Орта ғасырдағы құлдық пен жеке тәртіптің бастапқы үлгілері

Кіріспе

Ертедегі құл статусының үлгісі (кесте)

Ортағасырлық Еуропада құлдық кеңінен таралған. Еуропа мен Солтүстік Африка Жерорта теңізі арқылы тығыз байланысқан сауда желісінің бір бөлігі болды, және бұл құл саудасын да қамтыды. Орта ғасырлар кезеңінде (500–1500 жж.) соғыстағы тұтқындар көбінесе құлдыққа мәжбүр етілді. Еуропалық мемлекеттер феодалдық қоғамға өткең, құлдықтың орнын ауыстыратын, еркіндігінен айырылған адамдардың жаңа құқықтық санаты – дербес шаруалар пайда болды. Ортағасырлық Еуропаның барлық аймақтарында құлдардың көзқарасы мен қоғамдағы рөлі әртүрлі болды: кейбіреулері ауыл шаруашылығымен шектелсе, ал басқалары сенімді саяси кеңесшілер ретінде танылды.

Ерте орта ғасырлар

Ерте орта ғасырдағы құлдық (500–1000) бастапқыда соңғы антикалық дәуірдегі Рим дәстүрлерінің жалғасы болды және Батыс Рим империясына жасалған варварлардың шабуылдарынан туындаған әлеуметтік дүрбелеңнен кейін тұтқындардың көптеп келуімен жалғасты. Римнің құлдыққа қатысты заңдық тәжірибелері сақталғандықтан, құлдыққа қатысты жаңа заңдар мен тәжірибелер бүкіл Еуропаға тарады. Мысалы, Уэльс заңдарындағы Хайвел Жақсының заңдарында құлдарға қатысты ережелер болды, сондай-ақ олар түрлі қылмыстар үшін жаза ретінде де қолданылды. Өзі бір кезде тұтқынға алынып, құлдыққа түскен Киелі Патрик, Кортикустың әскерлеріне жазған хатында, жаңадан крещение алған христиандарды құлдыққа түсірген шабуылға қарсылық білдірді. Тәртіптің қалпына келтілуі және шіркеудің күшейіп келе жатқан ықпалы Диоклетианның Рим құлдық жүйесін бірте-бірте крепостнойлыққа айналдырды. Тағы бір маңызды фактор – франктер патшайымы Батильданың (626–680) өмірге келуі, ол Кловис II-ге үйленгенге дейін құлдықта болған. Ол регент болғаннан кейін, оның үкіметі Меровинг империясының барлық аймақтарында христиан құл саудасын тыйым салды. 1086 жылғы "Соңғы сот кітабында" Англия халқының шамамен он пайызы құлдар ретінде тіркелді, бірақ 1066 жылғы жаулап алудан кейін ағылшын христиандарының мүлік ретінде құлдыққа сатуы формалды түрде тоқтатылды. Дегенмен, құлдардың нақты санын анықтау қиын, өйткені римдіктердің құл деген сөзі (servus) кейіннен крепостной деп аталатын еркін емес адамдарға да қолданыла берді.

Құл саудасы

VII ғасырда ислам әлемінің туындаған сұранысы орта ғасырларда (500–1500) Еуропадағы құл саудасын басып озды. Осы кезеңнің көп бөлігінде христиан құлдарын мұсылман емес елдерге сатуға тыйым салынған. 840 жылғы Венеция мен Каролинг империясы арасындағы Лотарий шартында Венеция империяда христиан құлдарын сатып алмауға және мұсылмандарға сатпауға міндеттелді. Шіркеу, мысалы, 922 жылғы Кобленц соборында, 1102 жылғы Лондон соборында және 1171 жылғы Армаг соборында христиан құлдарын мұсылман емес жерлерге экспорттауға тыйым салды. Осының салдарынан, көптеген христиан құл саудагерлері құлдарды мұсылман емес аймақтардан мұсылмандық Испанияға, Солтүстік Африкаға және Таяу Шығысқа тасымалдауға күш салды; ал мұсылман емес саудагерлердің көпшілігі, шіркеу ережелерімен шектелмегендігіне қарамастан, мұсылман нарықтарына да бағытталды.

Италиялық саудагерлер

Папа Захарияның (741–752) тұсында Венеция гүлденген құл саудасын орнатып, Италия және басқа да жерлерде адамдарды құлдыққа салып, оларды Солтүстік Африкадағы маврларға сатты (Захарияның өзі Римнен мұндай сауданы тыйым салған екен). Христиандарды мұсылмандарға сатуға тыйым салынған кезде (pactum Lotharii) евнухтар ерекше бағалы болды, ал осы сұранысты қанағаттандыру үшін Венецияда және басқа да ірі құл базарларында «кастрация үйлері» пайда болды. Венеция Италиядағы құл саудасының жалғыз орталығы емес еді. Оңтүстік Италияда Грекия, Болгария, Армения және славян аймақтары сияқты алыс өңірлерден келген құлдар көптеп кездесті. 9-шы және 10-шы ғасырларда Амальфи Солтүстік Африкаға құлдарды экспорттауда маңызды орын алды. Генуя негізінен Қырымнан Мамлюк Египетіне құл саудасын 13-шы ғасырға дейін жүргізді, содан кейін Венецияның Шығыс Жерорта теңізіне бақылауын күшейтуі Венецияға осы нарықта басымдыққа ие болуға мүмкіндік берді. 1414 және 1423 жылдар аралығында Венецияда кем дегенде 10 000 құл сатылды.

Иберия

Аль-Андалус, Иберия түбегіндегі мұсылман билігі (711–1492) өзінің ішкі нарығына көптеген құлдарды әкелді, сондай-ақ мұсылман және еврей саудагерлерінің құлдарды ислам әлемінің қалған бөлігіне сату үшін тұрақ пункті ретінде қызмет етті. Омейялар Испаниясында, әсіресе жауынгерлік жастағы ерлер үшін, жаңа мамлюктарды жеткізу қажеттілігімен дайын нарық табылды. Әл-Хакам өзінің тағын белгілі бір салтанаттылық пен сән-салтанатпен қоршап алған осы әулеттің алғашқы монархы болды. Ол мамлюктардың (құл әскерлерінің) санын 5000 ат пен 1000 жаяу әскерге дейін көбейтті. Ол құлдарды, евнухтар мен қызметшілерді көбейтті, сарайының қақпасында әрдайым ат әскері күзетшісі болды және өзін мамлюктерден тұратын күзетпен қоршады. Олар екі үлкен казарманы және аттары үшін қораларды алып тұрды. Абд ар-Рахман III (912–961) билік құрған кезде, Омейяд халифатының астанасы Кордобада алдымен 3750, содан кейін 6087 және ақырында 13750 сакалиба, яғни славян құлдары болды. Ибн Хоккал, Ибрагим әл-Карави және Кремона епискобы Лиутпранд Верденнің еврей саудагерлері мұсылмандық Испанияда өте танымал болған евнух сакалиба ретінде сатылатын құлдарды кастрациялауға маманданған. Роджер Коллинздің айтуынша, викингтердің Ибериядағы құл саудасындағы рөлі негізінен болжамдық болып қала береді, бірақ олардың талан-таражға салғандары анық жазылған. Аль-Андалусқа викингтердің шабуылдары 844, 859, 966 және 971 жылдары тіркелген, бұл іс-әрекеттің жалпы үлгісіне сәйкес, тоғызыншы ғасырдың ортасы мен оныншы ғасырдың аяғында шоғырланды. Жынысқа байланысты құлдарды сипаттауға арналған басқа терминдер де болды, мысалы, амбат/амбот және дежа. Амбот және дежа әйел құлдарға қатысты қолданылады. Құлдық мәртебесін білдіретін тағы бір атау - брити, ол тамақпен байланысты. Бұл сөзді тамақ пісіру және нан үзу деген мағынада түсінуге болады, бұл осы таңбалы адамды белгілі бір түрде тамаққа жауапты адам ретінде қояды. Рун жазуында Толир есімді брити мәртебесі бар адам туралы айтылады, ол үйленуге қабілетті болған және патшаның мүлік басқарушысы болған. Басқа бір атау - мұсылман, ол қашып кеткен құлға арналған. Викингтердің негізгі қызметі тұтқындарды сату және алу болды. Бастысы Батыс Еуропадан келген, олардың арасында франктар, англосакстар мен келттер көп болды. Исландияны отарлау үшін көптеген ирланд құлдарын экспедицияларға әкелді (874–930). Монастырларға шабуылдар жас, білімді құлдардың көзін қамтамасыз етті, оларды Венецияда немесе Византияға қара құл саудасы арқылы жоғары бағаға сатуға болатын. Скандинавия сауда орталықтары 8-ші ғасырдың аяғына дейін Даниядағы Хедебиден және Швециядағы Биркадан Солтүстік Ресейдегі Старая Ладогаға дейін шығысқа қарай созылған. Викингтер тобының саяси қақтығыстары болған, соның салдарынан тұтқындар да алынды. Бұл сауда 9 ғасырда да жалғасты, өйткені скандинавтар Оңтүстік-Батыс Норвегиядағы Каупангта және Старая Ладогадан оңтүстікке қарай Новгородта және Киевте, одан әрі оңтүстікке қарай және Византияға жақын сауда орталықтарын құрды. Дублин және басқа да солтүстік-батыс Еуропадағы викингтер қоныстары солтүстікке тұтқындар саудасы арқылы кіретін қақпа ретінде құрылды. Құлдар базарларында құлдарды сатып алуға болатын. Лаксдоэла сагасындағы бір жазбада 10 ғасырда Бранно аралдарында әр үш жылда бір рет патшалар жиналып, құлдар туралы келіссөздер мен сауда-саттық жасалатыны айтылған. Құлдар сатып алынатын болса да, басқа ұлттан келген тұтқындарды сату кең тараған. 10 ғасырдағы парсы саяхатшысы Ибн Руста викингтердің, варягтардың немесе Рустың, Волга өзенінің бойындағы шабуылдары кезінде тұтқындалған славяндарды қалай қорқытып, құлдыққа түсіргенін сипаттады. Құлдар көбінесе оңтүстікке, Византияға Қара теңіз құл саудасы арқылы немесе мұсылман сатып алушыларына, Волга сауда жолы мен Бұхара құл саудасы сияқты жолдармен сатылды. Бағдадтық Ахмад ибн Фадлан бұл сауда жолының екінші жағында, яғни Волга викингтерінің славян құлдарын Таяу Шығыс саудагерлеріне сату туралы есеп береді. Финляндия викингтердің құл шабуылының тағы бір көзі болды. Финляндиядан немесе Балтық елдерінен құлдар саудасы Орталық Азияға дейін, яғни Бухара құл саудасына дейін, оны Аббасид халифаты мен Таяу Шығысқа дейін жалғастырды. Тұтқындар викингтер сауда желісінің ішінде алысқа саудаланған болуы мүмкін, және бұл желіде қайтадан сату мүмкін болды. Сент-Финданның өмірінде ирландты викингтер тобына тұтқынға алғаннан кейін үш рет сатып алған.

