Кіріспе

Ирландиялық салық кодексі 2017 жылы Ирландиядағы салықтар жеке табыс салығынан (Exchequer Tax Revenue немесе ETR-дің 40%) және тұтыну салығынан, яғни ҚҚС-тан (ETR-дің 27%) және акциздер мен кедендік баждардан (ETR-дің 12%) түсті. Корпорациялық салықтар (ETR-дің 16%) қалған бөлігінің көп бөлігін құрайды (ETR-дің 95%-на дейін), бірақ Ирландияның корпоративтік салық жүйесі (CT) Ирландияның экономикалық моделінің орталық бөлігі болып табылады. Ирландия өзінің салық саясатын ЭЫДҰ-ның салықтар иерархиясы пирамидасын (суретті қараңыз) пайдаланып түйіндейді, бұл экономикалық өсімді мақсат ететін жағдайда жоғары корпоративтік салық ставкалары ең зиянды салық түрлері екенін көрсетеді. 2017 жылы Ирландияның Орталық банкі бұрмалауды жою үшін Ирландияның ЖІӨ-ін Ирландияның ЖІӨ*-мен алмастырды; 2017 жылғы ЖІӨ 2017 жылғы ЖІӨ*-нің 162%-ын құрады (EU–28 2017 жылғы ЖІӨ ЖІӨ-нің 100%-ын құрады). 2018 жылдың наурызында Қаржылық тұрақтылық форумы Ирландияны үшінші ірі көлеңкелік банктердің ОФК-сы деп бағалады, ал 2018 жылдың маусымында салық академиялықтары Ирландияны әлемдегі ең ірі корпоративтік салық панасы деп есептеді.]] Қаржы министрлігі жыл сайын келер жылға арналған кірістер мен шығыстардың бағасы туралы есеп дайындайды. Төмендегі кесте өткен жылғы есептің "Салық кірістері" бөлімінен алынған (мысалы, 2017 жылғы баған 2018 жылғы есептен алынған), сол кезде сол жылғы "Салық кірістері" көбінесе белгілі болады (бірақ кейінгі жылдары одан әрі түзетулерге жатады). Ирландияның салық жүйесін халықаралық салық жүйелерімен салыстыру екі мәселемен қиындатылады:

Ирландияның ЖІӨ-сінің бұрмалануы. Ирландияның ЖІӨ-сі Ирландияның көпұлттық салық схемаларының BEPS ағыны арқылы жасанды түрде көтеріледі. 2015 жылдың бірінші тоқсанында Apple компаниясы өзінің BEPS құралдарын қайта құрылымдады, бұл 2015 жылғы ЖІӨ-ні 34,4%-ға қайта есептеуді қажет етті. 2017 жылдың ақпанында Ирландияның Орталық банкі бұрмалауды жою үшін Ирландияның ЖІӨ-ін жаңа көрсеткішпен, ЖІӨ*-мен ауыстырды; 2017 жылғы ЖІӨ 2017 жылғы ЖІӨ*-нің 162%-ын құрады (EU–28 2017 жылғы ЖІӨ ЖІӨ-нің 100%-ын құрады).

Жалпы жалпы салықтың ЖІӨ-ге қатынасы

[[Файл:ЖІӨ-ге салықтың қатынасы (Ирландия мен ЭЫДҰ, 2000–2016).png|thumb|upright=1.5|ЭЫДҰ бойынша салықтың ЖІӨ-ге қатынасы (2000–2016) 2013 жылдың қазан айында Қаржы министрлігінің Салық саясаты тобы Ирландияның ЖІӨ-сінің бұрмалануы осы көрсеткіштің бұрыс есептелуіне әсер еткенін атап көрсетті, сондай-ақ Ирландияның салық пен ЖҰӨ арақатынасы 36%-ды құрап, ЭЫДҰ орташа көрсеткішінде болған, ал ЕО-27 орташа көрсеткішімен сәйкес келген. Бірақ, Apple компаниясының 2015 жылғы қайта құрылымынан кейін Ирландияның жалпы салықтық көрсеткіші 23%-дан төмендеп, ЭЫДҰ диапазонының ең төменгі шегіне жетті. 2017 жылғы ЖҰӨ* (Ирландияның 2017 жылғы ЖІӨ-сі Ирландияның 2017 жылғы ЖҰӨ*-сінің 162%-ын құрайды) деректерін пайдаланғанда, Ирландияның салық пен ЖҰӨ* арақатынасы 33%-ға дейін көтеріліп, ЭЫДҰ орташа көрсеткішімен теңесті.

