Кіріспе

Америкалық фантастикалық кітап сериясы

"Рунолордтар" – американдық автор Дэвид Фарландтың (1957 – 2022) фантастикалық романдарының сериясы, алғашқы бөлімі 1998 жылы жарық көрген. "Рунолордтар" әлемінде ерекше сиқыр жүйесі бар, ол дене күші, икемділік және зиялы қабілет сияқты ерекше денелік қасиеттерге негізделген. Бұл қасиеттер "сыйлық беру" деп аталатын процесте бір адамнан (немесе жануардан) екіншісіне берілуі мүмкін. Көптеген сыйлықтар алған лордтар өте қуатты, тіпті адамнан асып түсетін күшке ие болады және олар Рунолордтар деп аталады.

Барлық адамдардың жиынтығы

Принцесса Иоме Сильваррестаның қолына үміттене отырып, принц Габорн Валь Орден, Қасқыр Лорды Радж Ахтен Хередон Корольдігіне шабуыл жасап, Рофехаванның бәрін билеуді көздегенде, мақсатынан ауып кетеді.

Қасқырлар қауымы

Радж Ахтен және Рофехаван күштері Каррис қаласына Реверлердің шапқыншылығына қарсы күресу үшін бейресми одақ құрып, бірігеді.

Сиқыршыдан туған

Каррис шайқасынан кейін Габорн Рофехаван әскерін қашып бара жатқан Реверлер ордасына қарсы жетектейді, ал Радж Ахтен өзінің патшалығын екінші Реверлер шапқышылығынан қорғау үшін Индопалға қайтады.

Сүйектер ордасы

Габорн Валь Орден адамзаттың және Жердің тағдырын шайқас арқылы шешу үшін, Реверлердің жалғыз нағыз билеушісімен беттесу үшін жер асты әлемінің ортасына экспедиция жетекшілік етеді.

Қайыңның ұлдары

"Сүйектер ордасы" оқиғасынан тоғыз жыл өткен соң, Жер патшасы Габорн қарттығына жеңіліп, дүниеден өтеді. Оның орнына Жердің жаулары елді басып алуға тырысады, ал Габорнның үлкен ұлы Фаллион, әлі бала болса да, өзінің патшалығы мен отбасын қорғау үшін күресуге мәжбүр болады.

Әлемдік байланыс құралы

The Runelords-тың алтыншы кітабы АҚШ-та 2007 жылдың 21 қыркүйегінде жарық көрді. Фаллион Мистаррияға оралып, Леди Деспейрдің қарғысына ұшыраған "Бірден-бір Шынайы Ағаштан" өсіп шыққан көшетті қалпына келтіруге тырысқанда, оның әлемін тағы бір әлеммен біріктіруге алданып қалды. Фаллионның әкесі Габорн валь Орденнің айна-көрікті әлеміндегі бейнесі Ареф Сул Урстон, вирмлингтердің қонысында тұтқынға алынған. Леди Деспейр соңында Арефті өз меңгерушісі етіп пайдаланып, адам кейпіне енеді.

Шұғыл толқындар

Серияның жетінші кітабы 2008 жылдың 16 қыркүйегінде жарық көрді. Лорд/Леди Деспайр Фаллионды көптеген тәжірибелер арқылы қайырлылық рунасымен азаптайды. Екі жақ та біріккен әлемдегі қан металл тауларын иелену үшін күреседі. Деспайр басқа әлемдерден жаңа және зұлым әріптестерді жинақтап ала бастайды. Рианна Фаллионды және "құтқару тобын" құтқарады, құтқару кезінде ешқандай шағын жыланға зиян келтірмеу арқылы Деспайрдің жаңа табылған "Жер сезімін" айналып өтеді. Деспайр Фаллионды "таңдаған" және оның қайда екенін әрдайым біледі. Өлімнің иесі Вулгнаш Фаллионды әкелу үшін Деспайр жіберді, ол Сизел сиқыршымен кездеседі, ол Вулгнашты өлтірудің орнына оны өлмейтін адамға айналдырады. Фаллион Вулгнашпен бірге Деспайрге, шағын жыландардың қонысына оралады.

Қауіпсіздік

Серияның сегізінші кітабы 2009 жылдың 13 қазанында жарық көрді. Боренсон мен Мыррима әлемдерді байланыстырғаннан кейін Ландесфелден Окс-портқа оралады, онда оларды вирмлингтер қуалайды, бірақ жергілікті вирмлинг көшбасшысы Крулл Малдор жасырын түрде көмектеседі және қорғайды. Ол Боренсонға/Аат Ульберге император Зуль Торакты жоюға көмектесуге үміттенеді, соның арқасында Крулл Малдор оны Лорд Отчаяние жағында алмастыра алады. Вирмлингтерді күшін жойған және олардың қонысын қиратқан Боренсон/Аат Ульбердің табыстылығына, игілік көмегіне қарамастан, батыр Мырриманы өлтіру арқылы кек алады.

