Кіріспе

Экономикада Райлидің бөлшек сауданың тартылыс заңы – Уильям Джей Райлидің 1931 жылы жасаған эвристикалық моделі. Райлидің "заңына" сәйкес, тұтынушылар үлкен сауда орталықтарына қашықтыққа саяхаттауға дайын, себебі олар тұтынушылар үшін жоғары тартымдылыққа ие. Райлидің формуласында сауда орталығының тартымдылығы физикалық гравитация заңындағы массаға теңестіріледі. Заң аймақтың географиясы тегіс деп есептейді, өзендер, жолдар немесе таулар тұтынушының тауар сатып алу үшін қайда бару керектігін шешуіне кедерілтін факторлар жоқ. Сондай-ақ, тұтынушылар нақты қалаларға қатысты бейтарап деп қарастырылады. Ньютонның гравитация заңымен салыстыра отырып, бейтарап нүктесі – екі сауда орталығының "тартымдылығы" (олардың өлшемдеріне пропорционалды және оларға дейінгі қашықтықтың квадратына кері пропорционалды) тең болатын нүкте:

Мұнда – бейтарап нүктесінің A-дан қашықтығы, – оның B-дан қашықтығы, ал – екі орталықтың салыстырмалы өлшемдері. Егер тұтынушы A және B нүктелерін қосатын түзу бойында болса, онда D – орталықтар арасындағы қашықтық болған жағдайда, түзу бойындағы A-дан өлшенген бейтарап нүктесі:

Күтілгендей, орталықтардың өлшемдері бірдей болса, d = D/2, ал егер A, B-ден үлкен болса, бейтарап нүктесі B-ге жақын болады. A-ның өлшемі B-ге қатысты өте үлкен болғанда, d, D-ге жақындайды, яғни тұтынушы кішкентай орталыққа өте жақын болмаса, үлкен орталықты әрқашан артық көреді.

Бұрынғы оқиғалар

Физика ғылымдарында Ньютонның гравитация заңынан өзге, Райлидің бөлшек саудасының "гравитация заңына" дейінгі басқа да көздері болды. Атап айтқанда, Э. К. Янг 1924 жылы физикалық гравитация заңына негізделген көші-қон формуласын сипаттады, ал Х. Кэри 1858 жылы әлеуметтік ғылымдар теориясының шолуында адамдардың бірігіп "тартылу" бейілімдерін атап көрсетті.