Al Andalus, the Muslim ruled area of the Iberian Peninsula, (711–1492) imported a large number of slaves to its own domestic market, as well as served as a staging point for Muslim and Jewish merchants to market slaves to the rest of the Islamic world. A ready market, especially for men of fighting age, could be found in Umayyad Spain, with its need for supplies of new mamelukes. Al Hakam was the first monarch of this family who surrounded his throne with a certain splendour and magnificence. He increased the number of mamelukes (slave soldiers) until they amounted to 5,000 horse and 1,000 foot. he increased the number of his slaves, eunuchs and servants; had a bodyguard of cavalry always stationed at the gate of his palace and surrounded his person with a guard of mamelukes these mamelukes were called Al haras (the Guard) owing to their all being Christians or foreigners. They occupied two large barracks, with stables for their horses. During the reign of Abd ar Rahman III (912–961), there were at first 3,750, then 6,087, and finally 13,750 Saqaliba, or Slavic slaves, at Córdoba, capital of the Umayyad Caliphate. Ibn Hawqal, Ibrahim al Qarawi, and Bishop Liutprand of Cremona note that the Jewish merchants of Verdun specialized in castrating slaves, to be sold as eunuch saqaliba, which were enormously popular in Muslim Spain. According to Roger Collins although the role of the Vikings in the slave trade in Iberia remains largely hypothetical, their depredations are clearly recorded. Raids on Al Andalus by Vikings are reported in the years 844, 859, 966 and 971, conforming to the general pattern of such activity concentrating in the mid ninth and late tenth centuries. There were also other terms used to describe thralls based on gender, such as ambatt/ambott and deja. Ambott is used in reference to female slaves, as is deja. Another name that is indicative of thrall status is bryti, which has associations with food. The word can be understood to mean, cook, and to break bread, which would place a person with this label as the person in charge of food in some manner. There is a runic inscription that describes a man of bryti status named Tolir who was able to marry and acted as the king’s estate manager. Another name is muslegoman, which would have been used for a runaway slave. A fundamental part of Viking activity was the sale and taking of captives. The thralls were mostly from Western Europe, among them many Franks, Anglo Saxons, and Celts. Many Irish slaves were brought on expeditions for the colonization of Iceland (874–930). Raids on monasteries provided a source of young, educated slaves who could be sold in Venice or via the Black slave trade to Byzantium for high prices. Scandinavian trade centers stretched eastwards from Hedeby in Denmark and Birka in Sweden to Staraya Ladoga in northern Russia before the end of the 8th century. Viking groups would have political conflicts that also resulted in the taking of captives. This traffic continued into the 9th century as Scandinavians founded more trade centers at Kaupang in southwestern Norway and Novgorod, farther south than Staraya Ladoga, and Kiev, farther south still and closer to Byzantium. Dublin and other northwestern European Viking settlements were established as gateways through which captives were traded northwards. Thralls could be bought and sold at slave markets. An account from the Laxdoela Saga spoke of how during the 10th century there would be a meeting of kings every third year on the Branno Islands where negotiations and trades for slaves would take place. Though slaves could be bought and sold, it was more common to sell captives from other nations. The 10th century Persian traveller Ibn Rustah described how Vikings, the Varangians or Rus, terrorized and enslaved the Slavs taken in their raids along the Volga River. Slaves were often sold south, to Byzantine via the Black Sea slave trade or Muslim buyers, via paths such as the Volga trade route and the Bukhara slave trade. Ahmad ibn Fadlan of Baghdad provides an account of the other end of this trade route, namely of Volga Vikings selling Slavic slaves to middle eastern merchants. Finland proved another source for Viking slave raids. Slaves from Finland or Baltic states were traded as far as central Asia, that is the Bukhara slave trade, connecting it to the Abbasid Caliphate and the Middle East. Captives may have been traded far within the Viking trade network, and within that network, it was possible to be sold again. In the Life of St. Findan, the Irishman was bought and sold three times after being taken captive by a Viking group.

Моңғолдар

13 ғасырда моңғолдардың жорықтары мен жаулаулары құл саудасына жаңа күш қосты. Моңғолдар шеберлерді, әйелдерді және балаларды құлдарға айналдырып, оларды Қарақорумға немесе Сарайға қадам бастырып, содан кейін бүкіл Еуразияға сатты. Осы құлдардың көптегені Новгородтағы құл сауда орындарына жеткізілді. Крымдағы генуэздік және венециялық саудагерлер Алтын Ордамен құл саудасына қатысты. Қырым татарларының шабуылдары нәтижесінде 1 миллионнан астам шығыс еуропалықтар құлға айналдырылды.

Англия мен Ирландия

Ортағасырлық Ирландияда құлдар, мал сияқты, кеңінен саудаланып, ішкі немесе шекаралық айналымның бір түріне айналуы мүмкін еді. 1102 жылы Кентерберийлік Анзельм шақырған Лондон кеңесі Англиядағы құл саудасына қарсы резолюция қабылдады, ол негізінен ағылшын құлдарын ирландтарға сатуға бағытталған болатын.

Мұсылман құлдарын ұстап отырған христиандар

Мұсылман әлеміндегі құлдықтың тарихынан көрінетіндей, құлдардың негізгі ағыны мұсылман елдеріне бағытталғанымен, христиандар мұсылман құлдарын да сатып алған; XIII ғасырда Оңтүстік Францияда "мұсылман тұтқындарын құлдыққа түсіру әлі де жиі кездесетін". Мысалы, 1248 жылы Марсейде сатылған сарацен құл қыздары туралы жазбалар бар, бұл күн Севилья мен оның айналасындағы аймақтың христиан крестшілердің шабуылына ұшырауымен бірге келді, сол шабуыл кезінде осы аймақтан көптеген мұсылман әйелдері соғыс олжасы ретінде құлдыққа алынды, бұл туралы кейбір араб поэзиясында, әсіресе оқиғаларға замандас болған ақын әл Рунди еңбектерінде айтылған. Сонымен қатар, XIII ғасырда Италияда құл ұстау заңды болды; көптеген христиандар ел бойынша мұсылман құлдарын ұстады. Сарацен құлдарын көбінесе пираттар тұтқындап, мұсылмандық Испаниядан немесе Солтүстік Африкадан Италияға әкелген. XIII ғасырда Италияның Генуя сауда қаласындағы құлдардың көп бөлігі мұсылман текті болды. Бұл мұсылман құлдары патшалыққа, әскери ордендерге немесе топтарға, тәуелсіз ұйымдарға және тіпті шіркеуге тиесілі болды. Христиандар соғыста тұтқынға алынған мұсылман құлдарын да сатқан. Мальта рыцарларының ордені пираттар мен мұсылман кемелеріне шабуыл жасады, ал олардың базасы тұтқынға алынған Солтүстік Африкалықтар мен түріктерді сату арқылы құл саудасының орталығына айналды. Мальта 18 ғасырдың соңына дейін құл саудасы орталығы болып қала берді. Орденнің галереяларын (кемелерін) басқару үшін мың құл қажет болды. Олар кейде мұсылмандарды құл етіп алғанымен, христиан әскерлері оларды құлдыққа алудың орнына көбінесе жауларын өлтірген.

Яһуди құл саудасы

Еврей саудагерлерінің ерте ортағасырлық құл саудасындағы рөлі көптеген қате түсініктер мен бұрмалауларға ұшыраған. Ортағасырлық жазбалар ортағасырлық Еуропада құлдарға ие болған еврейлер болғанын көрсетсе де, Тох (2013) Чарльз Верлинден сияқты ескірек дереккөздерде қайталап айтылған, еврей саудагерлері Еуропалық құлдардың негізгі сатушылары болды деген таластың сол дәуірдегі бастапқы құжаттарды дұрыс түсінбеуге негізделгенін атап көрсетеді. Заманауи еврей дереккөздері ерте ортағасырлық Еуропа құлдығының жалпы құбылысынан ерекшеленетін, ірі құл саудасы немесе құлдарға иелік ету туралы куәлік бермейді. Христиан құлдарын сатушы еврейлер туралы миф ортағасырлық Еуропаның антисемиттік насихатында маңызды образ болды.

Орта ғасырдың аяғында құл саудасы

Еуропа христиандығына көбірек бой алғанда және христиан мен мұсылман мемлекеттері арасындағы ашық соғыстар күшейгенде, ірі құл саудасы алысқа жылжыды. Мысалы, 1317, 1323, 1329, 1338 және, соңында, 1425 жылдары папалықтың бұйрығымен Мысырға құлдарды жіберу тыйым салынды, себебі Мысырға жіберілген құлдар көбінесе әскерге алынып, бұрынғы христиан қожайындарына қарсы күресетін. Қайталама тыйымдар мұндай сауда әлі де болғанын көрсетеді, бірақ сонымен қатар ол бұрынғыдай қажетті болмай қалғанын аңғартады.