Аңыздар мен тарих

"Рун иелері" әлемі жан-жақты бейнеленген, түрлі тіршілік иелерімен толы, кітаптарда баяндалған оқиғаларды түсінуге көмектесетін терең тарихы бар.

Дэйлан Хаммер Барлық адамдардың жиынтығы

"Барлық адамдардың жиынтығы" туралы аңыз бар, яғни халыққа қатты ұнаған, көптеген қасиеттері бар адам, ол өлмеске айналып, өзінің барлық қасиеттерін тіпті оған адал болғандар өлгеннен кейін де сақтап қалған. Халықтың күші оған шексіз ағынған, бірақ адал болғандардың қасиеттерін кемітпеген. Кітаптарда Қара Балғаның Дейланы "Барлық адамдардың жиынтығы" деп атайды, бірақ алтыншы романнан Дейланның көптеген қасиеттері бар адам емес, шын мәнінде Арқан әлемінен келген Жарқын екені белгілі болды. Сондай-ақ, Дейланның тек төрт ғана күш қасиеті бар екені анықталды, бұл оның көптеген қасиеттері бар деген аңызға қайшы келеді. Дейлан өзі осы аңыздарды таратқанын айтады, бірақ оның мақсаты әлі ашылмаған.

Жер патшасы

Барлық адамдардың жиынтығы сияқты, Жер патшасы да барлық мәдениеттердегі аңыз тұлға. Жердегі алғашқы адам патшасы – өйткені көптеген нәсілдердің Жер патшалары болған – Ерден Геборен есімді адам болды. Ол Құдай сияқты Жердің күші берген сиқырлы күштерді қолдана отырып, адамзатты біріктірді, өзінің ізбасарларын Тот және қарақшылардан қорғады. Тоттар жойылды, бірақ қарақшылар аман қалды. Гебореннің мемлекеті оның өлімінен кейін ажырады, ал көптеген адамзат елдерінің патшалық отбасылары оның ең сенімді серіктерінен тікелей тараған және Геборенмен аралас неке арқылы туыс. Жыл сайынғы егін жинау мерекесі – Хостенфест кезінде, Жер патшасының күші мен батасын үйге шақыру үшін оның кішкентай, қолмен жасалған қуыршақтары мен иконаларын есік алдына қою қалыпты жағдайға айналды. Жер патшасына Жер сақшылары – Жердің жалпы сиқыршылары қолданатын зор күш беріледі. Ол топырақ астында ұйықтап, түсінде Жермен сөйлесе алады немесе бұрын белгісіз руналар мен сиқырлар туралы білімге ие болады. Жер патшаларының сиқырлы "Жер көруі" бар екендігі де мәлім, бұл сыйлық арқылы олар алыс қашықтықтарды немесе басқа адамдардың санасы мен жанын көре алады. Осы Жер көру арқылы кімді құтқаруға лайық екенін анықтап, адамдарды таңдай алады. Жер патшалары өз таңдаулыларына қауіп жақындағанын сезінеді, бірақ нақты мәлімет білмейді және оларға телепатиялық ескертулер немесе басқа хабарламалар жібере алады. Таңдалғанның өлімі Жер патшасына қатты ауыр тиеді. Аңыз бойынша, Ерден Геборен денесінде бірде-бір жарасыз, бірақ көптеген таңдаулыларының жылдам өлімінен жүрегі сынып қайтыс болған.

Түнгілік

Сериал барысында Дускиндер туралы өте аз мәлімет ашылады, бірақ олардың ұлы Жер сиқыршылары және шеберлері болғандығы белгілі. Дускиндер адамдардан кішірек болған, бірақ адам денесіне ұқсас пішінге ие болған, олардың да аяқ-қолы бірдей және екі аяқты болған. Дускиндер Жердің беті астындағы үңгірлерде мекендеген, бірақ олардың ежелгі қарсыластары – Рейверлерге қарағанда, бетке жақын орналасқан.

