Градо: Адриатика теңізіндегі күн аралының тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Градо (;) - Италияның солтүстік-шығысындағы Фриули-Венеция-Джулия аймағындағы Гориция аймақтық децентрализациялық бірлігінде орналасқан, 8064 тұрғыны бар қала және коммуна (муниципалитет). Градо муниципалитетінің аумағы Изонзо өзенінің сағасы мен Адриатика теңізі және Градо лагунасы арасында жатыр, Порто Бузо мен Фоссалон арасында шамамен 90 шаршы километрді алып жатыр. Лагунаның ерекшелігі – бұрын Градо балықшылары ұзақ уақыт тұрған, жылдың суық мезгілінде ғана аралға оралған, шөптесін шатыры бар қарапайым үйлер, [[:it:Casone (architettura)]. Бұрын балық аулау орталығы болған қала қазірде танымал туристік орынға айналған, көбінесе "Күн аралы" (L'Isola del Sole) деп аталады. Сонымен қатар, ол емдеу курорты ретінде де танымал; 1873 жылдан бастап дәрігер Джузеппе Бареллаидің бастамасымен аралда "Оспицио Марино" атты теңіздік емдеу орталығы құрылды, себебі аралдың климаты мен ортасы кейбір балалар ауруларын емдеуге қолайлы жағдай туғызады. Кейіннен Градо, әсіресе австриялықтар үшін, теңіздік жылулық емдеулерді қабылдауға арналған таңдаулы орынға айналды. Марано Лагунаре қаласымен бірге, ол табиғатының тазалығымен әйгілі Марано Градо лагунасының орталығы болып табылады. Градо – арал туралы жергілікті венеция диалектісінде ән салған ақын Биажио Мариннің туған жері.

Тарих

Рим дәуірінде қала, ad Aquae Gradatae деп белгілі болған, Натиссаға (Натисон) кіретін кемелер үшін алғашқы порты болды, ол Аквилеяға қарай ағыс бойымен бағытталған. Батыс Рим империясының соңғы жылдарында көптеген адамдар Аквилеядан Градқа, шығыстан келе жатқан шапқыншылықтардан қорғаныш іздеу үшін қашты. 452 жылы Аквилея епископы Никетас қысқа мерзімге Градода паналады; осы кезеңде Градоның алғашқы кафедралық соборы, Санта-Мария-делле-Грацие шіркеуінің және баптистерияның құрылысы басталды. Град патриархаттың флот базасы болды. 568 жылы көршілес Аквилеяны басып алған ломбардтардың шабуылынан кейін Аквилея митрополиті Паулин I Византия билігінде қалған Градода баспана тапты. Аквилея ломбардтардың қолында болғандықтан, Град Аквилея митрополиттерінің-патриархтардың тұрақты мекеніне айналды, ал Аквилея тақын Градоға көшіру 579 жылы ресмиланды. Осылайша Град Жаңа Аквилея деп те аталды. 7-ғасырдың басында ескі Аквилеяда қарсы патриарх сайланды, содан бері Аквилея патриархтарының екі тармағы орта ғасырлар бойына жалғасты: біреуі Жаңа Аквилеяда (Град), Византия бақылауындағы жағалау аймақтарына (Венеция лагунасы да оның ішінде) билік етті, екіншісі ескі Аквилеяда (кейін Кормонсқа, содан кейін Сивидале қаласына көшірілді), ломбардтар бақылауындағы ішкі аймақтарға билік етті. Бұл екі патриархтың билігі үшін ұзаққа созылған дау туды. 993 жылы ескі Аквилеяның патриархы Попо Градоны басып алды, бірақ оны ұстап тұра алмады. Бұл мәселе тек 1027 жылы папаның Жаңа Аквилея тағының Градо және Венеция провинциясы үстінен билігін растаған кезде шешілді. Патриархаттың орны 1451 жылы папа Николай V-тің бұйрығымен Градодан Венецияға көшірілді. Шағын ауылға айналған Градо 1810 жылы ағылшындар тарапынан тоналып, қала мұрағаты өрттелді, ал 1812 жылы француздар тонады. Градо 1815 жылы Австрияға қосылды және 1918 жылға дейін оның құрамында болды, содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыста Италияның жеңісінен кейін Италияға берілді. Белведер аймағында жер үзіліп, лагунаға жол ашылды, сол арқылы Градо аралына жетуге болады. Кейіннен туризм мен қала құрылысы дамыды, ал 1905 жылы аймақтың екі бөлігін байланыстыратын жол салынды. 1936 жылы Градо аралдың оқшаулануын аяқтаған айналмалы көпір құрылысы арқылы құрлықпен толыққандай байланысты.

In Roman times the city, known as ad Aquae Gradatae, was the first port for ships entering the Natissa (Natisone), headed upstream to Aquileia. During the late years of the Western Roman Empire many people fled from Aquileia to Grado in order to find a safer place, more protected from the invasions coming from the east. In 452, Nicetas, Bishop of Aquileia, took refuge briefly at Grado; of the same period is the earliest construction of Grado's first cathedral, the first church of Santa Maria delle Grazie, and the baptistery. Grado was the home base of the patriarchate's fleet. In 568, after the invasion of the Lombards who captured neighboring Aquileia, metropolitan Paulinus I of Aquileia found refuge in Grado that remained under Byzantine rule. Since Aquileia remained in Lombard hands, Grado became permanent residence of Aquileian metropolitans patriarchs, and the transfer of Aquileian see to Grado was formalized in 579. Thus Grado became also known as the New Aquileia. At the beginning of the 7th century, a rival patriarch was elected in the old Aquileia, and since that time two lines of Aquileian patriarchs continued throughout the middle ages, one in New Aquileia (Grado) with jurisdiction over the Byzantine controlled coastal regions (including the Venetian Lagoon), and the other in old Aquileia (later moved to Cormons, and then to Cividale), with jurisdiction over the Lombard held interior. A long lasting dispute over the authority of the two patriarchs ensued. In 993, the patriarch Popo of the old Aquileia conquered Grado but was unable to keep possession of it. The matter was settled only in 1027 when the pope confirmed jurisdiction of the See of new Aquileia over Grado and the Venetian province. The seat of the patriarchate was transferred from Grado to Venice in 1451 by Pope Nicholas V. Reduced to a minor hamlet, Grado was sacked by the English, who burned the city archives in 1810 and by the French in 1812. Grado was acquired by Austria in 1815, to which it belonged until 1918 when it was ceded to Italy after its victory in World War I. In the Belvedere area where the land is interrupted and gives way to the lagoon, it was possible to embark to reach the island of Grado. Subsequently, there was a tourist and urban development and in 1905 a road was built in the middle of the lagoon to connect the two parts of the territory. In 1936 Grado was definitively connected to the mainland through the construction of a swing bridge which put an end to the isolation of the island.

Курорттық қала

Бүгінде Град жыл сайын қонақ үйлері мен кемпингтеріне көптеген туристерді тартады. Қалалық корпорация басқаратын үлкен су паркі – ішкі және сыртқы бассейнмен, сондай-ақ спа-қызметтері бар денсаулық орталығымен жабдықталған басты көрікті орын. Қала жақсы сақталған, тек жаяу жүргіншілерге арналған орталыққа ие, онда көптеген дүкендер, барлар мен мейрамханалар орналасқан. Градта теннис, жел серфингі және гольф сияқты көптеген спорт түрлерімен айналысуға мүмкіндік бар. Градтан Градо лагунасына қайықпен саяхаттап, оның ішіндегі көптеген аралдарды (мысалы, Барбана) аралап көруге болады.