Қасиетті кітаптар

Шындығында, мұсылмандарды құлдыққа салудың нақты заңдық негіздемесі Decretum Gratiani-де келтірілген, және бұл 14 ғасырдың заңгері Олдрадус де Понте тарапынан одан әрі дамытылды: Киелі кітапта Ыбырайымның құлы Ажарды Ыбырайымның әйелі Сара ұрып, үйден қуғандығы айтылған. Decretum, Corpus сияқты, құлдың анасы құл болған кез келген адамды құл деп анықтады.

Таяу Шығыстағы құлдық

Ежелгі және ортағасырлық Таяу Шығысқа қазіргі Түркия, Левант және Египет кіреді, сондай-ақ Солтүстік Африка жағалауымен тығыз байланыста болды. Бұл аймақтардың бәрі кейінгі антик дәуірдің соңында Византия немесе Парсы империясының билігінде болды. Бұрынғы Византия (яғни Рим) және Парсы мемлекеттеріндегі құлдық институты ислам заңнамасы мен құқық ғылымындағы құлдық институттарының қалыптасуына әсер еткен болуы мүмкін. Сондай-ақ, кейбір ғалымдар раввиндік дәстүрдің құлдыққа қатысты ережелерінің исламдық құқықтық ой-пікірдің дамуына ықпал еткенін айтады. Осы әртүрлі құқықтық жүйелердің арасындағы байланыс қандай болса да, ерте орта ғасырлардағы ислам құлдығының тәжірибесі мен ерте ортағасырлық Византия және Батыс Еуропаның тәжірибелері арасында көптеген ортақ белгілер бар. Ислам билігінде бостандыққа шыққан құлдардың мәртебесі, олардың бұрынғы иелеріне міндеттемелерін орындауын жалғастыруы, ежелгі Рим мен ежелгі Грециядағы құлдыққа ұқсас еді. Дегенмен, ерте ортағасырлық Таяу Шығыстағы құлдық практикасы исламнан бұрынғы арабтар арасындағы құлдық әдет-ғұрыптарынан да өркендеді.

Ислам мемлекеттері

Құран, Ескі және Жаңа Ғимараттар мен грек және римдік заң жинақтары сияқты, құлдық институтын өзгермейтін факт ретінде қабылдайды, бірақ құлдарға мейірімділікпен қарауға және, әсіресе, исламға өткен құлдарды босатуға шақырады. Ерте орта ғасырларда ислам қоғамында көптеген құлдардың қызметі қысқа мерзімді болды – шамамен жеті жылдай. Еуропалық әріптестері сияқты, ерте ортағасырлық ислам құл саудагерлері де бір дінді емес құлдарды артық көріп, Ішкі Азия, Еуропа және, әсіресе, Сахарадан оңтүстік Африкадан келген "кәпірлерге" назар аударды. Құлдықтан босату практикасы бұрынғы құлдардың кеңірек қоғамға интеграциясына үлес қосуы мүмкін. Алайда, шариғат заңдарына сәйкес, исламға кіру құлдарды босатуды міндеттемейді. Құлдар ауыр еңбекке де, үй шаруасына да жұмылдырылды. Құранның кәнизаға рұқсат бергендігіне байланысты, ертедегі ислам саудагерлері Византия және жаңа заманғы құл саудагерлерінен гөрі көптеген әйел құлдарды әкелді. Ең алғашқы ислам мемлекеттері құл сарбаздар корпусын құрмады (кейінгі контекстерден таныс практика), бірақ босатылғандарды әскерге қабылдады, бұл ерте исламдық жаулап алудың жылдам кеңеюіне ықпал еткен болуы мүмкін. 9 ғасырда ислам әскерлерінде құлдарды пайдалану, әсіресе атты әскерде түріктерді және жаяу әскерде африкалықтарды пайдалану кең таралған. Мысырда Ахмад ибн Тулун 868 жылы Ирактағы Аббасид халифатынан тәуелсіздік алу үшін мыңдаған қара құлдарды әкелді. Икшидид әулеті 935 жылы Аббасидтер Ибн Тулунның тәуелсіз империясын жойғаннан кейін, Аббасидтер билігінен азат ету үшін қара құлдарды пайдаланды. Қара кәсіби сарбаздар бұрынғы екі әулетке қарағанда көбірек қара сарбаздарды қамтыған Фатимид әулетімен байланысты. Бұл желі африкалық құлдардың ірі нарығы болды, ол 7 ғасырдың басынан 20 ғасырдың соңына дейін шамамен төрт миллион африкалық құлды тасымалдады. Айырықша жайт, Исламдық Таяу Шығыстағы шекаралардың консолидациясы құл саудасының сипатын өзгертті. Исламның қатаң кодексі, бекітілген шекаралармен бірге, құл сатып алу және алымдарды құлға түсіруден гөрі тиімді құл жолдары ретінде бағалады. Таяу Шығыстағы құлдарға деген қалау үлгілері, сондай-ақ оларды пайдалану үлгілері кейінгі орта ғасырларға дейін аз өзгерістермен сақталды. Құлдар көптеген салаларда жұмыс істеді, оның ішінде ауыл шаруашылығында, өнеркәсіпте, әскерде және үй шаруасында. Әйелдер еркектерге қарағанда басымдыққа ие болды және әдетте үй шаруасында қызметшілер, кәнизалар (cariye) немесе әйелдер ретінде жұмыс істеді. Үй шаруасындағы және саудадағы құлдар, әдетте, ауыл шаруашылығындағы құлдарға қарағанда жақсырақ жағдайға ие болды, олар тізбектегі қатал өмірге түсудің орнына отбасы мүшелері немесе бизнес серіктестері болды. Тарихи деректерде Ирактағы суарна жобаларында, Сахарадағы тұз және алтын кен орындарында, Солтүстік Африка мен Испаниядағы қант және мақта плантацияларында жұмыс істеген, көбінесе африкалық құлдар туралы айтылады. Алайда, осы құлдық түрі туралы мәліметтер сирек. Жас христиан ұлдары басып алынған ауылдарынан мерзімді түрде алынып, олардың қабілеттеріне байланысты үкіметте, ойын-сауықта немесе әскерде жұмыс істеді. Бұл адамдарды "құлдар" деп атау шартты, өйткені Осман империясында олар "Есік" құлдары, яғни Сұлтандық құлдары деп белгіленді. Ислам заңдары бойынша құл болмаса да, бұл Девшрим түлектері Сұлтанның қалауында болды. Исламдық Таяу Шығыс кәсіби құл сарбаздарға көп сенді және олардың армияның ядросын құрағаны мәлім болды. 14 ғасырдың ортасында Мурад I жеке құл әскерін құрды, ол Капикулу деп аталды. Жаңа күштер сұлтанның соғыс олжасының бестен бір бөлігіне құқығы бар екендігіне негізделген, ол соғыста тұтқынға алынғандарды да қамтиды деп түсіндірді. Тұтқынға алынған құлдар ислам дінін қабылдап, сұлтанның жеке қызметінде оқытылды. Девширмеде (аудармада "қан салығы" немесе "балалар жинауы") Анатолия мен Балқаннан келген жас христиан ұлдары үйлерінен және отбасыларынан алынып, ислам дініне өткізіліп, Осман әскерінің арнайы әскери сыныптарына қабылданды. Бұл жауынгерлік топтар Капикулудың ең танымал бөлімі - янишарлар деп аталды. Янишарлар Осман империясының Еуропаны жаулап алуында шешуші рөл атқарды. 1609 жылға қарай Сұлтанның Капикулу күштері шамамен 100 000 адамға жетті. Осман сұлтанының кәнизалары негізінен сатып алынған құлдардан құралды. Ислам заңдары мұсылмандардың бір дінді құлдарды ұстауын тыйым салғандықтан, Сұлтанның кәнизалары көбінесе христиан тегінен шыққан (cariye). Сұлтанның анасы, техникалық түрде құл болғанымен, өте қуатты Валиде Сұлтан атағын алды және кейде империяның тиімді билеушісіне айналды (Сұлтандық әйелдерін қараңыз). Әйгілі мысал - 17 ғасырдың басында Осман империясын билеген грек христиан дін қызметкерінің қызы Кёсем Сұлтан. Тағы бір танымал мысал - Сүлейман Шаңқаудың сүйікті әйелі Роксолана.