Адамдар

Адамдар жер бетіндегі әлемнің басым түрі болып табылады. Олар нағыз адамдармен бірдей, бірақ олар әлемде пайда болған бірінші немесе жалғыз ақылды нәсіл емес. Адамзаттың өмір сүруі көп рет қауіпке ұшырады, өткенде басқа да басым түрлер жойылғандай. Адамдар негізінен бір құрлықта қоныстанған, бірақ бүкіл әлемде олардың саны көп. Олар негізінен Рофехавандықтар, Индопалдықтар және Инкаррандықтар болып бөлінеді. Олар түрлі-түрлі сиқыршыларды өндірді, ал басқа түрлерде көбінесе тек бір немесе екі түрлі сиқыршы кездеседі. Жеке адамның Риверлер сияқты құбылмалы күштерге қарсы тұру мүмкіндігі азын ғана. Дегенмен, көптеген сандары мен сиқырлы түрде дарыған қабілеттері арқылы адамдар өз күштерін біріктіріп, оларды құртуға қабілетті басқа түрлерге қарсы тұруды үйренді. Олар сондай-ақ, қазіргі кездегі түрлердің ішінде ең жоғары технологиялық деңгейге жеткендері де бар.

Құс құстары

Реверлер – жер астында мекендейтін, ешқандай жер бетіндегі жаратыққа ұқсамайтын алып жандар. Реверлер белгілі бір жағынан жәндіктерге ұқсас, олар иіс арқылы байланыс жасайды және "ұяларында" әртүрлі функцияларды атқаратын әр түрлі "касталарға" бөлінеді, бірақ олардың біртұтас санасы жоқ. Олар – Көлеңке Әлемінің сөзсіз билеушілері. Реверлерді өлтіру өте қиын, өйткені олардың денесі өте үлкен, қабықша тәрізді терімен және кристаллды сүйектермен жабылған. Реверді өлтірудің ең тиімді жолы – оның миына аузынан немесе басының артындағы, сүйек пластиналары бірікпейтін "тәмді үшбұрыш" деп аталатын жерден шабуыл жасау.

Тот

Тоттар – Реверлермен қандай да бір байланыста болған деп есептелетін, құрып кеткен сиқыршылар нәсілі, бірақ олар одан да аз адам кейпінде және айтарлықтай кішкентай болған. Тоттар кеңейісшіл нәсіл болған және Мистаррия патшасы Фаллион адамзат әскерін Каролл теңізі арқылы Тоттардың отанына басқарып келгенде олар қырғынға ұшырады. Құрып қалған жалғыз Тоттар – қауіпті, жабайы жерлерде мекендейтін, жанасу арқылы мұздай өлім әкелетін, құбыжықтар сияқты рухтар түрінде сақталады. Әдетте, тек Тот сиқыршылары ғана рухқа айналады, олардың рухтары, әлдеқандай сиқырсыз достарынан күштірек болғандықтан, сақталып қалған.

Атауы

Номендер – тік тұрудың орнына төрт аяқпен қозғалатын, қара түсті, қалың жүнді жандар. Олар – аңды жалғыз іздеуден гөрі шағын топтап аулауды ұнататын, епті түнгі аңшылар. Олардың қолында тырнақтары бар, ал көздері қызыл түсті және қараңғыда жарқырағандай көрінеді. Номендер сақтанбайтын саяхатшылардың үстіне орман жапырақтарынан түсіп шабуылдайды, тікелей қақтығысуға тырыспайды. Олар қарапайым қару қолданады, олардың арасында найза ең көп қолданылады. Номендерді Данвудта кездестіруге болады, ал Инкаррадан бері Хест тауларында олардың саны көптеп таралған делінеді. Ескі заманда олар солтүстікке шапқан, бірақ талқандалып, саны күрт азайған.

Өсімді алыптар

Жас алыптардың бойы шамамен 6 метр, ал иықтары 2,4 метрдей болады. Олардың денесі сары, түйінделген жүнмен жабылған, ал беттері ұзын тұмсықпен ерекшеленеді. Олардың зор мөлшері мен күші еңбек және соғыста оларды пайдалы етеді. Жас алыптар кейде қару-жарақ киеді және үлкен, темірмен оралған таяқтарды қару ретінде қолданады. Олардың тістері өткір болғандықтан, мүмкіндігі болса, өліктерді өлтіріп жейді. Олардың сөйлеу қабілеті шектеулі.

Феррин

Ферриндер – орташа белдеуде өмір сүретін кішкентай, егеуқырға ұқсас гуманоидтар. Бірқатары жабайы табиғатта азық іздеп, қоныстарын қорғайды, ал көптегені адам қалаларында тұрады. Адам қалаларында тұратындары көбінесе тамақ ұрлап, егеуқырларды аулайды. Көпшілігі оларды ең болмағанда ұсақ-күйкі гендеуші, ал ең жаман жағдайда – жоюға тиіс жануарлар деп санайды. Олар белгілі бір деңгейде ақылды, бірақ адамдардай емес. Олардың тілі өте қарапайым, киім-кешек пен құралдарды, соның ішінде қарапайым қару-жарақтарды да түсінеді.

