1517-1867 жылдардағы Османдық Египет әкімшілік бөлінісі
Ottoman Egypt
Османдық Мысыр: 1517-1914 жылдардағы Осман империясының әкімшілік бөлігі. Мамлюктердің ықпалы, Наполеон шабуылы, Мұхаммед Әли паша билігі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман империясының әкімшілік бөлінісі 1517–1867 жылдары
Administrative division of the Ottoman Empire from 1517 to 1867
Осман Мысыры – 1517 жылы Осман империясы Мамлюк Мысырын басып алғаннан кейін Осман империясының әкімшілік бөлінісі болды. Осман империясы Мысырды өз империясының провинциясы (эялет) ретінде басқарды. Ол 1914 жылға дейін ресми түрде Осман провинциясы болып қала берді, бірақ іс жүзінде 19 ғасырда көбірек автономияға ие болды және 1882 жылдан бастап де-факто британдық бақылауда болды. Мысыр Осман сұлтандарының бақылауы үшін қиын провинция болып есептелді, себебі Мамлюктердің, Мысырды ғасырлар бойы басқарған әскери кастаның, күші мен ықпалы сақталды. Осылайша, Мысыр 1798 жылы Наполеон Бонапарттың француз әскерлері басып кіргенге дейін Мамлюктердің билігінде жартылай тәуелсіздік күйінде болды. 1801 жылы ағылшын-түрік әскерлері француздарды ығыстырғаннан кейін, Мысырдағы Осман армиясының албандық әскери қолбасшысы Мұхаммед Әли паша 1805 жылы билікті басып алып, жартылай тәуелсіз мемлекет құрды. Мұхаммед Әли әулетінің тұсында Мысыр номиналды түрде Осман провинциясы болып қала берді. Бірақ шын мәнінде ол тәуелсіздікке ие болды және империямен 1831–33 және 1839–41 жылдары екі рет соғысқа түсті. Осман сұлтаны 1867 жылы Мысырға автономиялы вассалдық мемлекет немесе Хедеват мәртебесін берді. Исмаил паша (1867–1879 жылдары Хедив) және Тевфик паша (1879–1892 жылдары Хедив) 1882 жылы британдықтар басып алғанға дейін Мысырды Осман империясының бағыныштылығында жартылай тәуелсіз мемлекет ретінде басқарды. Дегенмен, Мысыр Хедеваты (1867–1914) 1914 жылдың 5 қарашасына дейін заң жүзінде Осман провинциясы болып қала берді. Одан кейін Осман империясының Жас түркілерінің Бірінші дүниежүзілік соғысқа Орталық державалар жағынан қосылуына (1914 жылдың қазан-қарашасы) наразылық ретінде Мысыр сұлтанаты британдық протекторат деп жарияланды.
Ottoman Egypt was an administrative division of the Ottoman Empire after the conquest of Mamluk Egypt by the Ottomans in 1517. The Ottomans administered Egypt as a province (eyalet) of their empire It remained formally an Ottoman province until 1914, though in practice it became increasingly autonomous during the 19th century and was under de facto British control from 1882. Egypt always proved a difficult province for the Ottoman Sultans to control, due in part to the continuing power and influence of the Mamluks, the Egyptian military caste who had ruled the country for centuries. As such, Egypt remained semi autonomous under the Mamluks until Napoleon Bonaparte's French forces invaded in 1798. After Anglo Turkish forces expelled the French in 1801, Muhammad Ali Pasha, an Albanian military commander of the Ottoman army in Egypt, seized power in 1805, and established a quasi independent state. Egypt under the Muhammad Ali dynasty remained nominally an Ottoman province. In reality, it was practically independent and went to war twice with the empire—in 1831–33 and 1839–41. The Ottoman sultan granted Egypt the status of an autonomous vassal state or Khedivate in 1867. Isma'il Pasha (Khedive from 1867 to 1879) and Tewfik Pasha (Khedive from 1879 to 1892) governed Egypt as a quasi independent state under Ottoman suzerainty until the British occupation of 1882. Nevertheless, the Khedivate of Egypt (1867–1914) remained a de jure Ottoman province until 5 November 1914, when the Sultanate of Egypt was declared a British protectorate in reaction to the Young Turks of the Ottoman Empire joining the First World War on the side of the Central Powers (October–November 1914).
