Кіріспе
Солтүстік Кореяның ядролық бағдарламасы жөніндегі кездесулер. Оңтүстік Кореяның әртүрлі шоулары.
South Korea variety show
Алты тараптық келіссөздер Солтүстік Кореяның ядролық қару бағдарламасының салдарынан туындаған қауіпсіздік мәселелерін бейбіт жолмен шешуді мақсат еткен. Бейжіңде алты қатысушы мемлекетпен бірқатар кездесулер өтті:
Қытай
Жапония
Солтүстік Корея
Оңтүстік Корея
Ресей
Америка Құрама Штаттары
China
Japan
North Korea
South Korea
Russia
United States
Бұл келіссөздер Солтүстік Кореяның 2003 жылы Ядролық Қаруды Таратпау Шартынан (ЯҚТШ) шығуының нәтижесінде басталды. Төртінші және бесінші раундтардан кейін қол жеткізген көрінетін табыстар сыртқы жағдайларға байланысты жойылды. 2003 жылдан 2007 жылға дейінгі бес раунд келіссөздер бесінші раундтың үшінші кезеңіне дейін елеулі прогресске қол жеткізбеді, ол кезде Солтүстік Корея АҚШ және Жапониямен қарым-қатынастарды жақсарту шараларының орнына отын көмегі алмасу шартымен ядролық нысандарын жабуға келісті. 2009 жылғы 13 сәуірде БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Солтүстік Кореяның сәтсіз спутниктік ұшыруын айыптаған Президенттік мәлімдемесіне наразылық білдіре отырып, КХДР 2009 жылғы 14 сәуірде Алты тараптық келіссөздерден шығатынын және ядролық қауіпсіздігін арттыру мақсатында ядролық байыту бағдарламасын қайта жандандыратынын мәлімдеді. Солтүстік Корея елден барлық ядролық инспекторларды да шығарып салды.
1 және 2-кезеңдер арасындағы оқиғалар
2006 жылдың сәуірінде Солтүстік Корея АҚШ Макаодағы банктегі қазіргі уақытта тоңдырылған Солтүстік Кореяның қаржы активтерін босатса, келіссөздерді қайта бастауға дайын екенін ұсынды. АҚШ ядролық және қаржылық мәселелерді бөлек қарастырады, ал Солтүстік Корея оларды байланыстырады. Солтүстік Корея 2006 жылдың 3 қазанында әлемдік жағдайға қарамастан, алғашқы ядролық қаруын сынақтан өткізетінін мәлімдеді, бұл қадамды «жауырыңқы АҚШ саясатымен» түсіндірді және осы себепті өзін қорғау қажеттігін баяндады. Бірақ, ол бірінші соққы жасамайтынын және ядролық қарудан тек барлық елдер ядролық қаруын жойған жағдайда ғана бас тартатынын уәделеді. 2006 жылдың 9 қазанында Солтүстік Корея сәтті ядролық сынақ жүргізгенін жариялады, бұл фактіні АҚШ 11 қазанда растады. Осыған жауап ретінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Солтүстік Кореяны айыптайтын 1718-ші қарарды бірауыздан қабылдады және VII тараудың 41-бабын қолданды. Санкциялар экономикалық шаралардан бастап, әскери құралдар саудасына, жаппай қырып-жою қаруына қатысты бөліктер мен технологиялар беруге, сондай-ақ белгілі бір сәнді тауарларға тыйым салуға дейін барды. Қытай Халық Республикасы мен Ресей Федерациясы бұл санкциялардың әскери күшпен орындалмайтынын нақтылады. Резолюция басқа елдерге Солтүстік Корея кемелерінің жүгін тексеру құқығын берді, бірақ Қытай Халық Республикасы бұл қадамға күдікпен қарады, себебі Солтүстік Кореяның теңіз күштерімен қақтығысқа түсуден қашынғысы келді. 