Күндер

Күндер – ежелгі тарихшылардың ордені, олардың мақсаты болашақ ұрпақ үшін патшалар мен рун иелерінің іс-әрекеттерін жазу үшін оларды бақылау және қадағалау. Әрбір Күн өзінің қызмет ететін тұлғаның оқиғаларын ордендегі басқа бір Күнмен ой бөлісу арқылы құрылған, саналық байланыс арқылы жазады. Күндер Уақыт Лордтары деп белгілі бір тұлғаларға қызмет етеді, бірақ осы уақытқа дейін олар туралы көп мәлімет белгілі емес. Бір Күн өзінің Лордымен бірге жүргенде, оның серігі Орвинннің солтүстігіндегі монастырь сияқты ортада өмір сүреді, тек таңдалған рун иесінің өмірлік күнделігін жасауға бағытталған, басқа ештеңеден аулақ. Күндер орденінің күші – олардың кез келген уақытта әлемнің кез келген жеріндегі кез келген ақсүйек адамның жағдайынан хабардар бола алатындығында. Сондықтан, қалаған жағдайда, Күндер бүкіл ел көлеміндегі оқиғаларға әсер ете алады. Дегенмен, олардың қызметі толығымен бақылауға бағытталған, қатаң түрде араласпау саясатын ұстанады – тіпті апатты соғыс болған жағдайда да миллиондаған адамды құтқару үшін әрекет етпейді, тіпті суға батып бара жатқан бір адамды құтқару үшін де тоқтамайды. Бірақ, кейбір Күндердің араласпауға берген уәделерін бұзып, Лордтарымен білімдерін бөліскені туралы әңгімелер мен аңыздар көп. Сондай-ақ, олар өз білімдерін оларды қуғынға салуға тырысатын Лордтарды құлату үшін пайдаланады, Лордтардың жоспарлары мен құпияларын олардың жауларымен бөліседі. Күндерді қарапайым қоңыр киімдерінен оңай тануға болады.

Әділ ерлер

"Әділ Шығайдарлар" – бұрынғы патшалары мен феодалдарына адал болудан бас тартқан, рыцарьлар мен жауынгерлерден құралған орден. Олардың орнына, Жоғарғы Маршал басшылығымен еркін бауырластық құрып, әлемдегі Бөрі Басшыларын және зұлымдықты жоюға жалпы міндеттеме алады. "Әділ Шығайдарлар" орденінде ешкім ешкімге "феодал" емес, бірақ оларда шендер бар, оларға туған тегіне емес, еңбегіне қарай кез келген адам көтеріле алады. Скалбайрн Жер Королі сериясы бойынша "Әділ Шығайдарлардың" Жоғарғы Маршалы болды, және олардың басшысы ретінде кейбір патшалармен тең әскери күшке ие. Олар "Адал Орда" деп те белгілі.

Саңырауқұлақ

Виттер – өлгендердің рухтары, көбінесе адамдар, Дускиндер немесе Тоттар. Көптегендері адамдардың көзінен жасырынып, қиыр-қиыр, жабайы жерлерде тығынады. Мысалы, Дускиндер мен Даннвудтың адам виттері көбінесе зиянсыз. Ал Мистаррияның оңтүстігіндегі батпақтардағы Тот виттері сияқтылары адамдарды жек көреді және оларға шабуыл жасаудан тартынбайды. Виттердің суық тиюі – азапты және баяу өлім. Виттер ретінде өмір сүру – әлемдегі бір түрлі "тірі" өмірден кейінгі жағдай. Рофехаван халқының көптеген адамдары, егер олар осы жерді жақсы көрсе, өлімінен кейін Даннвуд виттерінің біріне айналып, жоғалған жақындарымен қайта қосылуы мүмкін.

Ажал дүниесі

Бірнеше маңызды жаратылыстар Астрал әлемінен келеді. Олар өте күшті, қадірлі, жай әлемдегі кез келген нәрседен асып түсетін жандар. Нұрлылар – Астрал әлемінің тұрғындары, олар өлдімді адамдардан әлдеқайда күшті және дана. Глориялар – жарық, ауа және оттың періштелері, кейде адамдармен бірге шайқасады, ал Darkling Glories – құрту мен зұлымдыққа қызмет ететін Глориялар. Локилер – басқа тіршілік иелерінің денесіне кіріп, бақылауға алатын зұлым рухтар.