Салықтық кредиттер

Салық төлеушінің салық міндеттемесі 2001 жылы салықтан босатылған сомалардың орнына енгізілген салық кредиттерінің сомасына дейін азаймайды. Егер салық кредиттері төленуге тиіс салық сомасынан көп болса, қайтарылмайды, бірақ бір жыл ішінде келесі жылға ауыстырылуы мүмкін.

Медициналық шығындар

Медициналық шығындарға қатысты салық жеңілдігі қарастырылған. Мақұлданған емдеу орталықтарына төленген ақылардан басқа, жеңілдік тек жыл соңында салық декларациясын тапсыру арқылы (яғни, кейіннен) ғана қолданылады және 2009 жылдан бері 20% мөлшерінде беріледі. 2011 жылдан бастап бұл жеңілдік тоқтатылады.

Оқу ақысы

Үшінші деңгейдегі курстар үшін төленген оқу ақысына қатысты 20% салық жеңілдігі көзделеді, толық уақытты курс үшін алғашқы 2500 евро және жартылай уақытты курс үшін 1250 евроны қоспағанда (курстың жалпы ақысынан). Жылдық ең жоғарғы жеңілдік мөлшері 1400 евроны құрайды (7000 евроның 20%). Курстардың мерзімі кемінде екі жыл болуы керек, ал аспирантура курстары үшін кемінде бір жыл болуы тиіс. Курс сондай-ақ Салық комитетінен мақұлдау алуы және Салық комитеті бекіткен оқу орнында оқытылуы керек. 2007 жылдан бері, медициналық шығындар сияқты, төлем жасаған және төлем алған адам арасындағы қатынасына қарамастан, кез келген адам төлемдері үшін жеңілдікке ие бола алады. Әкімшілік, тіркеу немесе емтихан ақылары үшін жеңілдік алуға болмайды.

Зейнетақы жарналары

Зейнетақы схемасына жасалған жарналар салық есептелуі алдында жалпы табыстан алынып тасталуы мүмкін; егер жарна төлеуші осы ставка бойынша салық төлесе, оларға 40% салық жеңілдігі қарастырылады. Жарналар (қосымша ерікті жарналарды қоса алғанда) қазіргі уақытта 7% мөлшеріндегі әмбебап қызмет төлеміне жатады.

Салықтың төлену тәртібі

Салық төлеушілер "еңбек табысынан салық төлеу" немесе "төлеу және декларация тапсыру" жүйесі бойынша төлейді.

"Еңбек ақысын төлеу" (PAYE) жүйесі

Қызметкерлер, зейнеткерлер және директорлардың табыстарынан салық, әдетте, жұмыс берушілер тарапынан төленген кезде ұсталып қойылады. Жұмыс берушілер кіріс басқармасынан қызметкерге қолданылатын салық жеңілдігі және стандартты салық ставкалары туралы хабарлама алады. PAYE жүйесіндегі қызметкер салық инспекторының талабы бойынша 12-форма бойынша салық декларациясын тапсыруы керек, егер оның басқа жарияланбаған табысы болса немесе басқа формада қолжетімсіз жеңілдіктерді алуды қаласа.