Like the Old and New Testaments and Greek and Roman law codes, the Quran takes the institution of slavery for granted, though it urges kindness toward slaves and eventual manumission, especially for slaves who convert to Islam. In early Middle Ages, many slaves in Islamic society served as such for only a short period of time—perhaps an average of seven years. Like their European counterparts, early medieval Islamic slave traders preferred slaves who were not co religionists and hence focused on "pagans" from inner Asia, Europe, and especially from sub Saharan Africa. The practice of manumission may have contributed to the integration of former slaves into the wider society. However, under sharia law, conversion to Islam did not necessitate manumission. Slaves were employed in heavy labor as well as in domestic contexts. Because of Quranic allowance of concubinage, early Islamic traders, in contrast to Byzantine and early modern slave traders, imported large numbers of female slaves. The very earliest Islamic states did not create corps of slave soldiers (a practice familiar from later contexts) but did integrate freedmen into armies, which may have contributed to the rapid expansion of early Islamic conquest. By the 9th century, use of slaves in Islamic armies, particularly Turks in cavalry units and Africans in infantry units, was a relatively common practice. In Egypt, Ahmad ibn Tulun imported thousands of black slaves to wrestle independence from the Abbasid Caliphate in Iraq in 868. The Ikhshidid dynasty used black slave units to liberate itself from Abbasid rule after the Abbasids destroyed ibn Tulun’s autonomous empire in 935. Black professional soldiers were most associated with the Fatimid dynasty, which incorporated more professional black soldiers than the previous two dynasties. This network was a large market for African slaves, transporting approximately four million African slaves from its 7th century inception to its 20th century demise. Ironically, the consolidation of borders in the Islamic Near East changed the face of the slave trade. A rigid Islamic code, coupled with crystallizing frontiers, favored slave purchase and tribute over capture as lucrative slave avenues. Patterns of preference for slaves in the Near East, as well as patterns of use, continued into the later Middle Ages with only slight changes. Slaves were employed in many activities, including agriculture, industry, the military, and domestic labor. Women were prioritized over men, and usually served in the domestic sphere as menials, concubines (cariye), or wives. Domestic and commercial slaves were mostly better off than their agricultural counterparts, either becoming family members or business partners rather than condemned to a grueling life in a chain gang. There are references to gangs of slaves, mostly African, put to work in drainage projects in Iraq, salt and gold mines in the Sahara, and sugar and cotton plantations in North Africa and Spain. References to this latter type of slavery are rare, however. Young Christian boys were uprooted from their conquered villages periodically as a levy, and were employed in government, entertainment, or the army, depending on their talents. It is a bit of a misnomer to classify these men as "slaves", because in the Ottoman Empire, they were referred to as kul, or, slaves "of the Gate", or Sultanate. While not slaves per se under Islamic law, these Devşrime alumni remained under the Sultan’s discretion. The Islamic Near East extensively relied upon professional slave soldiers, and was known for having them compose the core of armies. In the middle of the 14th century, Murad I built his own personal slave army called the Kapıkulu. The new force was based on the sultan’s right to a fifth of the war booty, which he interpreted to include captives taken in battle. The captive slaves were converted to Islam and trained in the sultan’s personal service. In the devşirme (translated "blood tax" or "child collection"), young Christian boys from Anatolia and the Balkans were taken away from their homes and families, converted to Islam and enlisted into special soldier classes of the Ottoman army. These soldier classes were named Janissaries, the most famous branch of the Kapıkulu. The Janissaries eventually became a decisive factor in the Ottoman military conquests in Europe. By 1609 the Sultan’s Kapıkulu forces increased to about 100,000. The concubines of the Ottoman Sultan consisted chiefly of purchased slaves. Because Islamic law forbade Muslims to enslave fellow Muslims, the Sultan’s concubines were generally of Christian origin (cariye). The mother of a Sultan, though technically a slave, received the extremely powerful title of Valide Sultan, and at times became effective ruler of the Empire (see Sultanate of women). One notable example was Kösem Sultan, daughter of a Greek Christian priest, who dominated the Ottoman Empire during the early decades of the 17th century. Another notable example was Roxelana, the favourite wife of Suleiman the Magnificent.

Кресттік мемлекеттердегі құлдық

Крест жорықтарының нәтижесінде мыңдаған мұсылман мен христиан құлдыққа сатылды. Құлдыққа сатылғандардың көпшілігінен кейін жаңалық келмеді, сондықтан нақты құл өмірінің куәліктерін табу қиын. 1099 жылы құрылған крестшілердің Иерусалим Корольдігінде 350 мыңнан астам мұсылман, яһуди және жергілікті шығыс христиандарына 120 мыңға жуық франктер билік етті. Алғашқы шабуылдар мен жаулаулардан кейін, кейде яһудилер мен мұсылмандарды жаппай қырғынға ұшырату немесе жер аудару арқылы, үш діннің өкілдері арасында бейбіт өмір қалыптасты. Крестшілер мемлекеттері көптеген құлдарды мұра етті. Мұғажар соғыста тұтқынға түскен мұсылмандар да олардың қатарына қосылған болуы мүмкін. Корольдіктің ең ірі қаласы – Акрада ірі құл саудасы болды, бірақ мұсылмандар мен яһудилердің көп бөлігі бос болды. Иерусалим заңдарында мұсылман құлдар, егер олар шын ниетпен христиан дініне өткен болса, босатылуға тиіс еді. 1120 жылы Наблус соборы крестшілер мен олардың мұсылман құлдары арасындағы жыныстық қатынасты тыйымлады: егер ер адам өз құлын зорласа, оны кемсітуге (кастрациялауға) жазаласа, ал егер ол біреудің құлын зорласа, кемсітумен бірге елден қуылмақ. Христиан заңдары бойынша, христиандар басқа христиандарды құл қыла алмады, бірақ христиан емес адамдарды құл етуге рұқсат етілді. Әскери ордендер жиі мұсылмандарды құл қылып, ауыл шаруашылығында құл еңбегін пайдаланды. Христиан діні өз дінтастарын құл етуге тыйым салатын этиканы енгізді, бұл этика Исламның өркендеу кезеңінде дінлес құл етуге тыйым салу арқылы нығайтылды. Сонымен қатар, Дар әл-Ислам «кітап иелерін» (Ислам мемлекеттерінде тұратын христиандар мен яһудилерді) құлдықтан қорғады, бұл иммунитет христиандық Иберияда тұратын мұсылмандарға да қолданылды. Осы шектеулерге қарамастан, екі аймақта да қылмысты немесе қарызы бар мұсылмандар мен христиандар сот санкциясымен құлдыққа түсуі мүмкін еді.

Исламдық Иберия

VIII ғасырда Ибериядағы (Аль-Андалус) ислам империясының алғашқы экономикалық тірегі құл саудасы болды. Ислам заңдары бойынша құлдықты босату ізгі амал саналғандықтан, мұсылмандық Испаниядағы құлдық, көне құл халықтары бар қоғамдардағыдай, өзін-өзі көбейтуге жете алмады. Сондықтан Аль-Андалус құлдарды толықтырудың сыртқы жолы ретінде сауда жүйелеріне тәуелді болды. Омейядтар, харижиттер және Аббаситтер арасындағы қарым-қатынастардың қалыптасуы Сахараның басты жолдары арқылы Аль-Андалусқа әкелінетін адам саудасының өте табысты саудалық конфигурациясы болуына мүмкіндік берді. Адам саудасының археологиялық куәліктері мен осы оқиғадағы ерте сауданың дамуы нумизматика мен мәтіннің материалдық мәнімен байланысты. Осы ақша айналымының тұрақты алтын ағыны ислам саудасының дамуындағы маңызды фактор болды. Осы тұрғыдан алғанда, құл саудасы капиталды арттыру үшін ең табысты коммерциялық жоба болып, басқаларынан басым түсті. Бұл үлкен өзгеріс нумизматикадағы өзгеріс арқылы бұрынғы вестготтар экономикалық жүйесінен түбегейлі өзгешелікке ұласты. Бұл сондай-ақ, бір аймақтық бірлестіктен екіншісіне терең өзгерістерді, бір дінге жақын жартылай тәуелсіз провинциядан екіншісіне адамдар мен таза ақшаның тікелей ауысуын көрсетеді. Ортағасырлық Иберия түбегінде мұсылмандар мен христиандар арасында эпизодтық соғыстар болды (бірақ кейде мұсылмандар мен христиандар одақтас болды). Аль-Андалустан христиандық Иберия патшалықтарын шабуылдау үшін мерзімді шабуылдар ұйымдастырылып, олжа мен тұтқындар әкелінді. Мысалы, 1189 жылы Лиссабонға шабуыл жасаған Әлмохад халифасы Яқуб әл-Мансур 3000 әйел мен баланы тұтқынға алды, ал Кордованың губернаторы 1191 жылы Сильвеске шабуыл жасаған кезде 3000 христиан құлын ұстады; 1182 жылы Кастилияның Альфонсо VIII жасаған шабуыл нәтижесінде оған екі мыңнан астам мұсылман құлы түсті. Бұл шабуылдарға Кордова әмірлігі кезінде қалыптасқан дәстүр – Саифа (жазғы) шабуылдары да кірді. Байлыққа ие болумен қатар, кейбір Саифа шабуылдары көбінесе ер адамдарды, әсіресе евнухтарды Аль-Андалусқа әкелуге бағытталды. Олар жалпы түрде Сакалиба деп аталды, бұл араб тілінде славяндарды білдіреді. Х ғасырға қарай құл саудасындағы ең көп таралған топ ретінде славяндардың мәртебесі "құл" сөзінің пайда болуына әкелді. Сакалибалар көбінесе сарайларда күзетшілер, кәнизактер және евнухтар ретінде жұмыс істеді, бірақ кейде жеке меншікте де болды. Христиандар мен славяндармен қатар, Сахарадан әкелінетін Африкалықтар да құл ретінде ұсталды. Ислам елдеріндегі құлдар көбінесе шаруашылық, әскери және әкімшілік мақсаттарда пайдаланылды, ауыл шаруашылығына немесе ірі өндіріске сирек қолданылды. Аль-Андалуста тұратын христиандарға мұсылмандарға билік жүргізуге рұқсат етілмеді, бірақ оларға мұсылман емес құлдарды ұстауға рұқсат болды.