2006 жылдың 31 қазанында Қытай үкіметі алты тараптық келіссөздердің қайта басталатынын хабарлады. АҚШ келіссөзшісі Кристофер Хилл кейіннен келіссөздер келесі айда қайта басталуы мүмкін екенін және Солтүстік Корея келіссөздерге ешқандай шарт қоймағанын мәлімдеді. BBC News бұл тұйықталудың шешілуін «Бейжіңнің тыңғырықсыз, көшпенді келіссөздері» деп сипаттады. Алайда, Жапонияның Сыртқы істер министрі Таро Асо өз елінің Солтүстік Корея ядролық қарудан бас тартқанша алты тараптық келіссөздерге оралмайтынын мәлімдеді. 2006 жылдың 5 желтоқсанында Ресейдің алты тараптық келіссөздер жөніндегі өкілі және бұрынғы бас келіссөзшісі Александр Алексеев келіссөздердің 2007 жылға дейін қайта басталуының күмәнді екенін, себебі келіссөздерге дайындық баяу жүріп жатқанын және Рождество мерекесінің жақын болғанын айтты. 10 желтоқсанда келіссөздердің 2006 жылдың 18 желтоқсанында қайта басталатыны белгілі болды.
On October 9, 2006, North Korea announced a successful nuclear test, verified by the U. S. on October 11. In response, the United Nations Security Council passed Resolution 1718 unanimously condemning North Korea, as well as passing Chapter VII, Article 41. Sanctions ranged from the economic to the trade of military units, WMD related parts and technology transfer, and a ban on certain luxury goods. Both the People's Republic of China and the Russian Federation were quick to stress that these were not military enforceable sanctions. The Resolution also gave the right to other nations to inspect any North Korean vessel's cargo, although the People's Republic of China has held reservations about this move, saying it wanted to avoid any military confrontation with North Korea's navy. On 31 October 2006, the Chinese government announced that six party talks would resume. U. S. negotiator Christopher Hill later stated that the resumption could happen in the next month and that North Korea had not set preconditions for the talks. The deadlock was broken by what BBC News called "frantic behind the scenes negotiations" by Beijing. However, Japan's Foreign Minister Taro Aso stated that his country was not willing to return to the six party talks until North Korea had renounced nuclear weapons. On 5 December 2006, the Russian envoy and former chief Russian negotiator for the six party talks Alexander Alexeyev said that the talks were unlikely to resume before 2007 owing to the slow progress towards the talks and the fact that Christmas was coming up soon. On 10 December, it became apparent that talks would resume on 18 December 2006.
2-ші және 3-ші кезеңдер арасындағы оқиғалар
Ресейдің алтыжақты келіссөздердегі бұрынғы бас келіссөзшісі Александр Лосюков Сергей Разовтан жаңа бас келіссөзші болып ауысты. Лосюков бұған дейін Ресейдің Токиодағы елшісі болды, ол 2004 жылы наурыз айында алты тараптық келіссөздердің екінші раундынан кейін тағайындалды. 