Жалпы әлеуметтік төлем (ЖСК)

Жалпы әлеуметтік салық (ЖАС) – 2011 жылдың 1 қаңтарынан бастап табыс салығы және денсаулық салығын (денсаулық үлесі деп те аталады) алмастырған табыс салығы. Ол зейнетақы жарналары мен PRSI төленбегенге дейін адамның жалпы табысынан есептеледі. Егер адамның табысы 13 000 евродан кем болса, Жалпы әлеуметтік салық (ЖАС) төлемейді. (Бұл шек 2011 жылы 4 004 евро, 2012–2014 жылдары 10 036 евро және 2015 жылы 12 012 евроны құрады.) Табыс осы шектен асқан жағдайда, адам барлық табысы бойынша тиісті салық мөлшерлемесін төлейді. Мысалы, 13 000 евро табыс алған адам ЖАС төлемейді. 13 001 евро табыс алған адам 12 012 евроға дейінгі табысы үшін 0,5% және 12 012 евро мен 13 001 евро аралығындағы табысы үшін 2,5% төлейді. ЖАС мақсаты үшін жиынтық табысқа Әлеуметтік қорғау министрлігінен түсетін төлемдер кірмейді.

USC-дің стандартты бағалары (2018)

Салықтау шарттарының диапазоны0.5%12 012 € дейін2%12 012,01 € - 19 372,00 €4.75%19 372,01 € - 70 044,00 €8%70 044,01 € - 100 000,00 €8%100 000 € асып түсетін кез келген PAYE табысы11%100 000 € асып түсетін PAYE емес (жеке кәсіпкерлік) табысы

Жалақыға байланысты әлеуметтік сақтандыру (PRSI)

PRSI-ны қызметкерлер, жұмыс берушілер және жеке кәсіпкерлер зейнетақы төлемдерінен кейін жалақының проценттік үлесі ретінде төлейді. Оған әлеуметтік сақтандыру және денсаулық сақтау жарнасы, сондай-ақ мемлекеттік зейнетақы (төлемді) кіреді. Денсаулық сақтау жарнасы денсаулық сақтау қызметтерін қаржыландыруға бағытталған. А класындағы және аптасына 352 евродан аз табыс көретін қызметкерлер AO подкласына жатады және PRSI төлемейді.

ҚҚС мөлшерлемелері

ҚҚС ставкалары кітаптарға, балалар киімдеріне және білім беру қызметтері мен тауарларына 0%-дан бастап, көптеген тауарларға 23%-ға дейін жетеді. 13,5% ставкасы еңбекке көп күш жұмсалатын көптеген қызметтерге, сондай-ақ мейрамханалардағы тамақтарға, ыстық тағамдарға және нан өнімдеріне қолданылады. Біржолғы қосымша төлем мемлекеттік кірістер қызметіне төленбейді. ҚҚС жинаған саудагерлер өздерінің сатып алғандары бойынша төленген ҚҚС сомасын өздерінің ҚҚС міндеттемелерінен шегеруге құқылы, ал төленген ҚҚС сомасы алынған ҚҚС сомасынан асып кетсе, қайтаруға өтініш бере алады. ҚҚС есеп беру кезеңі әдетте екі күнтізбелік айды құрайды (кейбір жағдайларда басқа есеп беру кезеңдері, мысалы, төрт айлық және жарты жылдық кезеңдер де қолданылады). ҚҚС декларациясы кезең аяқталғаннан кейін 19-шы күні ұсынылады. Дегенмен, егер саудагер декларацияны веб-сайтта, яғни ROS ("Revenue Online Service") арқылы тапсырып, сондай-ақ төлемін ROS арқылы жүргізсе, мерзімі кезең аяқталғаннан кейін 23-ші күнге дейін ұзартылады. Жыл сайын саудагерлер ҚҚС декларацияларын толыққанды жинап, үкіметке ұсынуға міндетті. ҚҚС бойынша төлемдері аз саудагерлер стандартты екі айлық төлем орнына алты айлық немесе төрт айлық төлемдерді таңдауға құқылы, ал көбінесе төлем жасаудың орнына ҚҚС қайтарымын алуға құқығы бар саудагерлер ай сайынғы декларацияларды ұсынуға болады.