An early economic pillar of the Islamic empire in Iberia (Al Andalus) during the eighth century was the slave trade. Due to manumission being a form of piety under Islamic law, slavery in Muslim Spain couldn't maintain the same level of auto reproduction as societies with older slave populations. Therefore, Al Andalus relied on trade systems as an external means of replenishing the supply of enslaved people. Forming relations between the Umayyads, Khārijites and 'Abbāsids, the flow of trafficked people from the main routes of the Sahara towards Al Andalus served as a highly lucrative trade configuration. The archaeological evidence of human trafficking and proliferation of early trade in this case follows numismatics and materiality of text. This monetary structure of consistent gold influx proved to be a tenet in the development of Islamic commerce. In this regard, the slave trade outperformed and was the most commercially successful venture for maximizing capital. This major change in the form of numismatics serves as a paradigm shift from the previous Visigothic economic arrangement. Additionally, it demonstrates profound change from one regional entity to another, the direct transfer of people and pure coinage from one religiously similar semi autonomous province to another. The medieval Iberian Peninsula was the scene of episodic warfare among Muslims and Christians (although sometimes Muslims and Christians were allies). Periodic raiding expeditions were sent from Al Andalus to ravage the Christian Iberian kingdoms, bringing back booty and people. For example, in a raid on Lisbon in 1189 the Almohad caliph Yaqub al Mansur took 3,000 female and child captives, and his governor of Córdoba took 3,000 Christian slaves in a subsequent attack upon Silves in 1191; an offensive by Alfonso VIII of Castile in 1182 brought him over two thousand Muslim slaves. These raiding expeditions also included the Sa’ifa (summer) incursions, a tradition produced during the Amir reign of Cordoba. In addition to acquiring wealth, some of these Sa’ifa raids sought to bring mostly male captives, often eunuchs, back to Al Andalus. They were generically referred to as Saqaliba, the Arab word for Slavs. Slavs’ status as the most common group in the slave trade by the tenth century led to the development of the word “slave.” The Saqaliba were mostly assigned to palaces as guards, concubines, and eunuchs, although they were sometimes privately owned. Along with Christians and Slavs, Sub Saharan Africans were also held as slaves, brought back from the caravan trade in the Sahara. Slaves in Islamic lands were generally used for domestic, military, and administrative purposes, rarely used for agriculture or large scale manufacturing. Christians living in Al Andalus were not allowed to hold authority over Muslims, but they were permitted to hold non Muslim slaves.

Христиан Ибериясы

Тарихшылар, мысалы, Марк Блох болжамдарына қарамастан, құлдық ортағасырлық христиандық Иберияда институт ретінде гүлденді. Римдіктер кезінде құлдық осы аймақта болған, және вестготтар кезінде де жалғасты. V ғасырдан VIII ғасырдың басына дейін Пиреней түбегінің үлкен бөліктері христиандық вестготтар патшалықтарының билігінде болды, олардың билеушілері адам құлдығын заңдастыруға тырысты. VII ғасырда король Чиндасуинт Вестгот кодексін (Liber Iudiciorum) шығарды, кейінгі вестготтар патшалары оған жаңа заңнама қосты. VIII ғасырдың басында Вестгот патшалығы құлағанмен, келесі ғасырларда Испанияның кейбір бөліктерінде Вестгот кодексі сақталып қалды. Кодекс құлдардың құқықтық мәртебесіне ерекше және жиі назар аударады, бұл Рим империясынан кейінгі Испанияда құлдық институтының жалғасқанын көрсетеді. Кодекс ерте ортағасырлық Испаниядағы құлдардың әлеуметтік жағдайларын, мінез-құлқын және жазаларын реттеді. Құлдар мен еріксіз адамдардың некелесуіне тыйым салынды. III кітаптың II, III тармағында ("Егер ерікті әйел басқа біреудің құлымен немесе ерікті ер адам басқа біреудің құлымен үйленсе") ерікті әйел басқа адамның құлымен үйленсе, олар ажыратылып, 100 қамшымен жазаланады делінген. Әйел құлды тастаудан бас тартса, ол құлдың қожайынына тиесілі болады. Сол сияқты, олардың балалары да әкесінің жағдайына ие болып, құлдар болады. Римдік заңнан айырмашылығы, онда тек құлдар ғана дене жазасына тартылатын, Вестгот заңына сәйкес, кез келген әлеуметтік статустағы адамдар дене жазасына тартылатын. Алайда, құлдарға қолданылатын дене жазасы, әдетте соққы, еріксіз адамдарға қарағанда әлдеқайда қатал болды. Құлдар да азаптау арқылы куәлік беруге міндетті болуы мүмкін. Мысалы, құлдар өз қожайындарының неке бұзуын ашу үшін азапталуы мүмкін еді, және құлды азаптау кезінде айтудан қорқып босату заңсыз болды. Құлдардың дене жазасына және сот азаптарына жауапкершілігінің артуы Вестгот заң шығарушыларының көзінде олардың төмен әлеуметтік мәртебесін көрсетеді. 8 ғасырда Умайялардың басып кіруінен кейін де құлдық христиандық Иберияда сақталды, ал Вестгот заңдары құл иелігін бақылауды жалғастырды. Алайда, Уильям Филлипс атап өткендей, ортағасырлық Иберияны құл қоғамы ретінде емес, құл иеленген қоғам ретінде қарастыру керек. Құлдар халықтың салыстырмалы түрде аз бөлігін құрады және еңбек күшінің маңызды бөлігін құрамады. Сонымен қатар, құлдықтың болуы ерте кезеңнен жалғасқанмен, Визиготтан кейінгі христиандық Ибериядағы құлдарды пайдалану ерте кезеңдерден ерекшеленді. Иан Вудтың айтуынша, Вестготтар тұсында құлдардың көп бөлігі ауылдық жерлерде өмір сүрген және жұмыс істеген. Мұсылман шапқыншылығынан кейін құл иелері (әсіресе Арагон және Валенсия патшалықтарында) құлдарды егіс жұмысына немесе жұмысшы топтарына пайдаланудан бас тарды және оларды әскери қызметке тартуға тырыспады. Құлдар көбінесе үлкен топтарға емес, жеке меншікке ие болды. Әйел құлдар еркектерге қарағанда көп болған көрінеді, және олар көбінесе үй шаруашылығында қызмет ететін немесе еркін еңбекті толықтыратын. Леон және Кастилия патшалықтарында құлдық Вестгот үлгісіне жағалаудағы патшалықтарға қарағанда жақын болды. Леон мен Кастилиядағы құлдар егіс жұмысына көбірек жұмысқа тартылды, аристократиялық мүліктерді қолдау үшін еркін еңбекті алмастырды. Құл халықтары мен оларды пайдаланудағы осы тенденциялар 1348 жылғы Қара өлімнен кейін өзгерді, бұл бүкіл түбекте құлдарға деген сұранысты едәуір арттырды. Христиандық Иберияда құл иеленушілер тек христиандар ғана емес, христиандық билік астында тұратын еврейлер мен мұсылмандар да құлдарға ие болды, бірақ Кастилияға қарағанда Арагон мен Валенсияда көбірек таралған. 1245 жылы Валенсияны басып алғаннан кейін Арагон патшалығы еврейлерге христиан құлдарын ұстауға тыйым салды, бірақ оларға мұсылман немесе бұтқа табынушы құлдарды ұстауға рұқсат берілді. Ибериялық еврейлердің құл саудасындағы басты рөлі - көмекшілер: еврейлер құл брокерлері және христиандық және мұсылмандық патшалықтар арасындағы агенттер ретінде әрекет етті. Осы алаңдауларға қарамастан, еврей құл саудагерлерінің негізгі рөлі мұсылмандық және христиандық билеушілер арасындағы тұтқындарды алмастыруды жеңілдетуде болды, бұл христиандық және мұсылмандық Иберия арасындағы экономикалық және саяси байланыстардың маңызды бөлігі болды. Вестгот патшалығы құлағаннан кейінгі ерте кезеңде құлдар негізінен Оңтүстіктегі мұсылман патшалықтарымен сауда арқылы христиандық Иберияға келді. Көбісі Шығыс Еуропалықтар, шайқастар мен шабуылдарда тұтқынға алынған, олардың көп бөлігі славян болды. Алайда, орта ғасырлар бойы христиандық Ибериядағы құлдардың этникалық құрамы өзгерді. Христиандық патшалықтардағы құл иеленушілер христиандарды ұстаудан бас тарды, шіркеудің тыйымдарына сәйкес. Орта ғасырлардың ортасында христиандық Ибериядағы құлдардың көп бөлігі мұсылмандық болды, олар Оңтүстік түбектен ислам мемлекеттерімен шайқаста тұтқынға алынған немесе Жерорта теңізінен әкелінген және Генуя сияқты қалалардан келген саудагерлермен әкелінген. Христиандық патшалықтар мұсылман тұтқындарын ақша төлеу немесе тауарлармен алмастыру арқылы шекарадан тысқары саудаласты. Шын мәнінде, тарихшы Джеймс Бродман бұл типтегі құтқару тұтқындар мен құлдарға бостандыққа оралудың ең жақсы мүмкіндігін ұсынғанын жазады. Мұсылман тұтқындарын сату, оларды исламдық Оңтүстік мемлекеттеріне немесе үшінші тарап құл брокерлеріне сату, Арагон мен Кастилияның Реконкистанына қаржыландырудың бір жолын қамтамасыз етті. Шайқастар мен қоршаулар көптеген тұтқындарды ұсынды; 1147 жылы Альмерия қаласын қоршаудан кейін Леонның VII Альфонсосы қаланың 10 000-ға жуық мұсылман әйелдері мен балаларын Генуяға құл ретінде сату үшін жібергенін деректер көрсетеді. Алайда, Реконкистаның соңына қарай бұл құлдардың көзі азайды. Мұсылман билеушілері көбінесе құтқару үшін төлеуге шамасы келмеді, ал Оңтүстіктегі христиандықтардың халық орталықтарын басып алуы мұсылман халқын жаппай құлдыққа салуды тиімсіз етті. Ибериялық мұсылмандық құлдардың көзінің жоғалуы христиандарды басқа еңбек күштеріне көшуге ынталандырды. 1411 жылы Сахара асты Африкасына португалдықтардың алғашқы шабуылынан бастап, құл импортының орталығы Жерорта теңізінен Атлант мұхитына көшті, және христиандық Ибериядағы құлдардың нәсілдік құрамы Сахара асты Африкалықтардың санының артуын көрсете бастады. 1489 мен 1497 жылдар арасында Португалиядан Валенсияға шамамен 2100 қара құл жіберілді. 15 ғасырдың соңына қарай Испания Еуропадағы қара африкалықтардың ең көп санына ие болды, сонымен қатар қара босатылғандардың кішкентай, бірақ өсіп келе жатқан қауымдастығы болды. Жерорта теңізіндегі құлдықтың себебі құл саудагерлерінің ашкөздігі болды. Көптеген шабуылдардың мақсаты құлдардан пайда табу болды, саяси немесе діни мақсаттары жоқ. Сонымен қатар, мемлекеттік және діни институттар көбінесе адамдарды құтқаруға қатысты, сондықтан қарақшылық табысты нарыққа айналды. Бұл кейбір адамдар үйіне қайтарылып, ал басқалары сатылып кетті. Құлдарды сатып алу және сату үшін Жерорта теңізінде нарықтар болды. Италиядағы негізгі құл сауда орталықтары - Венеция және Генуя; Иберияда - Барселона және Валенсия; сонымен қатар Майорка, Сардиния, Сицилия, Крит, Родос, Кипр және Хиос сияқты Жерорта теңізіндегі аралдар да құл саудасына қатысты. Осы нарықтардан саудагерлер құлдарды ішкі нарықта сататын немесе құлдарға көбірек сұраныс бар жерге тасымалдайтын. Құлдардың міндеттері мен күтулері географиялық орналасуына байланысты өзгеретін, бірақ Жерорта теңізінде құлдар көбінесе үй шаруашылығында жұмыс істеген.