2007 жылдың 26 қаңтарында Ресейдің бас келіссөзшісі Александр Лосюков журналистерге үшінші кезең 2007 жылдың қаңтар айының соңында немесе ақпан айының басында, әсіресе 2007 жылдың 5-8 ақпан аралығында қайта басталуы мүмкін екенін айтты. Солтүстік Корея делегациясы бұл келіссөздерді 2007 жылдың 8 ақпанында қайта бастағысы келеді. Күндер 2007 жылдың ақпан айының ортасында басталатын Қытай Жылнамасы алдында белгіленді. Бұл ұсынысты ҚХР және Оңтүстік Корея делегациялары қолдады. Солтүстік Кореяның Ким Кэ Гван және АҚШ-тың Кристофер Хилл өкілдері 2007 жылдың 16 қаңтарынан бастап 18 қаңтарына дейін Берлинде өткен бір-бірден келіссөздердің барысы туралы оң пікір білдірді, «кейбір келісімдерге» қол жеткізілгенін көрсетті. Олар сейсенбіде алты сағат, сәрсенбіде бір жарым сағат кездесті. АҚШ-тың Қаржы министрінің орынбасары Дэниел Глейзер Солтүстік Кореяның әріптесі О Кван Чолмен 2007 жылдың 30 қаңтарында Қытайдың Пекин қаласында Макаоның Banco Delta Asia банкінде сақталған 24 миллион доллардың шамамен 13 миллион долларын ішінара санкциялардан босату мәселесін талқылайды. Қытай 2007 жылғы 30 қаңтарда үшінші кезең келіссөздерінің 2007 жылғы 8 ақпанда басталатынын растады. Солтүстік Корея жылына 500 000 тонна отын майына алмасу шартымен ядролық бағдарламасын тоқтатуға келіскені хабарланды, бұл 1994 жылғы Келісімге ұқсас, Ким мен Хиллдің алдын ала кездесуінен кейін үшінші кезең басталғанға дейін. Бұл кезеңнен бұрын АҚШ пен Солтүстік Корея арасындағы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылғаны туралы әңгімелер тарады, бірақ АҚШ Бас өкілі Кристофер Хилл бұл туралы жоққа шығарды.
2009 жылы келіссөздерді тоқтату
2009 жылдың 5 сәуірінде Солтүстік Корея халықаралық қауымдастықтың қарсылығына қарамастан, жариялаған спутнигін ұшырды. Бұл қарсылықтың себебі, спутниктің ұшырылуының іс жүзінде құрлық аралық баллистикалық зымырандар (ҚАБЗ) технологиясын сынау екендігіне халықаралық қауымдың сенімі болды. Ұшыру сәтсіз аяқталды және спутник Тынық мұхитына құлады. Сәтсіздікке қарамастан, АҚШ президенті Барак Обама «бұзушылықтар жазаланбауы керек» деп мәлімдеді. Оңтүстік Корея Солтүстік Кореяға қарсы ауыр санкциялар салуға шақырды. 13 сәуірде Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі Солтүстік Кореяның спутник ұшыруын айыптайтын және Кеңестің Солтүстік Кореяға қарсы санкцияларды кеңейту ниетін көрсететін Президенттік мәлімдемеге бірауыздан келісті. Келесі күні Солтүстік Корея БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің шешіміне ашуланып, «енді ешқашан мұндай [алты тарапты] келіссөздерге қатыспайтынын және келіссөздерде қол жеткізілген кез келген келісімге бағынбайтынын» мәлімдеді. Солтүстік Корея елден ядролық инспекторларды шығарып жіберді және Халықаралық атом энергиясы агенттігіне ядролық қару бағдарламасын қайта бастайтынын хабарлады. 2009 жылдың 25 мамырында Солтүстік Корея жер астында ядролық құрылғыны сынап жарды. Бұл сынақ БҰҰ, НАТО, алты тараптық келіссөздерге қатысушы бес ел және әлемнің көптеген басқа елдері тарапынан айыпталды. 2011 жылдың 11 қазанында Оңтүстік Корея алты тараптық келіссөздерге жаңа өкіл тағайындады – бұрын Туризм және спорт министрлігінде жұмыс істеген Лим Сунг Нам. 2009 жылдың 10 қарашасында Дэчхон оқиғасы болды. Осы күні Солтүстік және Оңтүстік Корея кемелері өзара атысқа түсті. Оңтүстік кемеге ешқандай зақым келмеді, ал Солтүстік кемеде көптеген жандар зардап шекті деген хабар тарады.