Ерте Осман дәуірі
1517 жылы Мысырды бағындырғаннан кейін Осман сұлтаны Селім I елден кетіп қалды. Ұлы визир Юнус Паша Мысырдың губернаторы тағайындалды. Бірақ сұлтан көп ұзамай Юнус Пашаның қорқытып алу және пара алу ұйымын құрғанын білді және бұл қызметті бұрынғы мамлюктердің Халеп губернаторы Хайыр Бейге берді, ол Мардж Дабик шайқасында Османдықтардың жеңісіне үлкен үлес қосып еді. Ерте Осман Египетінің тарихы – мамлюктер мен Осман сұлтанының өкілдері арасындағы билік күресі. Жердің көп бөлігі мамлюктердің иелігінде тіркелген күйінде қалды, бұл мамлюктердің ықпалын тез қайтаруына жағдай жасады. Мамлюк әмірлері Мысырды құрайтын 12 санжақтың басшылары ретінде лауазымдарында қалды; ал келесі сұлтан, Сүлеймен Шаңқау, әскер мен діни билік өкілдерінің қатысуын қамтамасыз ететін Үлкен Диван және Кіші Диван деп аталатын екі кеңес құрды, олар пашаға кеңес беруге көмектесті. Египетті қорғау үшін жаулаушы Селім алты полк құрды; Сүлеймен оларға черкестерден құралған жетінші полкті қосты.
After the conquest of Egypt in 1517, the Ottoman Sultan Selim I left the country. Grand Vizier Yunus Pasha was awarded the governorship of Egypt. However, the sultan soon discovered that Yunus Pasha had created an extortion and bribery syndicate, and gave the office to Hayır Bey, the former Mamluk governor of Aleppo, who had contributed to the Ottoman victory at the Battle of Marj Dabiq. The history of early Ottoman Egypt is a competition for power between the Mamluks and the representatives of the Ottoman Sultan. The register by which a great portion of the land was a fief of the Mamluks was left unchanged, allowing the Mamluks to quickly return to positions of great influence. The Mamluk emirs were to be retained in office as heads of 12 sanjaks, into which Egypt was divided; and under the next sultan, Suleiman the Magnificent, two chambers were created, called the Greater Divan and Lesser Divan, in which both the army and the ecclesiastical authorities were represented, to aid the pasha by their deliberations. Six regiments were constituted by the conqueror Selim for the protection of Egypt; to those Suleiman added a seventh, of Circassians.
1527-1610 аралығы
1527 жылы Осман империясы тұсында Мысырдың алғашқы тікелей сараптамасы жасалды, бұрынғы тіркемелердің ресми көшірмесі өртеніп жойылды; аталған жаңа сараптама 1605 жылға дейін қолданысқа енбеді. Мысыр жерлері төрт санатқа бөлінді: сұлтанның иелігі, иеліктер, әскерді ұстауға арналған жерлер және діни қорларға берілген жерлер. Сол кезден бастап тағайындалған билеушілер Мысыр халқы тарапынан күннен-күнге азая түсетін құрметке ие болды. 1623 жылдың шілде айында Портадан Қара Мұстафа пашаны қызметтен босату және оның орнына Чештечи Али пашаны губернатор етіп тағайындау туралы бұйрық келді. Әскери шенеуніктер жаңа тағайындалған губернатордың өкілімен кездесіп, одан әдеттегі сыйлық талап етті; өкіл бас тартқан соң, олар губернаторлыққа Чештечи Али паша емес, Қара Мұстафа пашаны тағайындауды қалатындарын Портаға хабарлайтын хаттар жіберді. Осы уақытта Александрияға келген Чештечи Али пашаға Каирден келген өкілдер делегациясы оны қаламайтындарын айтты. Ол жауап ретінде жұмсақ сөздер айтты; бірақ, алғашқы хабарламадағыдай жауап келген соң, ол делегация жетекшісін тұтқындап, түрмеге қамады. Александрия гарнизоны қамалға шабуыл жасап, тұтқынды босатып алды, содан кейін Чештечи Али паша кемеге қайта мініп, қашып кетуге мәжбүр болды. Біраз уақыттан кейін Константинопольден Қара Мұстафа пашаны губернаторлыққа бекітетін жарлық келді. Осылайша, мамлюк әмірі Ридван-бей 1631 жылдан 1656 жылға дейін Мысырдың билігін іс жүзінде жүзеге асыра алды. Ғасыр соңына қарай бұл топтар нығайып, Осман губернаторларына елеулі ықпал етті.