Contrary to suppositions of historians such as Marc Bloch, slavery thrived as an institution in medieval Christian Iberia. Slavery existed in the region under the Romans, and continued to do so under the Visigoths. From the fifth to the early 8th century, large portions of the Iberian Peninsula were ruled by Christian Visigothic Kingdoms, whose rulers worked to codify human bondage. In the 7th century, King Chindasuinth issued the Visigothic Code (Liber Iudiciorum), to which subsequent Visigothic kings added new legislation. Although the Visigothic Kingdom collapsed in the early 8th century, portions of the Visigothic Code were still observed in parts of Spain in the following centuries. The Code, with its pronounced and frequent attention to the legal status of slaves, reveals the continuation of slavery as an institution in post Roman Spain. The Code regulated the social conditions, behavior, and punishments of slaves in early medieval Spain. The marriage of slaves and free or freed people was prohibited. Book III, title II, iii ("Where a Freeborn Woman Marries the Slave of Another or a Freeborn Man the Female Slave of Another") stipulates that if a free woman marries another person’s slave, the couple is to be separated and given 100 lashes. Furthermore, if the woman refuses to leave the slave, then she becomes the property of the slave’s master. Likewise, any children born to the couple would follow the father’s condition and be slaves. Unlike Roman law, in which only slaves were liable to corporal punishment, under Visigothic law, people of any social status were subject to corporal punishment. However, the physical punishment, typically beatings, administered to slaves was consistently harsher than that administered to freed or free people. Slaves could also be compelled to give testimony under torture. For example, slaves could be tortured to reveal the adultery of their masters, and it was illegal to free a slave for fear of what he or she might reveal under torture. Slaves' greater liability to physical punishment and judicial torture suggests their inferior social status in the eyes of Visigothic lawmakers. Slavery remained persistent in Christian Iberia after the Umayyad invasions in the 8th century, and the Visigothic law codes continued to control slave ownership. However, as William Phillips notes, medieval Iberia should not be thought of as a slave society, but rather as a society that owned slaves. Slaves accounted for a relatively small percentage of the population, and did not make up a significant portion of the labor pool. Furthermore, while the existence of slavery continued from the earlier period, the use of slaves in post Visigothic Christian Iberia differed from early periods. Ian Wood has suggests that, under the Visigoths, the majority of the slave population lived and worked on rural estates. After the Muslim invasions, slave owners (especially in the kingdoms of Aragon and Valencia) moved away from using slaves as field laborers or in work gangs, and did not press slaves into military service. Slaves tended to be owned singly rather than in large groups. There appear to have been many more female than male slaves, and they were most often used as domestic servants, or to supplement free labor. In the kingdoms of León and Castile, slavery followed the Visigothic model more closely than in the littoral kingdoms. Slaves in León and Castile were more likely to be employed as field laborers, supplanting free labor to support an aristocratic estate society. These trends in slave populations and use changed in the wake of the Black Death in 1348, which significantly increased the demand for slaves across the whole of the peninsula. Christians were not the only slaveholders in Christian Iberia. Both Jews and Muslims living under Christian rule owned slaves, though more commonly in Aragon and Valencia than in Castile. After the conquest of Valencia in 1245, the Kingdom of Aragon prohibited the possession of Christian slaves by Jews, though they were still permitted to hold Muslim or pagan slaves. The main role of Iberian Jews in the slave trade came as facilitators: Jews acted as slave brokers and agents of transfer between the Christian and Muslim kingdoms. Despite these worries, the primary role of Jewish slave traders lay in facilitating the exchange of captives between Muslim and Christian rulers, one of the primary threads of economic and political connectivity between Christian and Muslim Iberia. In the early period after the fall of the Visigothic kingdom in the 8th century, slaves primarily came into Christian Iberia through trade with the Muslim kingdoms of the south. Most were Eastern European, captured in battles and raids, with the heavy majority being Slavs. However, the ethnic composition of slaves in Christian Iberia shifted over the course of the Middle Ages. Slaveholders in the Christian kingdoms gradually moved away from owning Christians, in accordance with Church proscriptions. In the middle of the medieval period most slaves in Christian Iberia were Muslim, either captured in battle with the Islamic states from the southern part of the peninsula, or taken from the eastern Mediterranean and imported into Iberia by merchants from cities such as Genoa. The Christian kingdoms of Iberia frequently traded their Muslim captives back across the border for payments of money or kind. Indeed, historian James Broadman writes that this type of redemption offered the best chance for captives and slaves to regain their freedom. The sale of Muslim captives, either back to the Islamic southern states or to third party slave brokers, supplied one of the means by which Aragon and Castile financed the Reconquista. Battles and sieges provided large numbers of captives; after the siege of Almeria in 1147, sources report that Alfonso VII of León sent almost 10,000 of the city’s Muslim women and children to Genoa to be sold into slavery as partial repayment of Genoese assistance in the campaign. Towards the end of the Reconquista, however, this source of slaves became increasingly exhausted. Muslim rulers were increasingly unable to pay ransoms, and the Christian capture of large centers of population in the south made wholesale enslavement of Muslim populations impractical. The loss of an Iberian Muslim source of slaves further encouraged Christians to look to other sources of manpower. Beginning with the first Portuguese slave raid in sub Saharan Africa in 1411, the focus of slave importation began to shift from the Mediterranean to the Atlantic World, and the racial composition of slaves in Christian Iberia began to include an increasing number of Sub Saharan Africans. Between 1489 and 1497 almost 2,100 black slaves were shipped from Portugal to Valencia. By the end of the 15th century, Spain held the largest population of black Africans in Europe, with a small, but growing community of black ex slaves. The incentive for slavery in the Mediterranean was the greed of the slavers. The motivation behind many raids was to make money from the resulting slaves, with no political or religious agenda. Also, state and religious institutions frequently participated in the ransoming of individuals, so piracy became a lucrative market. This meant some individuals were returned home while others were sold away. There were markets throughout the Mediterranean where enslaved people were bought and sold. In Italy the major slave trade centers were Venice and Genoa; in Iberia they were Barcelona and Valencia; and islands off the Mediterranean including Majorca, Sardinia, Sicily, Crete, Rhodes, Cyprus, and Chios also participated in slave markets. From these markets merchants would sell enslaved people domestically, or transport them to somewhere enslaved people were more in demand. The duties and expectations of slaves varied geographically; however, in the Mediterranean, it was most common for enslaved people to work in the households of elites. Enslaved people also worked in agricultural fields, but this was infrequent across the Mediterranean. It was most common in Venetian Crete, Genoese Chios, and Cyprus where enslaved people worked in vineyards, fields, and sugar mills. These were colonial societies, and enslaved people worked with free laborers in these areas. Enslaved women were sought after the most and therefore sold at the highest prices. This reflects the desire for domestic workers in elite households; however, enslaved women also could face sexual exploitation.

Молдавия мен Валахиядағы құлдық

Құлдық қазіргі Румыния аумағында Осман империясы мен Ресей империясының билігі кезінде, 13-14 ғасырларда Валахия және Молдавия княздықтары құрылмас бұрын, 1840 және 1850 жылдары кезең-кезеңмен жойылғанға дейін, сондай-ақ 1783 жылға дейін Трансильвания мен Буковинада (Габсбург монархиясының және кейіннен Австрия-Венгрия империясының бір бөлігі) болды. Құлдардың көпшілігі рома (цыған) ұлтынан еді, ал көптеген румындар дербес құлдықта болды. Тарихшы Николае Иорга рома халқының келуін 1241 жылғы Еуропаға жасаған моңғол шапқынымен байланыстырды және олардың құлдығын сол дәуірдің қалдығы деп есептеді. Тұтқындарды құл ету салты да моңғолдардан алынған болуы мүмкін. "Татар құлдарының" этникалық тегі белгісіз, олар Алтын Орданың тұтқынға алынған татарлары, кумандар немесе татарлар мен кумандардың құлдары болуы мүмкін. Кейбір рома халқы моңғолдардың немесе татарлар мен ноғайлардың құлдары немесе көмекші әскерлері болған болуы мүмкін, бірақ олардың көп бөлігі 14 ғасырдың соңында Дунайдың оңтүстігінен келді, Валахия құрылғанға дейін. Рома құлдары боярларға (1848 жылғы Валахия революциясына қараңыз), христиан-православ монастырларына немесе мемлекетке тиесілі болды. Олар тек ұсталар, алтын іздеушілер және ауыл шаруашылығы жұмыскерлері ретінде пайдаланылды. Румындар тек боярлар мен монастырларға тиесілі болды, Румынияның 9 мамыр 1877 жылы Осман империясынан тәуелсіздік алғанға дейін. Олар төмен бағаланды, себебі салық төлейтін, ауыл шаруашылығы жұмысына ғана дағдыланған және алым ретінде пайдаланыла алмайтын. Боярлар мен монастырлар өз румындық шаруаларын "цығандар" деп тіркеуі әдеттегідей болды, осылайша шаруаларға салынатын салықтан қашуға тырысты. Кез келген румын, жынысына қарамастан, ромаға үйленсе, дереу құлға айналып, алым ретінде пайдаланылуы мүмкін еді.

