Кіріспе

Мысырдағы Гизаның ең кішкентай негізгі пирамидасы – Менкаур пирамидасы. Гиза пирамида кешенінің үш негізгі пирамидасының ең кішісі, ол Египеттің Каир қаласының оңтүстік-батыс шетіндегі Гиза үстіртінде орналасқан. Бұл пирамида Египеттік Төртінші династияның перғауылы Менкаур үшін құрылған қабір деп саналады.

Өлшемі мен құрылысы

Менкаур пирамидасының бастапқы биіктігі 65,5 метр болған, және ол Гиза некрополінің үш ірі пирамидасының арасындағы ең кішісі еді. Қазіргі биіктігі 65,5 метр, ал негізі 103,4 метр. Оның еңіс бұрышы шамамен 51°20′25″. Ол әк тастан және Асван гранитінен салынған. Сыртқы қабырғаның алғашқы он алты қатары қызыл граниттен жасалған. Жоғарғы бөлігі Тура әктасымен қапталған. Граниттің бір бөлігі өңделмеген күйінде қалдырылған. Осы пирамида сияқты аяқталмаған жобалар археологтарға пирамидалар мен ғибадатханаларды салу әдістерін түсінуге көмектеседі. Төменгі жерлеу камерасына түсетін дәліз "үлкен бөлме" қабатында, бәлкім, бастапқыда қабат блоктарымен жасырылған. Пирамиданың бастапқыда кішірек болуы жоспарланған деген теория бар. Сол жоспар бойынша кіреберіс дәлізі – тұйық дәліз болған.

Жасы мен орналасқан жері

Пирамиданың құрылыс мерзімі белгісіз, себебі Менкаурдың билікке келген уақыты дәл анықталмаған, бірақ шамамен б.з.д. 26 ғасырда салынған болуы мүмкін. Гиза қабірстанындағы Хафре пирамидасы мен Хуфудың Ұлы пирамидасының оңтүстік-батысына бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан.

Саркофаг пен табут

1837 жылы Говард Вайс және Джон Шей Перринг Менкаурдің базальт саркофагын тапты, ол әдемі қара түсті және егжей-тегжейлі, айқын тік кәрнізі бар еді, ішінде жас әйелдің сүйектері болған. Ол "Беатрис" кемесіне тиеліп, Ұлыбританияға жолда келе жатып Испания жағалауында сүңгіп кетті. Жоғарғы жерлеу камерасынан Менкаур есімі жазылған және мумияның қалдықтары бар ағаш антропоид табыт табылды, кейін ол Британ мұражайына қауіпсіз жеткізілді.

Пирамидалық ғибадатхана

Мәйітхана ғибадатханасының іргетасы мен ішкі бөлігі әк тастан салынған. Едендер гранитпен басталып, кейбір қабырғаларға гранит қаптама қосылған. Аңғар ғибадатханасының іргетасы тастан қаланған. Екі ғибадатхана да шикі кірпішпен аяқталған. Рейснердің есебуынша, мәйітхана ғибадатханасы қабырғаларындағы жергілікті тас блоктарының кейбіреулері 220 тоннаға дейін салмақ тартқан. Асуаннан әкелінген ең ауыр гранит тас блоктары 30 тоннадан асса. Менкауренің ізбасары Шепсескаф ғибадатхана құрылысын аяқтады деп есептеледі. Мәйітхана ғибадатханасынан табылған жазуда: «Ол оны (ғибадатхананы) әкесі, Жоғарғы және Төменгі Египет патшасының ескерткіші ретінде салған» делінген. Кейінгі архитектуралық қосымшалар және Алтыншы династиядан қалған екі стела, фараонға құлшылық оның қайтысынан кейін екі ғасыр бойы сақталған немесе мерзімді түрде жаңартқандығын көрсетеді.

Өзендік ғибадатхана

Менкаур аңғарындағы ғибадатхана 1908-1910 жылдары американдық археолог Джордж Эндрю Рейснер қазып шығарған. Қалған екеуінің ешқайсысы ішкі ядроның құрылысынан әрі дамымаған. Рейснер бұл құрылымдардың Менкаурдың королеваларының қабірлері болуы мүмкін екенін болжады, ал онда жерленгендер оның жарты әпкелері болуы ықтимал деп ойлады. Археолог Марк Лехнер G3a пирамидасының орналасуы ka пирамидасына ұқсас екенін айтады, онда адам денесі емес, патшаның мүсіні орналастырылған. Құрылыста бұрын қызғылт граниттен жасалған саркофаг табылғандықтан, ғалымдар оның королеваның қабірі ретінде қайта пайдаланылған болуы мүмкін немесе Менкаурдың денесі мумияланған шіркеу ретінде қызмет еткен болуы мүмкін деген болжамдар айтады.

Құрастыруға әрекет

1196 жылы Саладиннің ұлы және Мысыр сұлтаны Әл-Азиз Усман пирамидаларды бұзуға тырысты, бастапқыда Менкаур пирамидасымен. Пирамиданы бұзу үшін шақырылған жұмысшылар сегіз ай бойы жұмыс істеді, бірақ оны қирату құрылыстан кем емес екенін анықтады. Олар күніне бір-екі тас ғана шығара алды. Кейбіреулері тастарды жылжыту үшін көмкергіштер мен тетіктерді пайдаланды, ал басқалары оларды төмен тартып түсіру үшін арқандар қолданды.

Қалпына келтіру

2024 жылдың қаңтарында Менкаур пирамидасының фасадынан құлаған гранит блоктарын олардың бастапқы орнына қайтару мақсатында жоба басталды. Жобаны аяқтауға үш жыл уақыт қарастырылған. Пирамиданың сыртқы қаптамасында 16 қабат гранит болған, оның жетісі өз орнында сақталған. Пирамида периметрін қазу барысында, жақын маңда табылған қайық иероглифі көрсеткендей, әлі ашылмаған қайық орнының табылуы мүмкін.