Кіріспе
Қажетті нәтижеге қол жеткізу мүмкіндігі. Тиімділік – қажетті нәтижені алу қабілеті немесе күтілетін нәтижені беруге бағытталған мүмкіндік. Егер бір нәрсе тиімді деп танылса, онда ол жоспарланған немесе күтілген нәтиже береді, немесе күшті әсер қалдырады.
Effectiveness or effectivity is the capability of producing a desired result or the ability to produce desired output. When something is deemed effective, it means it has an intended or expected outcome, or produces a deep, vivid impression.
Этимология
"Эффективті" сөзінің шығу тегі латын тіліндегі "жаратушы, өнімді немесе тиімді" мағынасын білдіретін сөзден бастау алады. Бұл сөз 1300-1400 жылдар аралығында орта ағылшын тілінде пайда болған.
Математика және логика
Математика мен логикада, тиімді дегені – тиімді процедураның критерийлеріне сай келетін металогиялық әдістерді сипаттау үшін қолданылады. Топтар теориясында, топтың елемі бір нүктеге тиімді (немесе адал) әрекет етеді, егер бұл нүкте сол әрекетте қозғалмаса.
Физика
Физикада тиімді теория – феноменологиялық теорияға ұқсас, нақты бір (көрінетін) құбылыстарды түсіндіруге арналған жүйе, бірақ бұл теория негізгі (көрінбейтін) процестерді дұрыс бейнелейді деген талап қоймайды. Жылу алмасуда тиімділік – NTU әдісін қолданғанда жылу алмастырғыштың жұмысын бағалау шамасы.
Медицина
Медицинада тиімділік – емнің нақты жағдайда, әсіресе практикалық клиникалық сынақтарда қаншалықты жақсы нәтиже беретінімен байланысты, ал тиімділік болса, түсіндірмелі клиникалық сынақтарда немесе зертханалық зерттеулерде қаншалықты жақсы жұмыс істейтінін бағалайды.
Гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар
Менеджментте тиімділік – дұрыс нәрселерді істеумен байланысты. Питер Друкер оқырмандарына «тиімділікті үйренуге болады және үйрену керек» еске салады. «Институционалдық тиімділік» термині жоғары білім беру саласында институттың өзінің миссиясы мен мақсаттарына қаншалықты жетістікпен қол жеткізіп жатқанын бағалау үшін кеңінен қолданылады. Мысалы, Нью-Йорк штатындағы Утика университеті «тиімді институттың анық міссиясы болады, ол кімге қызмет ететінін, неге ұмтылатынын және қандай құндылықтарды бағалайтынын көрсетеді. Сол сияқты, тиімді институттың мүдделі тараптарына кеңінен жеткізілген нақты мақсаттары бар». Адам-компьютерлік өзара әрекеттесуде тиімділік – жүйені пайдалану кезінде пайдаланушылардың тапсырмаларын орындаудың дәлдігі мен толықтығы ретінде анықталады. Әскери ғылымда тиімділік – нысаналық жүйедегі, оның мінез-құлқындағы, мүмкіндіктеріндегі немесе активтеріндегі өзгерістерді бағалауға қолданылатын өлшем, ол соңғы күйге жетуге, мақсатқа қол жеткізуге немесе әсер етуге байланысты. Ал жауынгерлік тиімділік – мінез-құлық, операциялық және басшылық факторларын ескере отырып, әскери бөлімнің жауынгерлік қимылға дайындығы. Жауынгерлік тиімділік – әскери күштердің өз мақсатын орындау қабілетін өлшейді және жалпы әскери тиімділіктің бір бөлігі болып табылады.
Қатынасты терминдер
Тиімділік, нәтижелілік және әсерлілік терминдері кейбір жағдайларда тиімділік терминімен мағыналас болуы мүмкін. «Тиімді» деген сөз кейде сандық тұрғыда қолданылады, «өте тиімді немесе тиімді емес» деп. Дегенмен, «тиімділік» де, «тиімді түрде» де нәтиженің бағыты (оң немесе теріс) туралы ақпарат бермейді және берілген әсерді стандартпен салыстырмайды. Ал тиімділік – бұл қалаған нәтижеге қол жеткізу дәрежесі; қалаған нәтиженің қажетті мөлшерін өндіру қабілеті немесе белгілі бір мақсатқа жетудегі сәттілік. Нәтижеліліктен айырмасы, тиімділіктің назар аударатын жері – нәтижеге жетудің өзі, ал нәтижеге жету үшін жұмсалған ресурстар емес. Сондықтан, тиімді болғаны міндетті түрде тиімді емес, ал тиімді болғаны міндетті түрде нәтижелі емес. Тиімділіктің басқа синонимдері: ықпал, қабілет, табыс, салмақ, өнімділік. Тиімділіктің антонимдері: пайдасыздық, тиімсіздік. Қысқасы, тиімді – нәтижеге жету, ал нәтижелі – тапсырманы немесе жұмысты аз шығынмен орындау. Мысалы: Сіз 10 үйді жылдам және арзан (нәтижелі) салып бітіресіз, бірақ ешкім сатып алмайды. Ал 10 үйдің бюджеті мен уақытымен салыстырғанда 5 үй салып, олардың барлығын сатасыз және сатып алушылар қуанышты болады (тиімді). Сіз қалаған нәтижеге – үйлеріңізді сатуға және клиенттердің қуанышына жетесіз (әсер).