Елдер

Рунелордтардың адам әлемі Рофехаван, Инкарра және Индопал деген үш аймаққа бөлінген. Рофехаван, континенттің солтүстік жартысын алып жатыр, мәдениеті ортағасырлық Еуропаға ең жақын. Континенттің оңтүстік жартысының басым бөлігін құрайтын Индопал, тарихи Таяу Шығысқа ұқсас, бірақ бұл аймақта әртүрлі қоғамдар кездеседі. Оқырман Инкарраны ең аз көреді, ол Индопалдың шығысында және Рофехаванның оңтүстігіндегі Алкаир тауларының артында жасырылған жер. Инкарра Африканың Конго аймағына ең ұқсас, онда жартастар, экзотикалық жануарлар және басқалардан ерекше саналатын адамдар бар (африкалықтарды Таяу Шығыс және Еуропа халықтары да бөлек қарағандай).

Инкарра

Карталарда біріккен мемлекет ретінде Инкаррада билік пен орын үшін үнемі жоспар құрып жүрген үлкен-кіші патшалар көп. Ең ұлысы – дауыл патшасы Зандарос, Инкарраның Жоғары патшасы және, мүмкін, ең күшті адамдық ауа сиқыршысы. Жоғары патша ретінде Инкарраның барлық патшалары Зандаросқа салық төлеуге міндетті. Инкарлықтар Рофехавандықтарды “Күн туғандар” деп атайды және оларды толыққанды варварлар деп есептейді. Мистаррия мен Инкарра арасындағы шекара жабық, себебі шамамен алпыс жыл бұрын қылмыскерлер мен жалдамал кісі өлтірушілер шекараны кесіп өткен. Олардың үшеуі қолға түсіп, бірден атқыланды, ал денелері ескерту ретінде үйлеріне жіберілді. Зандарос бұл жазалауға наразылық білдіріп, Мистарриялықтарды қорлады, сонда Скайдер жауап хат жіберіп, егер Инкарлықтар шекараны күзетіп, өз қылмыскерлерін ұстамаса, Мистаррияның оларды ұстағаны үшін кінәлі емес екенін мәлімдеді. Зандарос бұл хабарға жауап ретінде бала Скайдердің басын қапқа салып қайтарды. Осыдан бері Мистарриядан келген Рофехавандықтардың Инкарраға кіруіне өлім жазасымен тыйым салынды, ал Мистаррия Инкарлықтардың өз еліне кіруіне тыйым салды. Рофехаванның көптеген елдері Инкарлық саудагерлер мен көшпенді өнерпаздарды қабылдайды. Инкарлықтар өздерін өз тілінде “Түннің балалары” деп атайды. Олар – адамзаттың түнгі өмір салтына бейімделген бір тармағы. Олардың терісі мен шашы көбінесе ақ түсті болады, сондай-ақ “мұздай ақ” көздері де ақ түсті, олар қараңғыда да жақсы көреді. Инкарлықтардың арасында “күн туған” сыртқы түрі мен түнде көру қабілеті нашар болғандықтан, көбінесе қанағаттанбайтын араласқандар да бар, оларды өз тілінде кутасарри дейді.

Негізгі кейіпкерлер

Габорн Вал Орден – Мистаррия Корольдігінің ханзадасы және осы серияның басты кейіпкері. Радж Ахтен – Көбінесе «Бүре Иесі» деп аталатын, Индопалдың патшасы. Радж Ахтен мыңдаған табыс жинап, өте күшті Рунелордқа айналды. Иомэ Сильвареста – Хередонның ханшайымы. Иомэ Габорнның сүйіктісі, ол әрқашан Габорнның жанында болып, романдар барысында оған бар күшімен көмектеседі. Ивариян Боренсон – күшті, шебер және қызыл шашты қатал жауынгер, ханзада Габорн Вал Орденнің жеке күзетшісі. Биннесман – шөп емші, сиқыршы және Жер сақшысы, Биннесман алдымен Сильвареста патшасына, кейін Габорн Вал Орденге кеңесші болып қызмет етеді. Биннесманның мақсаты – адамзатты құрып жоюдан қорғау. Мирима – Габорн Вал Орденге қызмет ететін жас әйел, Ивариян Боренсонның әйелі. Аверан – жас елші және аспанмен сырғанатын (скайрайдер). Эрин Коннелл – Флидтердің жас атшысы, күшті жауынгер. Князь Целинор – Оңтүстік Кроутен королі Андерстің ұлы.

Екінші серияның кейіпкерлері

Фаллион Орден – Габорн Вал Орденнің үлкен ұлы. Жаз Орден – Габорн Вал Орденнің кіші ұлы. Рианна Коннелл – Эрин Коннеллдің қызы. Талон Боренсон – Ивариан Боренсонның қызы.