Ресейдегі құлдық

Киев Русі мен Ресейде құлдар көбінесе холоптар деп жіктелетін. Холоптың иесі оның өміріне шексіз билікке ие болды: ол оны өлтіре алатын, сата алатын немесе қарызын өтеу үшін пайдалана алатын. Алайда, иесі холопының әрекеттері үшін заң алдында жауапкершілікке тартылды. Адам тұтқынға түсу, өзін-өзі сату, қарыздар немесе жасалған қылмыстар үшін сатылу, немесе холопқа үйлену арқылы холопқа айналуы мүмкін. 10 ғасырдың соңына дейін холоптар жер иелерінің жерлерін өңдеген қызметшілердің көпшілігін құрады. 16 ғасырға қарай, Ресейдегі құлдық көбінесе кедейлікке байланысты өздерін құлдыққа сатқан адамдардан тұрды. Олар негізінен ең бай отбасылардағы үй қызметшілері ретінде жұмыс істеді, және іс жүзінде олар тұтынғаннан кем өнім өндірді. Заңдар аштық кезінде құлдарды босатуға тыйым салды, оларды азықтандырудан аулақ болу үшін, және құлдар әдетте ұзақ уақыт бойы отбасында қалатын. "Домострой" атты кеңес кітабы, жақсы мінезді құлдарды таңдау және оларды тиісінше қамтамасыз ету қажеттігі туралы айтады. Құлдық Ресейде 1723 жылға дейін маңызды институт болып қала берді, сол кезде Ұлы Петр үй құлдарын үй шаруаларына айналдырды. 1679 жылы Ресейдегі шаруа құлдары формалды түрде шаруаларға айналдырылды. 1521 жылы Қырым ханы Мехмед I Герай мен оның Қазандық одақтастары Мәскеуге шабуыл жасап, мыңдаған құлдарды тұтқынға алды. 1558 мен 1596 жылдар аралығында Мәскеу территориясына 30-ға жуық ірі татар шабуылдары тіркелді. 1571 жылы Қырым татарлары Мәскеуге шабуыл жасап, тонады, Кремльден басқа барлық ғимараттарды өртеп, мыңдаған адамды Қырымдық құл саудасына тұтқынға алды. Қырымда халықтың шамамен 75% құлдардан тұрды.

Польша мен Литвадағы құлдық

Польшадағы құлдық Пьяст әулеті тұсында Польша Корольдігінің аумағында болған, бірақ құлдық тек соғыста тұтқынға алынған адамдарға ғана қатысты. Ерекше жағдайларда және белгілі бір мерзімге қарыздарға да крепостнойлық қолданылған. 1529 жылы құлдыққа ресми түрде тыйым салынды, ал құлдыққа тыйым салу Литваның ең маңызды жарғыларының бірі болды. 1569 жылы Ұлы Литва Герцогтігі Польша-Литва одағына қосылмас бұрын, осы жарғыны іске асыру қажет болды. Бірінші жарғы 1522 жылы жасалды және 1529 жылы Литва Лордтар Кеңесінің бастамасымен күшіне енді. Бұл кодификацияны Литваның бас канцлері Миколай Радзивилл XV ғасырғы Казимир кодексін қайта жөндеу және кеңейту ретінде бастаған деген болжам бар.

Британ аралдарындағы құлдық

Британдық Уэльс, Гелл Ирландиясы және Шотландия христиандық Еуропаның құлдық мекемесінен бас тартқан соңғы аймақтарының қатарында болды. Гелл әдет-ғұрыптары бойынша, соғыс тұтқындары әдетте құлдар ретінде алынды. Батыс Еуропаның көп бөлігінде құлдық жойылып бара жатқан кезде, Британ аралдарында оның қарқыны күшейді: викингтердің шапқындары және скандинавтар мен жергілікті халықтар арасындағы келесі соғыстар нәтижесінде құл ретінде тұтқынға алынғандардың саны күрт артты. Ирландия шіркеуі құлдыққа қарсы күресті белсенді түрде жүргізді және 1169 жылғы нормандық басқынды осы практикаға, сондай-ақ жергілікті полигиния мен ажырасуға байланысты құдайдың жазасы деп санады.

Құлдық пен құлдық

Құлдықтан крепостнойлықтың қалай пайда болғанын қарастырғанда, құлдық пен крепостнойлық арасындағы айырмашылықты зерттейтін тарихшылар тарихнама мен әдіснаманың бірнеше мәселелеріне тап болады. Кейбір тарихшылар құлдық крепостнойлыққа ауысқан деп санайды (бұл көзқарас соңғы 200 жылда ғана қалыптасқан), бірақ олардың арасында осы ауысудың қаншалықты жылдам болғаны туралы келіспеушіліктер бар. Орта ғасыр тарихшысы Пьер Боннассидің пікірінше, ежелгі әлемдегі құлдық 10 ғасырдағы Еуропада тоқтады да, одан кейін феодалдық крепостнойлық келді. Жан-Пьер Деврой құлдықтан крепостнойлыққа көшу континенттің кейбір бөліктерінде де біртіндеп болды деп санайды. Алайда, басқа аймақтарда, мысалы Византия империясының, Исландия мен Скандинавияның ауылдық жерлерінде құлдық жойылғаннан кейін "батыс үлгісіндегі крепостнойлық" болған жоқ. Бұл мәселені күрделілендіретін жайт – Еуропаның аймақтарында көбінесе крепостнойлар мен құлдар бір мезгілде болды. Солтүстік-батыс Еуропада құлдықтан крепостнойлыққа көшу 12 ғасырда болды. Католик шіркеуі үлгі көрсетіп, осы өзгеріске ықпал етті. 992 жылы өз дінтастарын құлдыққа салуға тыйым салынды және құл азат ету ізгі амал деп жарияланды. Алайда, басқа діндер мен сенімдерді құл ету заңды болып қалды. Жалпы алғанда, құлдар мен крепостнойлардың айырмашылықтарын қарастырғанда, құлдық пен крепостнойлықтың негіздері де талқыланады. Доминик Бартелеми және басқалар крепостнойлықты құлдықтан нақты ажыратудың алғышарттарына күмән келтіріп, екілік жіктеме құлдықтың көптеген түсініктерді жасырады деп дәлелдейді. Тарихшыларды ерекше қызықтыратын нәрсе – мемлекет ішіндегі крепостнойлық пен құлдықтың рөлі және олардың крепостнойлар мен құлдарға тигізген әсері. Кейбіреулер құлдықты – адамдарды қоғамдық өмірден және оның институттарынан шеттету деп санайды, ал крепостнойлық – заң жүйесінде әдетте нақтыланбаған тәуелділіктің күрделі түрі. Венди Дэвис крепостнойлар, құлдар сияқты, мемлекеттік сот жүйесінен шеттетілгенін және сот мәселелері олардың иелерінің жеке соттарында қаралатындығын айтады. Ғалымдардың пікірлері әртүрлі болғанымен, құлдық пен крепостнойлық туралы жалпы картинаны құруға болады. Құлдар әдетте мүлкі болмаған және шын мәнінде олар иелерінің меншігі болған. Құлдар иелеріне толық уақыт жұмыс істеген және теріс ынталандыру жүйесінде жұмыс істеген; яғни, жұмыс істемеу дене жазасына әкелген. Крепостнойлар жерді иеленген, бұл иелердің крепостнойдың еңбегі үшін ұсынған «төлемі» болған. Крепостнойлар иелері үшін жартылай жұмыс істеген, ал өздері үшін жартылай жұмыс істеген және құлдарда болмаған жеке байлықты жинақтауға мүмкіндіктері болған. Кез келген уақытта құлдың отбасы сауда арқылы бөлініп кетуі мүмкін, ал иелері құлдың мойынсұнуын қамтамасыз ету үшін осы қауіпті жиі пайдаланған. Крепостнойлықтың аяқталуы да талқыланады, Жорж Дуби 12 ғасырдың басын «крепостнойлықтың қатаң мағынасындағы» аяқталуы деп көрсетеді. Басқа тарихшылар бұл пікірге қарсы шығып, кейінірек кездесетін (мысалы, 13 ғасыр Англиясында немесе Орталық Еуропада, онда крепостнойлықтың өсуі Батыс Еуропада оның құлдырауымен бірге жүрді) пікірталастар мен крепостнойлық институтының айтылуын келтіреді. Өтпелі кезеңнің уақытын анықтаудың бірнеше тәсілдері бар, ал лексикография – солардың бірі. Шамамен 1000 жылға жуық құл немесе крепостной болғандарды атағанда сөз қолданысында айқын өзгеріс байқалады, бірақ бұл өзгеріс қаншалықты маңызды екендігі немесе оның бар екендігі туралы бір пікірге келмейді. Сонымен қатар, нумизматиктер крепостнойлықтың құлдырауына жарық түсіреді. Ақшаның енгізілуі крепостнойлықтың құлдырауын жеделдеткен деген кең таралған теория бар, өйткені еңбек үшін ақы төлеу феодалдық міндеттемелерге тәуелді болудан артық болды. Кейбір тарихшылар жер иелері экономикалық инфляция кезеңдерінде құлдарға өздерінің жерлерін сата бастағанын айтады, демек, олардың бостандығын сатқан. Басқа тарихшылар құлдықтың аяқталуы патшалық биліктен басталғанын айтады, олар салық базасын кеңейту үшін жарлықтар мен заңнамалар арқылы крепостнойларға бостандық берген. Ортағасырлық Еуропаның кейбір аймақтарында крепостнойлықтың болмауы бірнеше сұрақтар тудырады. Девройдің пікірінше, бұл аймақтарда құлдық экономикалық құрылымдардан тумаған, керісінше, ол әлеуметтік практика болған.

