Кіріспе

19 ғасырдағы британдық ұйым

Жаңа өмір серіктестігі – 19 ғасырдағы британдық ұйым, ең танымал – Фабиан қоғамы. Ол 1883 жылы шотландтық зиялы Томас Дэвидсон құрған. Серіктестіктің мүшелеріне ақын Эдвард Карпентер, жануарлар құқығын қорғаушы Генри Стивенс Солт, сексолог Хавелок Эллис, феминист Эдит Лис (кейін Эллиске үйленген), романист Олив Шрайнер және болашақ Фабиан хатшысы Эдвард Р. Пиз кірді. Ұлыбританияның болашақ премьер-министрі Рамзи Макдональд бір қысқа уақыт мүше болды. Макдональдтың сөзіне сүйенсек, серіктестіктің басты ықпалы Генри Дэвид Торо мен Ральф Уолдо Эмерсон болды. Серіктестік "Егін уақыты" деген журнал шығарды. Оның мақсаты – "әрбір адамда мінсіз мінез-құлықты қалыптастыру" еді. Олар қоғамды өзгерту үшін таза, қарапайым өмір салтын үлгі етіп көрсеткісі келді. Серіктестіктің көптеген мүшелері Лео Толстойдың идеяларының ықпалымен бейбітшілік, вегетариандық және қарапайым өмірді жақтады. Бірақ, кейбір мүшелер қоғамды өзгертуге көмектесу үшін саяси аренаға да қатысуды қалағандықтан, жеке – Фабиан қоғамын құру туралы шешім қабылданды. Барлық мүшелер екі қоғамға да қатысуға құқылы болды. Жаңа өмір серіктестігі 1898 жылы таратылды. Патрик Геддес мүше болмаса да, ұйымның кейбір идеяларына ықпал етті.

Шығу тегі

Томас Дэвидсонға итальяндық философ және дін қызметкері Антонио Росмини Сербатидің еңбектері зор әсер етті. Росминидің еңбектерін оқып, аударғаннан кейін, Дэвидсон Қауымдастықтың құрылуына бастайтын идеяны қалыптастыра бастады – таза интеллект жақсырақ және жоғарырақ қоғамға алып келеді деген ойды. 1883 жылдан бастап Дэвидсон бірнеше публично лекциялар оқыды, және бірте-бірте онымен бірдей ойлы адамдардың шағын тобы Лондонның Челси ауданындағы үйінде жинала бастады. 1881 және 1885 жылдар аралығында Томас Дэвидсон осы зиялылар тобымен шағын кездесулер өткізді. Бұл кездесулер Дэвидсонмен ұқсас идеалдарды бөлісетін адамдарды біріктіру және жеке өмірді қайта ұйымдастыруды қолдайтын шағын қоғам құру мақсатымен ұйымдастырылды. Бұл қайта ұйымдастыру, әрі қарай, адам қоғамының жоғары деңгейдегі түріне қарай баяу прогреске әкелуі тиіс еді. Дэвидсон осы мақсатты талқылау мен кездесулерге ғылыми зерттеулер мен болжамдардан гөрі әлдеқайда қызығушылық танытты.

Эдвард Карпентер

Эдвард Карпентер (1844–1929) Жаңа өмір қауымдастығының негізін қалаушы мүшесі болды және 1883 жылғы алғашқы отырыста қатысты. Ол Фабиан қоғамы мен Еңбек партиясының да негізін қалаушылардың бірі және ғасырдың ең белгілі тұлғаларының бірі болды. Ол ағылшын ақыны, социалистік философ, антолог және ертедегі гомосексуалдық құқықтар қозғалысының белсендісі болды. Оның қызығушылығы Жаңа өмір қауымдастығының басты идеяларына – саясатқа, сексуалдық радикализмге және Генри Хавелок Эллистің еңбектеріне аударған.

Генри Хаволок Эллис

Хавелок Эллис 1883 жылы Лондонда "Жаңа өмір" қоғамының құрылуына куә болды. Ол қосылмас бұрын бірнеше мәдени және саяси жобаларда қатысқан, бірақ оның аты шығуына осы қоғамға кіргені себеп болды.

Фабиан қоғамы

1884 жылдың 4 қаңтарында құрылған Фабиан қоғамы Томас Дэвидсонның «Жаңа өмір» қауымдастығының бір тармағы болды. Қоғам Фабиус Кунктатордың есімімен аталды, бұл Фрэнк Подмордың ұсынысы еді, себебі Фабиус қоғам қолдайтын, біртіндеп өзгерістер жасаудың табысты саясатын жүргізген. Алғашқы жиынға социалистік қозғалыстың белгілі өкілдері қатысты, олардың ішінде Дж. Хантер Уоттс, Персиваль Чабб, Фрэнк Подмор, Эдвард Пиз, Хьюберт Бленд, доктор Бернс Гибсон және Фредерик Кедделл болды. Қоғам «Жаңа өмір» қауымдастығының бір тармағы болғанымен, Томас Дэвидсон фабианизмге ешқандай жақындық танытпады. ХХІ ғасырда да Фабиан қоғамының ықпалы Ұлыбританияның бұрынғы премьер-министрлері Тони Блэр мен Гордон Браун сияқты Лейбористік партияның жетекшілері арқылы сезіледі.