Акциздік салық

Акциздік салық минералды май, темекі және алкогольге салынады. Минералды майға көмірсутекті май, сұйытылған мұнай газы, жанар-жағар майдың құрамына қосылатын заттар және қоспалар жатады. Көмірсутекті майға мұнай, көмірден алынған май, битумдық заттар және сұйық көмірсутектер кіреді, бірақ 15 °C температурада қатты немесе жартылай қатты күйде болатын заттар кірмейді. 2010 жылдың мамырында бұл ереже ауыр май мен сұйытылған мұнай газының, сондай-ақ табиғи газдың басқа да қолданылуына қолданылатын болады деп жоспарланған. Темекі акцизі темекі өнімдеріне – сигараларға, темекіге, кавендишке, қысылған темекіге, құрылғыдағы темекіге және басқа да тұтынуға арналған темекіге қолданылады. 2018 жылғы Ирландия бюджетінде көрсетілгендей, салық мөлшерлемесінің өсуі темекінің бір бумасын 50 центке қымбаттатуға әкеледі. Алкоголь және алкогольді сусындарға салынатын акциз Ирландияда өндірілген немесе Ирландияға импортталған алкоголь өнімдеріне қолданылады. 2016 жылдан бастап шараптың бір бөтелкесіне салынатын салық 50%-дан асып түседі.

Тұрғын үйге арналған емес мүлік бойынша

2008 жылдың 14 қазанынан бастап, тұрғын емес жылжымайтын мүліктің сату-сатып алу операциялары үшін салық ставкалары артты, яғни 10 000 евродан төмен бағаланған мүліктер үшін 0%-дан басталып, 80 000 евродан асатын мәмілелер үшін 6%-ға дейін жетеді.

Ерекшеліктер мен жеңілдетулер

Ерлі-зайыптылар арасындағы мүлік аударулар мөр төлемінен босатылады, сондай-ақ ажырасуға қатысты сот шешімімен жасалған мүлік аударулар да босатылады. Басқа қандас туыстар арасындағы мүлік аударулар үшін мөр төлемі мөлшерлемесі екі есеге төмендетіледі.

Банктік карталар және чек

Кредиттік және алу карталары бойынша шоттарға жыл сайын 30 евро жұмыс ақысы қолданылады. Банкоматтар мен дебеттік карталарға жыл сайын әрқайсысы 2,50 евро төленеді. Екі функцияны бірге орындайтын карталарға салық екі рет салынады, яғни барлығы 5 евро. Жыл бойы пайдаланылмаған карталар үшін төлем қабылданбайды. Кредиттік картаға салынатын салық шотқа, ал банкомат пен дебеттік картаға салынатын төлем картаға қарай белгіленеді. Егер шот жыл ішінде жабылып жатса, екі рет салық салудан босатылады. Чектер (техникалық тұрғыдан, барлық төлем тапсырыстары) 0,50 евро салық төлейді, әдетте банк әрбір чек кітапшасын беру кезінде жинайды. Өмірге қатысты емес сақтандыру полистеріне сыйақыдан 3% алым, ал өмірлік сақтандыру полистеріне сыйақыдан 1% алым 2009 жылдың 1 маусымынан бастап салынады.

Капиталды сатып алу салығы (CAT)

Капиталды алу салығы сыйлық немесе мұрагерлік алған тұлғадан, салықтан босатылған шектен асып кеткен соманың 33% мөлшерінде жиналады. Сыйлықтар мен мұрагерліктер – тегін алынған игіліктер; айырмашылығы – мұрагерлік өлімге байланысты алынады, ал сыйлық – өлімнен басқа жағдайларда. Салық сыйлық берілген күнінен бастап төрт ай ішінде төленуге тиіс; мерзімінен кейін төленген сомаға пайыздық үстеме қосылады. 335 000 € (А тобы), егер алушының мұрагермен туыстық байланысы: ұл немесе қыз, қайтыс болған ұл немесе қыздың кәмелетке толмаған баласы болса. Балаға асырап алынған бала (2000 жылғы 6 желтоқсаннан бастап) және биологиялық бала (2001 жылғы 30 наурыздан бастап) жатады. 32 500 € (B тобы), егер алушының мұрагермен туыстық байланысы: тікелей ата-анасы, тікелей ұрпағы (А тобына жатпаса, мысалы, немересі), бауыры немесе қарындасы, жүрегі немесе немересі болса. 16 250 € (C тобы), егер алушының мұрагермен туыстық байланысы: туысы немесе таныс емес адам болса. 2001 жылғы 5 желтоқсаннан бастап алынған сыйлықтар мен мұрагерліктерді есептегенде, тек 1991 жылғы 5 желтоқсаннан бастап алынған бұрынғы игіліктер, сондай-ақ сол топ шегіндегі бір алушыдан алынған сомалар, ағымдағы игілікке салық есептеу үшін қосылады. Ата-анасы баласынан алған мұрагерлік (сыйлық емес) А тобы ретінде қарастырылады, егер ол мүлікке тікелей құқық болса (бірақ өмір бойына пайдалану құқығы емес). Кейбір жағдайларда, егер алушының жұбайы мұрагерден бұрын қайтыс болса және мұрагерге одан жақын туыс болса, алушы оның орнына қойылуы мүмкін.