In considering how serfdom evolved from slavery, historians who study the divide between slavery and serfdom encounter several issues of historiography and methodology. Some historians believe that slavery transitioned into serfdom (a view that has only been around for the last 200 years), though there is disagreement among them regarding how rapid this transition was. Pierre Bonnassie, a medieval historian, thought that the chattel slavery of the ancient world ceased to exist in the Europe of the 10th century and was followed by feudal serfdom. Jean Pierre Devroey thinks that the shift from slavery to serfdom was gradual as well in some parts of the continent. Other areas, though, did not have what he calls "western style serfdom" after the end of slavery, such as the rural areas of the Byzantine Empire, Iceland, and Scandinavia. Complicating this issue is that regions in Europe often had both serfs and slaves simultaneously. In northwestern Europe, a transition from slavery to serfdom happened by the 12th century. The Catholic Church promoted the transformation by giving the example. Enslavement of fellow Catholics was prohibited in 992 and manumission was declared to be a pious act. However it remained legal to enslave people of other religions and dogmas. Generally speaking, regarding how slaves differed from serfs, the underpinnings of slavery and serfdom are debated as well. Dominique Barthélemy, among others, has questioned the very premises for neatly distinguishing serfdom from slavery, arguing that a binary classification masks the many shades of servitude. Of particular interest to historians is the role of serfdom and slavery within the state, and the implications that held for both serf and slave. Some think that slavery was the exclusion of people from the public sphere and its institutions, whereas serfdom was a complex form of dependency that usually lacked a codified basis in the legal system. Wendy Davies argues that serfs, like slaves, also became excluded from the public judicial system and that judicial matters were attended to in the private courts of their respective lords. Despite the scholarly disagreement, it is possible to piece together a general picture of slavery and serfdom. Slaves typically owned no property, and were in fact the property of their masters. Slaves worked full time for their masters and operated under a negative incentive structure; in other words, failure to work resulted in physical punishment. Serfs held plots of land, which was essentially a form of "payment" that the lord offered in exchange for the serf’s service. Serfs worked part time for the masters and part time for themselves and had opportunities to accumulate personal wealth that often did not exist for the slave. At any given moment, a slave’s family could be torn apart via trade, and masters often used this threat to coerce compliant behavior from the slave. The end of serfdom is also debated, with Georges Duby pointing to the early 12th century as a rough end point for "serfdom in the strict sense of the term". Other historians dispute this assertion, citing discussions and the mention of serfdom as an institution during later dates (such as in 13th century England, or in Central Europe, where the rise of serfdom coincided with its decline in Western Europe). There are several approaches to get a time span for the transition, and lexicography is one such method. There is supposedly a clear shift in diction when referencing those who were either slaves or serfs at approximately 1000, though there is not a consensus on how significant this shift is, or if it even exists. In addition, numismatists shed light on the decline of serfdom. There is a widespread theory that the introduction of currency hastened the decline of serfdom because it was preferable to pay for labor rather than depend on feudal obligations. Some historians argue that landlords began selling serfs their land – and hence, their freedom – during periods of economic inflation across Europe. Other historians argue that the end of slavery came from the royalty, who gave serfs freedom through edicts and legislation in an attempt to broaden their tax base. The absence of serfdom in some parts of medieval Europe raises several questions. Devroey thinks it is because slavery was not born out of economic structures in these areas, but was rather a societal practice.

Құлдықты ақтау

Рим империясының соңғы кезеңінде құлдыққа қатысты ресми көзқарас екіұшты болды. Юстинианның заң кодексіне сәйкес, құлдық – «табиғатқа қайшы келетін, бір адамның екінші адамның меншігіне иелік ету құқығымен байланысты халықтар заңына сәйкес құрылған институт» деп түсіндірілді. Орта ғасырлардағы құлдықты ақтауда діни ерекшеліктер басым роль ойнады. Құлдар көбінесе соғыста тұтқынға түскен жатжұрттықтар болды. Сондықтан, еврейлер мен мұсылмандар да құлды «ішкі жау» ретінде қарастырды. Христиан дәстүрінде, мүшріктер мен діннен тайғандар да діннің жаулары саналды, оларды құл етуге болады. Теориялық тұрғыдан алғанда, құлдар дінге келген жағдайда бостандыққа қол жеткізе алатын, бірақ практикада мұндай жағдайлар сирек кездесетін: қожайындары оларды босатуға міндетті емес еді және құлдарды крещение рәсімінен өткізу көбінесе ұсынылмайтын. Бір дінді ұстанушыларды құлдыққа салу, тіпті тыйым салынбаса да, христиандар, яһудилер және мұсылмандар үшін де жақтырмас еді. Осы себепті, солтүстік Еуропаның мүшріктері мен қара африкалықтар осы үш діннің нысанасына айналды. Құлдықты ақтауда этникалық және діни ерекшеліктер біріктірілді. Алайда, орта ғасырларда кейбір христиандар оны іріктеу құқығын ақтау үшін де пайдаланды. VII ғасырға қарай мұсылмандық көздерде Хамның қарғысы ислам әлемінің африкалықтарды ұзақ уақыт құлдыққа ұстауын ақтау үшін қолданылатын миф ретінде маңызға ие бола бастады. Табиғи құқыққа негізделген адам бостандығы туралы ұғым мен канондық құқықтың құлдықты мойындауы арасындағы айқын қайшылық заңды «компромисс» арқылы шешілді: құлдыққа түсіруге әділ себептер болуы керек еді, оларды Папа билігі анықтай алатын. Құлдық жағдайының түпкі күнәмен тығыз байланысты екені ойылды. 15 ғасырдың ортасына қарай Католик шіркеуі, әсіресе Папалық, сарацендерді, мүшріктерді, дінсіздерді және «Мәсіхтің басқа да жауларын» құлдыққа салуды ақтауда белсенді рөл атқарды. 1452 жылы Папаның «Dum Diversas» атты бұйрығы Португалия королі Афонсу V-ге кез келген «сарацендерді» немесе «мүшріктерді» құл етуге рұқсат берді. Рим Папасы Николай V король Альфонсоның әскери әрекетін Папалық бұйрық арқылы заңды деп мойындады және осы жарлық арқылы Апостолдық билік арқылы сарацендер мен мүшріктерді, сондай-ақ басқа да сенбеушілерді және Мәсіхтің басқа да жауларын басып алуға, жеңуге, күресуге және бағындыруға, олардың адамдарын мәңгілік құлдыққа салуға толық және еркін билік берді. 1455 жылы жарық көрген және «Romanus Pontifex» деп аталған бұйрықта Рим Папасы Николай V Португалияның Солтүстік Африка сауда жолдарындағы монополиясы аясында сенбеушілерді құлдыққа салуды қолдағандығын қайта растады. Тімоти Рейборн сияқты тарихшылар діни ақталымдар құлдық институтының негізіндегі экономикалық қажеттіліктерді жасыруға қызмет еткенін айтады.

In late Rome, the official attitude toward slavery was ambivalent. According to Justinian’s legal code, slavery was defined as "an institution according to the law of nations whereby one person falls under the property rights of another, contrary to nature". Justifications for slavery throughout the medieval period were dominated by the perception of religious difference. Slaves were often outsiders taken in war. As such, Hebrew and Islamic thinking both conceived of the slave as an "enemy within". In the Christian tradition, pagans and heretics were similarly considered enemies of the faith who could be justly enslaved. In theory, slaves who converted could embark on the path to freedom, but practices were inconsistent: masters were not obliged to manumit them and the practice of baptising slaves was often discouraged. The enslavement of co religionists was discouraged, if not forbidden, for Christians, Jews, and Muslims alike. Consequently, northern European pagans and black Africans were a target for all three religious groups. Ethnic and religious difference were conflated in the justification of slavery. In the medieval period, however, it was also used by some Christians as a justification for serfdom. Muslim sources in the 7th century allude to the Curse of Ham gaining relevance as a justifying myth for the Islamic world’s longstanding enslavement of Africans. The apparent discrepancy between the notion of human liberty founded in natural law and the recognition of slavery by canon law was resolved by a legal "compromise": enslavement was allowable given a just cause, which could then be defined by papal authority. The state of slavery was thought to be closely tied to original sin. Towards the middle of the 15th century, the Catholic Church, in particular the Papacy, took an active role in offering justifications for the enslavement of Saracens, pagans, infidels, and "other enemies of Christ". In 1452, a papal bull entitled Dum Diversas authorized King Afonso V of Portugal to enslave any "Saracens" or "pagans" he encountered. The Pope, Pope Nicholas V, recognized King Alfonso’s military action as legitimate in the form of the papal bull, and declared the

full and free power, through the Apostolic authority by this edict, to invade, conquer, fight, and subjugate the Saracens and pagans, and other infidels and other enemies of Christ, and to reduce their persons into perpetual servitude

In a follow up bull, released in 1455 and entitled Romanus Pontifex, Pope Nicholas V reiterated his support for the enslavement of infidels in the context of Portugal’s monopoly on North African trade routes. Historians such as Timothy Rayborn have contended that religious justifications served to mask the economic necessities underlying the institution of slavery.