Кіші әріптер

Патша Жас Ларен Сильварреста – «Рунолордтар» басында Хередонның патшасы. Патша Менделлас Дрейкен Орден – «Рунолордтар» басында Мистаррияның патшасы. Оңтүстік Кроутеннің патшасы Андерс. Фейкальд – Радж Ахтеннің кеңесшісі. Жүреем – Радж Ахтеннің кеңесшісі, қызмет етуге адал. Роланд Боренсон – Ивариялық Боренсонның әкесі, король Менделлас Дрейкен Орденге метаболизм сыйлаған. Барон Полл – Ивариялық Боренсоннан елу лигаға жақын жерде болуына тыйым салынған, өйткені жастық шағында олардың арасында үлкен араздық болған. Көктем – Бинесманның даласы, қуатты және әдемі әйел түрінде дүниеге келген. Сафира – Радж Ахтеннің гареміндегі сүйікті серігі, Радж Ахтен онымен жатқан сайын оған керемет сұлулық сыйлаған. Скальбайрн – Әділ Шарқыратқыш. Герцог Палдайн – «Аңшы», Орден әулетінің мүшесі және король Менделлас Орденнің оң қолы, Каррис пен Мистаррия армиясының көп бөлігінің бастығы, Габорнның інісі. Хемоза Солет – Иомның құрметті қызы; оның әкесі – Радж Ахтеннің күзетшілерінің бірі қолға түсірген және рақым сыйлауға мәжбүр еткен Әділ Шарқыратқыш. Дауыл патшасы Эльгир Коли Зандарос – Инкарраның Жоғарғы патшасы және қуатты Ауа сиқыршысы. Ваггитт – Карис шайқасында бірнеше шабуылшыларды өлтірген қарапайым адам, оның ісі үшін зиялылықпен марапатталған, оны кез келген басқа адаммен теңестірген. Указ Фахаракин – Ахкелланың басшысы, ол бір кезде Радж Ахтеннің қызметінде болған ұлы жауынгер. Радж Ахтен Карристе немере інісін өлтіргеннен кейін, Указ кек алуға серт береді. Сарка Каул – Инкарраның кіші патшасы Криометке күн сайын оның орденінің араласпау саясатына наразылық білдіреді.

Сиқырлы

Руно иелерінің әлемінде сиқырдың екі негізгі түрі бар, екеуі де күшті руналарға негізделген: элементтік сиқыр және дарындар. Сиқыршылар элементтік сиқырды (ауа, жер, от және су) қолданады, ал тиісті дұғалар мен әндерді білетін және оларды "күшті таяқ" деп аталатын, "қан металлынан" жасалған арнайы металдан жасалған таяқпен бірге қолданатын кез келген адам дарындар беруге қажетті сиқырды қолдана алады.

Руналар

Сиқырдың көптеген түрлері руналарды қолдануды қажет етеді. Бұл таңбалардың әрқайсысы белгілі бір күшке ие, кейбіреулері басқаларынан артық. Көпшілік халық олардың бір бөлігін шамалы нәтиже алу үшін қолдана алады, алайда олардың ең зор күші сиқыршылар жасағанда көрінеді. Мысалы, кез келген адам тасты берік ету үшін күш руналарын салып бере алады, бірақ дәл сол руналарды сиқыршы салса, ол қамалдың қабырғаларын ғасырлар бойы қорғайды.

Қасиеттер

Сериалдың негізгі сиқырлық жүйесі "сыйлықтар" жүйесіне негізделген – тірі әрбір жанда туа біткен қасиеттерді беру арқылы. Бұл қасиеттер адамдар мен жануарларға беріле алады. (Қасиеттер тіпті түрлі жандардың арасында да беріле алады; мысалы, иттің күші немесе иіс сезу қабілеті адамға берілуі мүмкін.) Бір адам қасиетті екінші біреуге бергенде, оны берген адам ("сыйлаушы" деп аталады) алушы өлгенге дейін сол қасиеттен айырылады; ал алушы өлсе, қасиет қайтадан берушіге оралады. Әр адам өмірінде бір ғана сыйлық бере алады. Басқаға сыйланатын қасиеттерге дене күші, ептілік, ес және ойдың айқындығы, метаболизм (ағза процестерінің жылдамдығы), сұлулық, дауыс (көлемі мен әсерлілігі), төзімділік, көру, есту, иіс, сезіну, дәм сезу, талант, ерік (ерік күші), қанқұмарлық және ауырсыну жатады. Талант пен ерікті беру қиын, ал оны іске асырудың жолын тек Инкарлар ғана біледі. Қанқұмарлық пен ауырсыну сыйлықтары бұзық табиғатты және оларды зұлымдықтың жалғыз нағыз иесі әскерін күшейту үшін және адамдарды, әсіресе Фаллионды азаптау үшін ойлап тапқан.

