Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Зайюань (16 қазан 1816 – 8 қараша 1861), ресми түрде И ханзадасы, Цин әулетінің маньчжу ханзадасы болған. Ол Сяньфэн императорының өзінің мұрагері, Тонгцзи императорына көмек көрсету үшін тағайындаған сегіз регенттің бірі еді.
Zaiyuan (16 October 1816 – 8 November 1861), formally known as Prince Yi, was a Manchu prince of the Qing dynasty. He was one of the eight regents appointed by the Xianfeng Emperor to assist his successor, the Tongzhi Emperor.
Өмір
Зайюань Айсин Гиоро кланында, Канси императорының 13-ші ұлы Инсяңның (1686–1730) ұрпағы ретінде дүниеге келді. Ол 1852 жылы Даогуан императорының (1820–50) тұсында ата-бабаларының "Бірінші дәрежелі И ханзадасы" атағын мұраға алды. Зайюань Сяньфэн императорының (1850–61) тұсында маңызды лауазымдарға ие болды, оның ішінде Императорлық ру сотындағы министр және императорлық гвардия командирі болды. 1860 жылы Екінші Опиум соғысы кезінде Зайюань мен Муин (穆蔭) британдық және француздық шенеуніктермен бейбіт келіссөздер жүргізу үшін Гулиангты (桂良) ауыстырып, Тонгчжоуға сапарлады. Келіссөздер сәтсіз аяқталған соң, моңғол генералы Сенгге Ринчен британдық делегация мүшелерін – Гарри Смит Паркс, Генри Лох, Томас Уильям Боулбиді (The Times газетінің тілшісі) және олардың күзетшілерін кепілге алды. Топтың көп бөлігі – екі дипломаттан басқа – азаптаудан немесе аурудан көз жұмды, ал қалғандары кейін босатылды. Осы уақытта ағылшын-француз экспедициялық әскерлері Пекинге жақындады. 18 қазан күні бейбітшілік делегациясының тұтқындалуы мен қазасына жауап ретінде британдық және француздық әскерлер Ескі жазғы сарайды тонап, өртеп жіберді. Зайюань бұл кезде Сяньфэн императорымен бірге Хэбэйдегі Чэнде тау курортында еді. Жаулап алушылармен бейбіт келісімге келу үшін қалуға бұйрық берілген Гонг ханзадасы британдық, француздық және орыс шенеуніктерімен Пекин шартын сәтті аяқтады. 1861 жылы Сяньфэн императоры қайтыс болғанға дейін ол өзінің ұлына көмектесу үшін Зайюань, Сушунь, Дуаньхуа және тағы бес адамды регенттер етіп тағайындады, ол оның орнына Тунчжи императоры (1861–75) болды. Кейін сол жылы Гонг ханзадасы, император шешелері Цян мен Цисидің қолдауымен, Синью төңкерісін бастап, сегіз регенттен билікті тартып алды. Зайюань тұтқындалып, түрмеге қамалды, содан соң өзін-өзі дарға асу үшін ақ жібек мата берілді. Зайюань қайтыс болғаннан кейін, И ханзадасының атағы оның алыс туысы Зайдунга (載敦) мұрагерлікпен көшті.
Zaiyuan was born in the Aisin Gioro clan as a descendant of Yinxiang (1686–1730), the 13th son of the Kangxi Emperor. He inherited his ancestors' peerage, "Prince Yi of the First Rank", in 1852 during the reign of the Daoguang Emperor (r. 1820–50). Zaiyuan took up important positions during the reign of the Xianfeng Emperor (r. 1850–61), including a minister in the Imperial Clan Court and an imperial guard commander. In 1860, during the Second Opium War, Zaiyuan and Muyin (穆蔭) travelled to Tongzhou to replace Guiliang (桂良) in the peace negotiations with British and French officials. When the negotiations failed, the Mongol general Sengge Rinchen took members of the British delegation, including Harry Smith Parkes, Henry Loch, Thomas William Bowlby (a journalist for The Times), and their escorts hostage. The majority of the group – except the two diplomats – died from torture or disease; the survivors were released later. In the meantime, Anglo French expeditionary forces closed in on Beijing. On 18 October, in retaliation for the capture and deaths of the peace delegation, British and French forces sacked and burnt the Old Summer Palace. Zaiyuan had already fled with the Xianfeng Emperor to the Chengde Mountain Resort in Hebei. Prince Gong, who was ordered to remain behind to make peace with the invaders, successfully concluded the Convention of Beijing with British, French and Russian officials. Before the Xianfeng Emperor died in 1861, he appointed Zaiyuan, Sushun, Duanhua and five others as regents to assist his son, who succeeded him as the Tongzhi Emperor (r. 1861–75). Later that year, Prince Gong, with support from the Empress Dowagers Ci'an and Cixi, launched the Xinyou Coup and seized power from the eight regents. Zaiyuan was arrested, imprisoned, and given a piece of white silk cloth to commit suicide by hanging himself with the cloth. After Zaiyuan's death, the Prince Yi peerage was inherited by Zaidun (載敦), one of his distant relatives.