібергені үшін сынға ұшырады. Бес тонналық жүк көліктері үшін пайдалануға арналған стандартизацияланған қарулы көлікті жасау идеясын Өкілдер палатасының Қарулы күштер комитетінің төрағасы Дункан Хантер (R. Калиф.) бастады, Армияның жоғары офицерлерінің кейбір қарсылығына қарамастан. Вьетнам ветерандарының көмегімен Лоуренс Ливермор ұлттық зертханасымен әзірленген нәтижедегі брондалған қорап ( «Хантер қорабы» деп аталды) бес тонналық жүк көліктерінде пайдалануға арналған. Олардың бронялық қорғанысы жоғары сапалы болат пластиналардан, шыныпластиктен және бронялық шыныдан тұрды, ал қару-жарағы екі-төрт ауыр пулеметтен тұрды. «Хантер қораптары» АҚШ әскерлерінің арасында танымал болды, бірақ жоғары офицерлер олардың төбесінің жоқтығы және ауыр болуы үшін сынады. Алайда, осы жабдықтың тиімділігін дәлелдейтін деректер аз. 2004 жылдың соңына қарай толық брондалған M1114 және Humvee жеңіл пайдалы көліктеріне арналған зауыттан шыққан қосымша броня жиынтықтары жеткізілді, сондай-ақ бес тонналық жүк көліктерінің, M915 тракторларының және ауыр жабдықты тасымалдау жүйелерінің кабиналарына арналған броня жиынтықтары жеткізілді...
Колумбия
Колумбия армиясы M35 2 1/2 тонналық жүк көлігінің негізінде жасалған бірнеше қарулы көлікке ие, олар жергілікті халық арасында "Meteoro" деп аталады. Бұл көліктер жергілікті жасалған бронямен және екі M2 ауыр пулеметімен жабдықталған. Басқа да жүк көліктерінің үлгілері осыған ұқсас сипаттамаға ие болу үшін өзгертіледі. Бұл қарулы көліктер конвойлерді қорғау және партизандарға қарсы бақылау-тексеру бекеттерінде қолданылады.
Ұқсас көліктер
1916 жылы Пасхалық көтеріліс кезінде британдық армия бронеленген корпусы бар жүк көлігін пайдаланды. Ол бірнеше бу локомотивтерінің пеш қазандықтарынан жасалған. Әскерлердің атуы үшін денесіне ойықтар салынды. Снайперлерді жаңылыстыру үшін қара түске боялған, жалған ойықтар да қолданылды. Совет-афған соғысы кезінде совет конвойларын ауған муджахидтері жиі шабуылдады. Көтерілісшілердің тобы көбінесе айналадағы биік жерлерге шабуылдық топтарды орналастырды, бұл конвойды сүйемелдеу үшін қолданылатын танктер мен бронетранспортерлердің басты қаруларының максималды көтерілу бұрышынан жоғары болатын. Бұл мәселені уақытша шешу үшін советтер Камаз жүк көліктеріне екі стволды 23 мм ЗУ-23-2 зениттік пулеметін орнатты, қаруды жасыру үшін шатырлар қолданылды. Бұл көліктер өте күшті болғанмен, бронясы болмады және экипаж автоматтары мен жеңіл қарудан атылу қаупінде болды.