Қасиеттілік қалай жұмыс істейді

Қасиеттер арнайы құралдармен, яғни форсибельдер арқылы беріледі. Форсибель – қан металлы деп аталатын сирек кездесетін материалдан жасалған, ұшы берілетін қасиетке сәйкес рунамен пішінделген таяқ. Құйманы құюдан кейін кез келген уақытта құйма рунасының пішінін нақтылау үшін қайрақтар мен басқа құралдарды қолдануға болады. Дайын форсибель ең алдымен кішкентай өртеу теміріне ұқсайды. Форсибельдерді жасау әдісі және олардың жасалуын қадағалау – фасилитатор деп аталатын сиқыршылардың арнайы тобының міндеттерінің бір бөлігі. Форсибель дайын болған кезде, фасилитатор оның күшін шақырады, бұл құралдың жарқырауына себеп болады. Фасилитатор бағышталған адамға форсибельмен тигізеді, ол таңбаланғанда қысқаша, шектен шығарғандай ауырсынуды сезінеді. Құрал жарқынырақ жарықтанды, және ауада қозғалғанда жарық іздерін қалдырады. Сарапшы фасилитатор форсибельді және жарық іздерін қарап, қасиет дұрыс берілгенін анықтай алады. Егер қанағаттанса, ол құралды алушыға тигізеді, ол қасиетті ләззат сезімімен бірге алады және рунамен таңбаланады. Бағышталған адам сол қасиеттен айырылады. Осы процесте форсибельдің күші толыққанды жұмсалады, және форсибель мен оның металлын қайта пайдалануға болмайды.

Арнайылады

Құдайға бағышталған адам өз қасиетінен ерікті түрде бас тартуы керек, оған күш қолданудың өзі жеткіліксіз. Дегенмен, адалсыз Рун Лордтар болашақ бағышталғандардың достары мен туыстарына қорқытып, ынтымақтастыққа мәжбүрлей алады. Сондай-ақ кейбіреулер қасиеттерді сатып алады; кедей адамдар кейде осы ақшаны өзіне немесе отбасына алу үшін бағышталады. Бағышталғандарды әдетте қасиеттері күшті адамдардан іріктейді – мықты денесі бар адамды күшін бағыштау үшін, керемет көру қабілеті бар адамды көруін бағыштау үшін, және т.с.с. таңдайды.

