Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жеке және мәдени таңдау мен қалау үлгісі
Personal and cultural pattern of choice and preference
Эстетикада дәм ұғымы Платон, Юм және Кант сияқты философтардың назарында болған. Ол заттың эстетикалық құндылығы туралы негізді баға беру қабілетімен анықталады. Дегенмен, мұндай бағалардың объективтілігі жетіспейді, бұл «дәмнің парадоксы» деп аталатын мәселеге әкеледі. «Дәм» термині осы бағалардың адам тамақ дәмдеген кездегідей жасалатынына байланысты қолданылады.
In aesthetics, the concept of taste has been the interest of philosophers such as Plato, Hume, and Kant. It is defined by the ability to make valid judgments about an object's aesthetic value. However, these judgments are deficient in objectivity, creating the 'paradox of taste'. The term 'taste' is used because these judgments are similarly made when one physically tastes food.
Юм, Кант және Бурдье
Дэвид Юм 1757 жылы жарияланған "Төрт диссертациясы" атты еңбегіндегі "Дәмнің өлшемі" атты эссесінде эстетикалық талғам мәселесіне тоқталды. "Дәмнің өлшемі" эстетика туралы ой-пікірлері үшін жоғары бағаланады. Юм көбінесе эмпирик ретінде қарастырылса да, талғам мәселесінде оны жеке және мәдени қалауларды ескеретін идеалды бақылаушының теориясы ретінде жіктеуге болады. Юм сезімдер мен шешімдер арасында ажырату жасайды. Сезімдер әрқашан дұрыс, себебі олар тек өзіне қатысты, ал шешімдер қате болуы мүмкін, өйткені олар сыртқы нәрсеге қатысты. Юм үшін сұлулық – "заттардың өзіндегі емес, оларды тамашалайтын санада ғана бар қасиет; әр сана әртүрлі сұлулықты сезінеді". Юмның пікірінше, осы себепті сұлулық және талғам туралы пікірлер шешімдер емес, сезімдер болып табылады. Юм сұлулықтың нысанда емес, санада екенін, ал сұлулық туралы пікірлерге мәдени нормалар әсер ететінін, олар өзгеріске ұшырайтынын айтады. Ол "күшті сезімге, нәзік талғамға, тәжірибемен жетілген, салыстыру арқылы қалыптасқан және кез келген әсерден тазарылған" нағыз сарапшы туралы ұғымды енгізеді. Осындай сирек кездесетін адамдардың пікірлері талғамның өлшемін құрайды, ол олардың ішінде болады. Бұл өлшемді заманауи өнер сыншыларымен шатастыруға болмайды. Нағыз сарапшы нысандарға өлшемді қолданбайды, бірақ идеалды қабылдауға ие, бұл олардың сұлулықты бағалау қабілетін арттырады. Юм сананы жетілдіру жақсы талғамға әкеледі деп санайды. Иммануил Канттың "Сот қабілетіне қатысты сын" еңбегінде айтылғандай, сұлулық – ешбір нысанның қасиеті емес, субъективті сезімге негізделген эстетикалық бағалау. Ол шынайы жақсы талғам бар екенін, бірақ оны эмпирикалық жолмен анықтау мүмкін емес екенін мәлімдейді. Бағалаудың дұрыстығын көпшіліктің немесе белгілі бір әлеуметтік топтың пікірі арқылы анықтауға болмайды, өйткені талғам жеке және ақылдан тыс. Дегенмен, Кант біздің қалауларымыз, тіпті жалпыға ұнаған нәрселерге қатысты болса да, біздің бағалауларымыздың объективтілігін ақтамайтынын баса айтады. Бурдье Канттың таза эстетикаға деген көзқарасына қарсы шығып, қоғамның заңды талғамы – билеуші таптың талғамы деп мәлімдеді. Бұл ұстаным шынайы жақсы талғам идеясын да жоққа шығарады, өйткені заңды талғам – тек сыныптық талғам. Бұл идеяны Симмель де қолдады, ол жоғары топтар төменгі топтар қабылдаған кезде сәннен бас тартатынын атап өтті.
David Hume addressed the subject of aesthetic taste in an essay entitled “Of the Standard of Taste”, one of four essays published in his Four Dissertations in 1757. "Of the Standard of Taste" is highly regarded for its insights into aesthetics. While Hume is generally seen as an empiricist, in matters of taste, he can be classified as an ideal observer theorist, allowing for individual and cultural preferences. Hume distinguishes between sentiments, always correct as they reference only themselves, and determinations, which can be incorrect as they refer to something beyond. Beauty, for Hume, is "no quality in things themselves: It exists merely in the mind which contemplates them; and each mind perceives a different beauty". This, according to Hume, makes judgments of beauty and taste sentiments rather than determinations. Hume argues that beauty lies in the mind, not the object, and opinions about beauty are influenced by cultural conventions, subject to change. He introduces the concept of a true judge, an individual with "strong sense, united to delicate sentiment, improved by practice, perfected by comparison, and cleared of all prejudice." The combined opinions of these rare individuals form the standard of taste, existing within them. This standard is not to be confused with contemporary art critics; the true judge does not apply a standard to objects but possesses ideal perception, enhancing their ability to appreciate beauty. Hume suggests that improving perception leads to better taste. For Immanuel Kant, as discussed in his Critique of Judgment, beauty is not a property of any object, but an aesthetic judgement based on a subjective feeling. He claims that a genuine good taste does exist, though it could not be empirically identified. The validity of a judgement is not to be ascertained by means of the general view of the majority or some specific social group because taste is both personal and beyond reasoning. Nonetheless, Kant stresses that our preferences, even on generally liked things, do not justify the objectivity of our judgements. Bourdieu argued against the Kantian view of pure aesthetics, stating that the legitimate taste of the society is the taste of the ruling class. This position also rejects the idea of genuine good taste, as the legitimate taste is merely a class taste. This idea was also proposed by Simmel, who noted that the upper classes abandon fashions as they are adopted by lower ones.
Жаман дәм
Жаман дәмділік (сондай-ақ нашар дәмділік немесе түксіздік) көбінесе "нашар" эстетикалық талғамға ие жеке тұлғаларды сынға алу үшін қолданылады. Жаман дәмділік құрметке ие және дамытылатын (әлдеқайда қарсылық және агрессивтік) эстетикаға айналуы мүмкін, мысалы, режиссер Джон Уотерстің, мүсінші Джефф Кунстың туындыларында немесе танымал МакМансион архитектуралық стилінде. Қазіргі көзқарас – әдебиеттің қайта қарауы – Елизавета және Яков дәуірінде жазылған көптеген поэзиялық шығармалар мағынасыз сөздерге толы болғандықтан (мағынасы аз, жоғарыпарлы тіл) жаман дәмді деп есептеледі. Грейк пікірінше, адамның дәм талғамына оның алған эстетикалық білімі әсер еткен жағдайда ғана оны жаман дәмді деп бағалауға болады.
Bad taste (also poor taste or vulgarity) is generally used to deride individuals with 'poor' aesthetic judgment. Bad taste can become a respected and cultivated (if perhaps defiant and belligerent) aesthetic, for example in the works of filmmaker John Waters, sculptor Jeff Koons, or the popular McMansion style of architecture. A contemporary view—a retrospective review of literature—is that "a good deal of dramatic verse written during the Elizabethan and Jacobean periods is in poor taste because it is bombast [high sounding language with little meaning]". Grayck argues that individuals can only be judged as having poor taste if their tastes are informed by the aesthetics education they received.