Қайнар көзден ұсталатын салықтар

Салық деп аталатын бірнеше төлемдер нақты салықтар емес, белгілі бір төлемдерден ұсталған сомалар болып табылады. Әр жағдайда төлеуші тиісті пайызды ұстап, оны Мемлекеттік кірістер қызметіне (Revenue) төлейді. Алушы толық сомаға салық төлеуге жауапты болады, бірақ ұсталған соманы жалпы салық міндеттемесінен есепке ала алады. Егер ұсталған сома төленуге тиіс салықтан кем болса, алушы қалған соманы төлеуге міндетті, ал егер ұсталған сома төленуге тиіс салықтан көп болса, алушы оны басқа салықтардан шегеруге немесе қайтаруға құқылы. Бұл DIRT-тен өзгеше, себебі ол салықтың көзінен ұсталғанмен, алушының барлық салық міндеттемесін толыққанды өтейді.

Тиісті келісім-шарт салығы

Тиісті келісімшарт салығы (RCT) – орман шаруашылығы, құрылыс және ет өңдеу салаларындағы мердігерлерге қолданылатын, салық төлеудің бұрынғы тәжірибеде жоғары деңгейде бұзылуы байқалған ұстап алу режимі. 2011 жылғы 13 желтоқсанда Қаржы министрі 2012 жылғы 1 қаңтарда қолданысқа енгізілген жаңа электрондық RCT жүйесіне бастау беру туралы бұйрыққа қол қойды. Құрылыс, орман шаруашылығы және ет өңдеу салаларындағы барлық бас мердігерлер кіріспен электрондық түрде өзара іс-қимыл жасауға міндетті. Жаңа RCT жүйесінде бас мердігер келісімшарт және қосалқы мердігер туралы мәліметтерді кіріс органдарына ұсынуға міндетті. Сондай-ақ, төлем жасалмас бұрын барлық тиісті төлемдер туралы онлайн түрде хабарлауы керек. Кіріс органдары төлем туралы хабарламаға жауап ретінде, қанша салық ұстап алынуы керектігін көрсететін шегерімге рұқсат береді. Қазіргі тарыфтар 0%, 20% немесе 35% құрайды. Бұл шегерімге рұқсат беру электрондық түрде бас мердігерге жіберіледі. Егер салық ұсталған болса, бас мердігер қосалқы мердігерге шегерімге рұқсат беру құжатының көшірмесін немесе оның мәліметтерін ұсынуға міндетті. Қосалқы мердігер ұсталған соманы өзі төлеуге тиіс салықтан шегеруге құқылы, немесе егер шегерім салық сомасынан асып кетсе, айырмасын қайтарып алуға құқылы. 2008 жылдың қыркүйегінен бастап қосалқы мердігер RCT қолданылатын құрылыс қызметтері үшін ҚҚС есептемейді және төлеуді тоқтатады. Оның орнына, бас мердігер кіріс органдарына ҚҚС-ты есептеуге міндетті (бірақ ол әдетте сол сомаға тең кіріс салығын алуға құқылы). Бұл жүйе ҚҚС-тың кері төленуі деп аталады.