Кейбір қорлардың ерекше ерекшеліктері

Барлық қасиеттер бірдей емес; бесін «үлкен дарындар» деп атайды, олар метаболизмді қоспағанда, беру өлімге әкелуі мүмкін. Бұл қасиеттер – күш, әдемілік, төзімділік және зиялылық. Күш сыйлаған адам жүрегінің соғуға күші жетпегендіктен өлуі мүмкін, ал «зиялылық» сыйлаған адам, шын мәнінде, жадты ғана сыйлайды, емес, ақыл-ой мен сезімталдық сияқты айқын емес ми қасиеттерін. Дегенмен, зиялылық сыйлаған адам жадынан ғана айырылмайды, ол тыныс алуды «ұмытып» (қалай?) өлуі мүмкін. Әдемілік пен төзімділік сыйлағаннан кейін болатын өлімдер осы себепті азаматтарды қатты алаңдатады. Әдемілік сыйлаған бишінің тіпті тыныс алуы қиынға соғып, өзі немесе оның әдемілігін алған адам өмір бойы тек әлсіз сорпа ғана жей алады. Төзімділік сыйлағанда, адамның барлық аурулары мен жаралары ешқашан жазылмайды. Олар иммундық жүйесі әлсіреген химиотерапиядан өткен науқастар сияқты, ең кішкентай ауру немесе жарақаттан өлуі мүмкін. Метаболизм – сыйлауға ең жеңіл дарын және жүкті әйелдің тумасына қауіп төндірмейтін жалғыз үлкен дарын. Сыйлаған адам көбінесе белгілі бір демалыс күйіне енеді, қартаю тоқтап, күтімге мүлдем қажеттілігі болмайды (әлдебір су тамшысынан басқа). Адамдар өздерінің дене дарынына, мысалы, күшке және төзімділікке қатысты сақтық танытуы керек. Мысалы, жауынгер метаболизм дарынынан көп алуға болмайды, өйткені қозғалыс пен ойлау жылдамдығының артуы әрдайым бауыр мен бүйрек жылдамдығының артуымен сәйкес келмейді. Көптеген метаболизм дарыны үшін, метаболизмнің әрқайсысына екі төзімділік дарыны сыйлау қажет. Сондай-ақ, күш пен төзімділік сүйектердің күшін арттырса да, терінің беріктігі өзгермейтінін ескеру керек, сондықтан көптеген күш дарыны бар адам жылқыны көтеруге жеткілікті күшті болуы мүмкін, бірақ оны көтеруге тырысса денесі жыртылуы мүмкін. Көзі зор жандарға (алысқа көре білетіндерге) күннің соқыр етуіне жол бермеу үшін де төзімділік қажет. Дарындардың теңгерімі әдетте жақсы (немесе өлімге әкелетін) күшті әскерді құрайды. Әрқайсысы 10 дарыннан тұратын күш, әдемілік, төзімділік және зиялылыққа ие, бірақ метаболизм дарыны жоқ жауынгер, метаболизмді қоса алғанда, әрқайсысы 3 үлкен дарыннан тұратын қарсыласына қарсы әлсіз болады, өйткені ол өлімге әкелетін соққыға уақтылы түрде қорғану үшін реакция жасай алмайды. Теңгерімсіздіктің ең көп себебі – бір немесе бірнеше адал жандардың өлімі, нәтижесінде олардың қасиеттерін жоғалту. Мұндай жандар кейде «бақытсыз пропорциядағы жауынгерлер» деп аталады. Метаболизм дарыны бар адамдар қарапайым адамдардан жылдам қозғалады, бірақ олар бағасын төлейді: олар да сол пропорцияда қартайып, өмір сүреді. Метаболизм сыйлаған адал жан, мырзасы өлгенше ұйықтайды, ол мүлдем қартаймайды. Метаболизмнен бас тартқан адамға ешқандай күтім қажет емес, тек жақын жерде мысық немесе терьер болса, мысықтар комадағы адамның етін жемеуіне көмектеседі. Көптеген сұлулық және дауыс дарыны бар адамдар соншалықты әдемі және сенімді бола алады, тіпті олардың бұл әрекеті дұрыс емес екенін білсе де, адамдар оларға мойынсұнады. Бір-біріне зиялылық сыйлаған екі адам зиялылық байланысына енеді. Бұл – Күндердің күші. Зиялылық дарыны бар адам басқалардан гөрі тез үйренеді және көбірек есте сақтайды, бірақ оның зиялылық адал жандары өлсе, осы білімнің көп бөлігі жоғалады, өйткені осы естеліктер шын мәнінде басқалардың миында сақталады. Егер ол кейіннен зиялылық дарынын тағы да алса, ол бұрын білгенін қайтадан үйренуі керек.

Векторлау қабілеттері

Арналған адам "вектор" ретінде дарынды бола алады және одан кейін "вектор" деп аталады. Яғни, ол бір немесе бірнеше белгілі бір қасиетті сыйлық ретінде алады, содан кейін сол қасиетті басқа біреуге арнайды, ол вектор берген сыйлықтардан және сол адамның барлық арналғандарынан пайда көреді. Әрбір сыйлық күшпен салынған рунаға теріде орын қажет етеді; жүздеген сыйлықтар алуға ниеттенген руна иелері (Радж Ахтен сияқты) оларды басқалардан алуға тиіс, өйткені олардың денелерінде жеткілікті орын жоқ. Векторды пайдаланудың тағы бір артықшылығы бар – сыйлықтарды оның арқылы алу. Дедикатқа ие болған адамға оған векторланған түрдегі барлық сыйлықтар берілген кезде алады, тіпті бұл сыйлықтар кейін сол арналған адамға берілсе де; және бұл вектор мен руна иесі арасындағы қашықтыққа қарамастан болады. Осылайша, руна иесі бір адамнан сыйлық алып, кетіп, кез келген уақытта және қашықтықта сол арналған адам арқылы қосымша сыйлықтар ала алады. Осылайша, жеңілдетушілер саяхаттап жүрген руна иесіне олардың қатысуын қажет етпей, векторлық сыйлықтарды беруді жалғастыра алады; жеңілдетушілердің, арналғандардың және күшпен иеленушілердің руна иесімен бірге саяхаттауының қажеті жоқ немесе олардың саяхаты кезінде басқа жерде болуының қажеті жоқ. Векторды пайдаланудың бір кемшілігі – руна иесі үшін, сол вектордың өлімімен бірге, руна иесі кенеттен вектор жинаған барлық сыйлықтардан айырылып, олар бастапқы арналғандарына қайта оралады. Арналғандарды өлтіруге талпыну қақтығыста жиі кездесетін және күтілетін тактика болғандықтан, векторларды жақсы қорғаудың маңызы арта түседі.