In 1527, the first survey of Egypt under the Ottomans was made, the official copy of the former registers having perished by fire; this new survey did not come into use until 1605. Egyptian lands were divided into four classes: the sultan's domain, fiefs, land for the maintenance of the army, and lands settled on religious foundations. The governors appointed thence came to be treated by the Egyptians with continually decreasing respect. In July 1623, an order came from the Porte dismissing Kara Mustafa Pasha, and appointing Çeşteci Ali Pasha governor in his place. The officers met the deputy of the newly appointed governor and demanded from him the customary gratuity; when the deputy refused, they sent letters to the Porte declaring that they wished to have Kara Mustafa Pasha, and not Çeşteci Ali Pasha, as governor. Meanwhile, Çeşteci Ali Pasha had arrived at Alexandria and was met by a deputation from Cairo telling him that he was not wanted. He returned a mild answer; when a rejoinder came in the same style as the first message, he had the leader of the deputation arrested and imprisoned. The garrison of Alexandria then attacked the castle and rescued the prisoner, whereupon Çeşteci Ali Pasha was compelled to reembark on his ship and escape. Shortly thereafter, a rescript arrived from Constantinople confirming Kara Mustafa Pasha in the governorship. Thus Ridwan Bey, a Mamluk emir, was able to exercise de facto authority over Egypt from 1631 to 1656. By the end of the Century these factions were well established and wielded a significant amount of influence over Ottoman governors.
1707 жылдан 1755 жылға дейін
18 ғасырда пашаның ықпалы мамлюк бектерінің ықпалынан төмен түсті; шейх әл-Балад және Әмір әл-Хадж лауазымдары – мамлюктер иеленген осы екі лауазым қоғамның нақты басшылығын көрсететін. Бұл қалай болғанының нақты себептері белгісіз, себебі Мысыр тарихының түрік кезеңіне арналған толық хроникалар жетіспейді. 1707 жылы шейх әл-Балад Қасым Иваз қазимиттер мен фикариттер деген екі мамлюк топтарының басшысы болды. Сол кездегі паша олардың арасына араздық тұқымын сеуіп, нәтижесінде Каирдің сыртында сексен күнге созылған шайқас болды. Осы уақыттан кейін Қасым Иваз қаза тауып, оның лауазымы ұлы Исмаилге берілді. Исмаил бұл лауазымды 16 жыл бойы иеленді, ал пашалар үнемі ауысып тұрды. Ол мамлюктердің екі тобын татуластыруға қол жеткізді. 1724 жылы Исмаил пашаның қастандығы салдарынан өлтірілді, ал қарсы топтан шыққан Ширкас Бей оның орнына шейх әл-Балад лауазымына тағайындалды. Бірақ ол көп ұзамай өзінің тобынан шыққан Дүл-Фиқардың қысымымен Жоғарғы Мысырға қашып кетті. Біраз уақыттан кейін ол әскер басында қайтып келді, ал соңғы шайқаста Ширкас Бей суға батып қайтыс болды. Дүл-Фиқар 1730 жылы өзі де қаза тапты. Оның орнына осы соғыста оның генералы болған Осман Бей келді. Осман дәуіріндегі екі мамлюк – Иваз Бейдің мамлюкі Юсуф Бей әл-Джаззар және Джаззар паша бедуиндерді жаппай қырғандары үшін танымал болды және оған «қасапшы» (әл-Джаззар) деген лақап берілді. Мұхаммед Әли мамлюктер мен бедуиндерді жеңгеннен кейін бедуиндер мысырлық феллах шаруаларына қарсы қиратушы шабуылдар жасады, егістерді жойды, тонады және Әл-Шарқия провинциясындағы Белбейсте 200 қала тұрғынын қырғынға ұшыратты, сондай-ақ әл-Қалюбия провинциясында да шабуыл жасады.
