Кіріспе
Шығыс православие обрядтарында қолданылатын нан. Просфорон (πρόσφορον, құрбандық) – православие христиандары мен грек-католик (византиялық) литургияларында қолданылатын ашытылған кішкентай нан. Көпше түрі – просфора (πρόσφορα). Бұл термин бастапқыда храмға жасалған кез келген құрбандықты білдірген, бірақ православие христиандығы мен византиялық обряд католицизмінде ол Қасиетті Литургия кезінде Евхаристияда ұсынылатын нанды білдіреді.
A prosphoron (πρόσφορον, offering) is a small loaf of leavened bread used in Orthodox Christian and Greek Catholic (Byzantine) liturgies. The plural form is prosphora (πρόσφορα). The term originally meant any offering made to a temple, but in Orthodox Christianity and Byzantine Rite Catholicism it has come to mean specifically the bread offered at the Eucharist during Divine Liturgy.
Пісіру
Просфорон тек төрт ингредиенттен жасалады: бидай ұны (ақ), ашытқы, тұз және су. Славян тәжірибесінде (орыс православиесі, болгар православиесі, серб православиесі және т.б.) бес кішкентай просфора қолданылады, бұл Исаның көпшілікті тамақтандыру үшін қолданған бес нан күлшесін еске түсіреді. Грек тәжірибесінде бір үлкен просфорон қолданылады, бұл 1 Қорынттықтар 10:16-17 бойынша, бір "Нанды" бөлісетін барлық адамдардың бірлігін еске алу үшін. Орыс православиелік монастырлар немесе шіркеулер просфора пісіру жұмысын (lang ru, сондай-ақ просвира (просвира)) prosforniki-ге (lang ru), жекеше түрі: prosfornik (lang ru) немесе әйелдерге – prosfirni (просвирни, жекеше түрі lang ru) тапсыруы мүмкін.
Панагия
Теотокостың (Бейбіт Қыз Мәриям) құрметіне бөлшегі алынып тасталған просфорон Панагия (ἄρτος τῆς Παναγίας) деп аталады және құдайлық литургия кезінде оның құрметіне салтанатты түрде бата беріледі. Бұл просфоронға көбінесе Богоматерь иконасы басылады. Осы просфоронды кесер алдында діни қызметкер үш рет қол шапалағын жасап, оған литургиялық найзамен: "Біздің ең жарылқанған ханым, Богородица және Мәңгі-бақилық Мәриямның құрметі мен есіміне; Осы құрбанды, Раббым, сенің ең қасиетті тақсыңда қабыл еткейсің” дейді. Содан кейін ол үлкен, үшбұрышты бөлшекті алып, Құрбандық қойшаның жанына қояды да былай дейді: “Сенің оң жағыңда алтыннан жасалған түрлі түсті шапан киген патшайым тұрды”. Просфоронның қалған бөлігі қасиетті үстел үстінде, антидоронның батасынан бұрын, “Құдайдың аты Ұлы” деген сөзбен баталанады. Қазіргі кезде бұл рәсім тек кейбір монастырларда ғана орындалады. Литургиядан кейін реффекториан (реффекторияға жауапты монах) просфорондан үшбұрышты бөлік кесіп алады. Содан кейін Панагия екіге бөлініп, қабыршағы төмен қаратылып, асханадағы шағын үстелдегі ыдысқа орналастырылады. Тамақтан кейін асхана қызметкері епанокамелавкион мен камилавкион киімін шешіп, “Маған бата беріңіздер, қасиетті әкелер, мен күнәкармын” дейді. Оған қауым: “Құдай кешірсін және рақым етсін” деп жауап береді. Содан кейін Панагияны саусақтарына ұстап, “Аты Ұлы” деп айтып, оны көтереді, содан кейін қауым “Қасиетті Үштік” деп жалғастырады. Содан кейін рәсім “Барлық қасиетті Құдай анамыз, бізге көмектессін” деп жалғасады, оған “Оның дұғаларымен, уа, Құдай, бізге рақым етіп, құтқара көр” деп жауап беріледі. Содан кейін екі ән айтылады, ал асханашы, қолдарына хош иісті жаққан дін қызметкерімен бірге жиналғандарға Панагия ұсынады. Әрқайсысы бір-бірден кішкентай бөліктерді алып, оны хош иісті жаққа ұстап, содан кейін жейді.
In honour and commemoration of our most blessed Lady, the Theotokos and Ever virgin Mary; through whose intercessions accept, O Lord, this sacrifice upon Thy most heavenly Altar. He then removes a large, triangular particle and places it to the side of the Lamb, as he says: "At Thy right hand stood the queen, arrayed in vesture wrought of gold and diverse colours." The remainder of the prosphoron is blessed over the holy table, before the blessing of the antidoron, with the phrase "Great is the name of the Holy Trinity." Today, this practice is usually performed only in some monasteries. After the Liturgy, a triangular portion is cut from the prosphoron by the refectorian (monk in charge of the refectory). The Panagia is then cut in half and laid crust downwards on a dish in a small table in the refectory. After the meal, the refectorian takes off his epanokamelavkion and kamilavkion, saying, "Bless me, holy Fathers, and pardon me a sinner," to which the brotherhood replies, "May God pardon and have mercy on you." Then, taking the Panagia in his fingertips, he lifts it up while saying, "Great is the Name," and then the community continues with "of the Holy Trinity." The rite then continues with "All holy Mother of God, help us" with the reply "At her prayers, O God, have mercy and save us." Two hymns are then sung while the refectorian, accompanied by a cleric with a hand censer, offers the Panagia to those assembled. Each takes a piece between his finger and thumb, passes it through the incense, and then eats it.
Артоклазия
Сондай-ақ, құдайылық литургиядан тыс жерде бата беру және сенімділерге тарату үшін пісірілген нан да бар. Бұлар әдетте артос ("нан") деп аталады және көбінесе екі емес, бір қамырдан жасалады. Олар литургияда қолданылатын сол мөрмен мөрленуі мүмкін, бірақ көбінесе олар тек қарапайым крестпен немесе жергілікті шіркеудің немесе монастырдың қасиеттісі сияқты иконамен безендіріледі. Әдетте бес нан пісіріледі және олар Артокласия ("нанды үзу") қызметінде баталанады. Бұл нандар бидай, шарап және маймен бірге Түндегі құлшылық кезінде сенімділерге таратылады.