2010 жылғы Солтүстік Корея шабуылдары
Оңтүстік Кореяның 104 адаммен бірге болған "Чеонан" атты патрульдік кемесі 2010 жылғы 26 наурызда сағат 21:22-де Баэнгньёнг аралының жанында міндетін орындап жатқанда, түсініксіз жарылыс корпусын жарып, суға батып кетті. Оңтүстік Корея, АҚШ, Ұлыбритания, Канада, Австралия және Швеция сарапшыларынан құралған халықаралық топ жүргізген тергеу нәтижесінде "Чеонан" Солтүстік Кореяның "Йеоно" класындағы шағын су асты кемесінен ұшырылған торпеданың салдарынан батырылған деген қорытындыға келді. Бұл оқиға Солтүстік және Оңтүстік Корея арасындағы шиеленісті күшейтті. 2010 жылғы 26 қазанда Солтүстік Корея мен Оңтүстік Кореяның Қызыл Крест өкілдері отбасыларды қайта қосу мәселелерін талқылау үшін кездесті, бірақ келісімге келе алмады. БҰҰ мен Солтүстік Корея да жоғары деңгейдегі кездесу ұйымдастыруға қол жеткізе алмады. 2010 жылғы 23 қарашада Солтүстік Корея Оңтүстік Кореяның Йонпьён аралын артиллериялық оқтармен атқылады. Солтүстік Кореядан жасалған ондаған артиллериялық оқтар Оңтүстік Корея аралында 60-тан астам үйді өртеп, азаматтарды қашуға мәжбүр етті, нәтижесінде Оңтүстік Кореяның екі сарбазы қаза тауып, оннан астам адам жарақат алды. Осы екі оқиға кезең ішінде алты тараптық келіссөздер өткізуге кедергі келтірді.
Ұсынылған қайта алулар
2012 жылдың 29 ақпанында АҚШ пен Солтүстік Корея «күннің секіруі» келісімін жариялады, онда АҚШ Солтүстік Кореяның уранды байыту мен зымырандарды сынауға мораторий салып, Йонгбьонға МАГАТЭ инспекторларын қайтаруына байланысты айтарлықтай көлемде азық-түлік көмегін ұсынар еді, бұл алты тараптық келіссөздердің қайта басталуына әкелер еді. 2012 жылдың 16 наурызында Солтүстік Корея Ким Ир Сеннің 100 жылдығын мерекелеу үшін спутник ұшыруды жоспарлап отырғанын хабарлады, бұл алты тараптық келіссөздерге қатысушы бес елдің наразылығын тудырып, «күннің секіруі» келісіміне күмән келтірді. 2012 жылдың 6 сәуірінде Солтүстік Кореяның спутнигі орбитаға шыға алмады және АҚШ пен Оңтүстік Корея оны сәтсіз деп жариялады. Бұған қоса, бұл ұшырылым зымыран технологиясын сынау ретінде бағаланды және АҚШ Солтүстік Кореяға азық-түлік көмегін тоқтату туралы шешім қабылдады. 2014 жылдың 29 қаңтарында Қытайдың ресми «Синьхуа» ақпарат агенттігі Twitter-де Солтүстік Кореяның Қытайдағы елшісінің Солтүстік Кореяның алты тараптық келіссөздерді қайта бастауға келіскенін және АҚШ-ты осыған қатысты міндеттемелерін орындауға шақырғанын мәлімдеді. 2018 жылдың 5 сәуірінде Қытайдың басшысы Си Цзиньпин Солтүстік Кореяның басшысы Ким Чен Ынмен өткен кездесуден кейін Кимнің келіссөздерді қайта бастауға ниетті екенін хабарлады. Қосымша мәліметтер күтілуде. 2019 жылдың 25 сәуірінде Ким Чен Ынмен алғашқы кездесуінен кейін Ресей президенті Владимир Путин АҚШ-тың берген кепілдіктеріне ядролық мәселе бойынша бұрынғы алты тараптық келіссөздерге қатысқан елдердің қолдауы қажет деп санайтынын айтты. Путин Қытай және АҚШ басшылығына өзінің келіссөздері туралы хабарлауге уәде берді.