By the 18th century, the importance of the pasha was superseded by that of the Mameluk beys; two offices, those of Shaykh al Balad and Amir al hajj—which were held by Mamluks—represented the real headship of the community. The process by which this came about is obscure, owing to the want of good chronicles for the Turkish period of Egyptian history. In 1707, the shaykh al balad, Qasim Iywaz, was the head of one of two Mameluke factions, the Qasimites and the Fiqarites, between whom the seeds of enmity were sown by the pasha of the time, with the result that a fight took place between the factions outside Cairo, lasting eighty days. At the end of that time, Qasim Iywaz was killed and the office which he had held was given to his son Ismail. Ismail held this office for 16 years, while the pashas were constantly being changed, and succeeded in reconciling the two factions of Mamelukes. In 1724, Ismail was assassinated through the machinations of the pasha, and Shirkas Bey—of the opposing faction—was elevated to the office of Sheikh al Balad in his place. He was soon driven from his post by one of his own faction called Dhu 'l Fiqar, and fled to Upper Egypt. After a short time, he returned at the head of an army, and in the last of the ensuing battles Shirkas Bey met his end by drowning. Dhu 'l Fiqar was himself assassinated in 1730. His place was filled by Othman Bey, who had served as his general in this war. Two Ottoman era Mamluks, Iwaz Bey's Mamluk Yusuf Bey al Jazzar and Jazzar Pasha were known for massacring Bedouins and given the name "butcher" (al Jazzar) for it. After Muhammad Ali defeated the Mamluks and Bedouin, the Bedouin went on a destructive rampage against the Egyptian fellahin peasantry, destroying and looting crops and massacred 200 townsmen in Belbeis in Al Sharqiya province and also rampaging through al Qaliubiyya province.
Тарихнама
XVIII ғасырдағы "Тарих и Миср" тарихының Мехмед Б. Юсуфтың түрік тіліндегі нұсқасының алты қолжазбасы сақталған. Қолжазбалардың әртүрлі нұсқаларын сын тұрғысынан зерттеулер аяқталмаған немесе мүлдем жасалмаған. Араб тіліндегі жалғыз сақталған нұсқасы Санкт-Петербургтегі Ресей Ғылым академиясының қорында бар деп хабарланады. Түрік тіліндегі нұсқасы, шамамен 1717 жылға дейінгі кезеңді қамтыған, сақталған қолжазбалардың санына қарағанда, көбірек таралған болуы мүмкін. Австриялық шығыстанушы Ж. фон Хаммер өзінің Осман империясы тарихында бұл мәтінді айта келіп, оны "Мысыр тарихы бойынша барлық оттомандық тарихтардың ең толық және құндысы" деп сипаттайды. Толыққанды сын тұрғысынан зерттеулер аяқталмағанына қарамастан, тарихшылар мен шығыстанушылар Хаммерден кейін де осы тарихты пайдалана берді.
There are six surviving manuscripts of the Turkish version of the 18th century history Tarih i Misr by Mehmed B. Yusuf. Critical studies of the different versions of the manuscripts are incomplete or have not been done. The only known surviving Arabic version is said to be in the collection of the Russian Academy of Sciences in Saint Petersburg. The Turkish version, covering the period up to around 1717, was probably more widely circulated given the number of surviving manuscripts. Austrian orientalist J. von Hammer refers to the text in his history of the Ottoman Empire, calling it "the most detailed and estimable of all Ottoman histories of Egypt". Despite the fact that a full critical study was never completed, historians and Orientalists continued to cite the history following Hammer.