Дивидендтердің көзден ұсталатын салығы

Дивидендтерді ұстап алу салығы ирланд компаниялары төлеген дивидендтерден 20% мөлшерінде ұсталады. Оны табыс салығынан есептеуге болады, немесе дивидендті алған адам салық төлеуге жарамсыз болса, қайтарып алуға болады.

Автомобиль салығы

Автомобиль салығы – көлік иесі тұратын жергілікті кеңеске төленетін салық. Көлік салығы төленгенде берілетін дөңгелек пішіндес квитанция, бұл салық дискісі деп белгілі, көліктің алдыңғы бөлігіне орнатылуы тиіс. Мемлекеттік көліктер, өрт сөндіру машиналары және мүгедектерге арналған көліктер сияқты кейбір көліктер автомобиль салығынан босатылады. Автомобиль салығы үш, алты немесе 12 айға төленуі мүмкін, бірақ жылдық төлем жасау арзан. 2008 жылдың шілдесінен бастап алғаш тіркелген жеке көліктер үшін салық көмірқышқыл газы шығарылымына сүйеніп есептеледі, ал одан бұрын тіркелген көліктер үшін мөлшерлеме қозғалтқыш көлеміне байланысты. Жүк көліктеріне арналған салықтар жалпы көлік салмағына, автобустарға арналған салықтар орындықтар санына сәйкес анықталады, кіріс комиссарлары салық төлеушілердің тоқсандық тізімін жариялайды. Тізімде әрбір жағдайда есім, мекенжай және есептесу туралы мәліметтер бар, егер есептесу 50 000 евродан асып кетсе және салық төлеуші білікті ақпаратты ұсынған сияқты басқа да критерийлерге сәйкес келмесе. 2023 жылдың сәуірінде The Irish Times басылымы кіріс комиссарлары Еуропалық адам құқықтары сотының шешімінің тізімге тигізетін әсерін қарастырып жатқанын хабарлады. Соттың үлкен қазылар алқасы (ирланд судьясы Сиофра О'Лири басшылығымен) Л.Б. есімді азаматтың салық төлемегендігі және оның жеке мәліметтерін жариялау Еуропалық адам құқықтары конвенциясының 8-бабында қарастырылған оның жеке өміріне құқығын бұзу болып табылады деп шешім шығарды. Танайст Мишель Мартин бұл шешімді егжей-тегжейлі зерттеу қажет екенін айтты.

Жергілікті салықтар

1977 жылға дейін Ирландиядағы барлық мүлік иелері жергілікті кеңеске мүліктің "бағалау құнына" негізделген "салықтарды" төлеуге міндетті болды. Салықтар жергілікті билік органдарына сумен жабдықтау және қоқыс жинау сияқты қызметтерді ұсыну үшін пайдаланылды. 1977 жылы жеке тұрғын үйлерге арналған салықтар жойылды, ұлттық салықтар арттырылды, ал жергілікті билік орталық үкіметтен қаржыландыруды бастады. Коммерциялық мүлікке арналған салықтар күшінде қалады. Соңғы жылдары үкімет жаңа жергілікті салықтарды енгізді. 2014 жылы суға төлем енгізу жоспарланған еді, бірақ Right2Water Ireland-тің де арасында болған кеңінен қарсылық көрсетілгеннен кейін ол тоқтатылды. Соңғы 15 жылда тұрмыстық қоқыс жинауға арналған қоқыс салығы енгізілді, ал бұрын жергілікті кеңестер жүзеге асырған тұрмыстық қоқыс жинау жекешелендірілді. Оппозиция өкілдері бұл төлемдердің екі рет салық салу екенін мәлімдейді, себебі 1977 жылы жеке салықтар жойылғаннан кейін жергілікті билік органдарын қаржыландыру үшін олардың салықтары арттырылды. Дегенмен, осы қызметтерді ұсыну құнының үнемі өсуіне байланысты кеңес қаражаты шығындарды жабуға жеткіліксіз, ал пайдаланушы төлемдері кеңес бюджетін пайдалы жобаларға жұмсауға мүмкіндік береді. Көлік салығы Жергілікті Өкіметтік Қорға түседі және жергілікті билік органдары арасында бөлістіріледі.