Кіріспе

АҚШ-тың Кубалық мигранттарға қатысты саясаты 1995 және 2017 жылдар аралығында

"Сулы аяқ, құрғақ аяқ" саясаты немесе "Сылу аяқ, құрғақ аяқ" саясаты – 1966 жылғы Кубалық түзету туралы заңның қолданылуын 1995 жылғы қайта қарастырудың бұрынғы түсіндірмесіне берілген атау. Бұл саясат бойынша Кубадан көшіп келіп, АҚШ-қа кірген кез келген адамға бір жылдан кейін тұруға рұқсат берілетін еді. 1995 жылға дейін АҚШ үкіметі АҚШ-тың аумақтық суларына жеткен барлық кубалықтарға АҚШ-та қалуға рұқсат берді. Куба үкіметімен келіссөздер жүргізгеннен кейін Клинтон әкімшілігі АҚШ суларында ұсталған адамдарды қабылдауды тоқтататыны туралы келісімге келді. Содан кейін екі онжылдық бойы екі елдің арасындағы суларда ұсталған кез келген кубалық ("сулы аяғы бар") Кубаға немесе үшінші елге қайтарылатын, ал жағалауға ("құрғақ аяғы") жеткен адам АҚШ-та қалу мүмкіндігіне ие болып, кейін 1966 жылғы Заңға сәйкес "заңды тұрақты тұрғын" мәртебесіне қол жеткізе алатын еді, соңынан АҚШ азаматтығына да үміткер болатын. Алайда, бұл саясат елге кіретін пана іздеушілер үшін қауіпті жағдай тудырды. 1994 жыл, сонымен қатар "Қамыстық дағдарыс" жылы ретінде белгілі болды, онда 36 900 иммигрант теңіз арқылы сапар жасау қаупіне барды. 2017 жылдың 12 қаңтарында Барак Обама Флорида бұғазы арқылы АҚШ-қа өтуге тырысып, өмірін қауіпке тіккен иммигранттардың қауіпсіздігіне байланысты алаңдаушылықтарды білдіргеннен кейін бұл саясатты дереу тоқтату туралы жариялады. Оның президенттік мерзімінің соңында Кубамен сыртқы қатынастар жақсарды, оның ішінде Куба үкіметімен теңіз және әуе кеңістігіндегі іздеу-құтқару шараларына қатысты екіжақты келісімдер де жасалды.

Өмірбаян

1960-1980 жылдар аралығында жүздеген мың кубалық АҚШ-қа Бас прокурордың шарт бойынша рұқсатымен кірді, олардың көпшілігі қайықпен келді. 1980 жылы пана іздеушілердің жаппай көшіп кетуі – Мариэль қайықтығы – шамамен 125 000 кубалықты (және 25 000 гаитилікті) алты ай ішінде Оңтүстік Флоридаға жеткізді. Бірнеше жыл бойы азайып, кейін Кубаның "теңізшілдерінің" саны 1989 жылы бірнеше жүзден 1993 жылы бірнеше мыңға дейін өсті. 1994 жылы Куба президенті Фидель Кастро қауіпті мәлімдеме жасағаннан кейін Гаванада тәртіпсіздіктер болды және Кубадан қайықпен кету күрт үдеді. АҚШ жағалау күзеті мен шекара қызметі ұстаған кубалықтардың саны 1994 жылы 37 191 адамға жетті. 1995 жылға дейін АҚШ Кубалықтарды (келісім бойынша тізімдегі белгілі бір қылмыстық иммигранттарды қоспағанда) 1959 жылғы Куба революциясынан кейін екі жыл ішінде үкімет коммунистік болған кезде қалыптасқан саясат бойынша елге қайтарған жоқ. АҚШ Кубаға адамдарды қайтаруға ғана емес, сонымен қатар Куба үкіметі Иммиграция және азаматтық туралы заңға (INA) сәйкес шығарылған кубалық мигранттарды қабылдаудан бас тартты. (АҚШ-та қылмыс жасаған кубалықтар күрделі мәселе тудырады, себебі Куба қылмыстық шетелдіктерді қайтарып алмайтын санаулы елдің бірі.) 1994 жылдың 9 қыркүйегінде Клинтон әкімшілігі Куба мигранттарына қатысты АҚШ саясатын айтарлықтай өзгерткен кезде екі ел арасындағы көші-қонды «нормалдау» мақсатында көші-қон туралы келісім жасалды. Жоспардың қауіпсіз, заңды және реттелген көші-қонға қатысты алты негізгі мақсаты болды. АҚШ теңізде ұсталған кубалықтарға енді АҚШ-қа келуге рұқсат бермейтініне келісті; керісінше, кубалықтар үшінші елдегі қауіпсіз лагерьге орналастырылатын болады. Бұл саясатты «теңіздегі өмір қауіпсіздігі» деп негіздеп, Куба да адамдарды теңізге шығудан қайтару үшін «әсерлі әдістерді» қолдануға келісті. АҚШ және Куба шетелдіктердің заңсыз тасымалдануына қатысты БҰҰ Бас Ассамблеясының қарарына қолдауларын растады. Олар көшіп-қонушыларды заңсыз тасымалдау мен АҚШ-қа жету үшін зорлық-зомбылық немесе «күшпен бұруды» қолдануды болдырмау үшін ынтымақтастыққа уәде берді. АҚШ АҚШ азаматтарының жақын туыстарын есептемегенде, Кубадан жылына 20 мыңнан кем емес иммигранттарды қабылдауға келісті. АҚШ және Куба АҚШ-қа келген немесе теңізде ұсталған кубалықтарды ерікті түрде қайтару бойынша ынтымақтастыққа келісті. АҚШ және Куба INA-ға сәйкес шығарылған кубалықтарды қалай ұстау мәселесінде келісімге келмеді, бірақ осы мәселені талқылауды жалғастыруға келісті. (Қайтаруға негіз болатын жағдайлар: денсаулыққа қатысты себептер, қылмыстық себептер, ұлттық қауіпсіздікке қатысты себептер, нацистік қуғынға қатысты себептер, мемлекеттік жәрдемге қатысты себептер, заңсыз кіру және иммиграциялық заңдарды бұзу, сондай-ақ тиісті иммиграциялық құжаттардың болмауы.) АҚШ және Куба осы келісімді іске асыруды қарастыруға және одан әрі талқылауға келісті. Жыл сайынғы 20 000 адамдық ең төменгі шекті INA артықшылықтары немесе босқындар туралы ережелер арқылы орындау мүмкін емес екені анық болды, себебі талаптарға сай болу қиын. INA артықшылықтары арқылы иммиграцияға және босқындар ретінде жарамды болатын кубалықтарға қосымша, АҚШ Кубаға келуге және Кубалық түзету туралы заң арқылы заңды тұрақты тұруға мүмкіндік беру үшін заңдағы басқа да биліктерді (яғни, шарт бойынша рұқсат) пайдалануға шешім қабылдады. Атап айтқанда, көшіп кетуге ниетті көптеген кубалықтардың арасынан виза алушыларды кездейсоқ таңдау үшін «виза лотереясы» бағдарламасы құрылды. Осы келісімді іске асыру мақсатында Гуантанамо шығанағындағы адам көптігін азайту үшін Панамадағы уақытша лагерьлерді пайдалану арқылы «Қауіпсіз баспана» және «Қауіпсіз өту» операциялары жүзеге асырылды.

Кубаның көші-қон туралы келісімі, 1996 жылғы наурыз

1995 жылғы 2 мамырда Клинтон әкімшілігі Кубамен тағы бір келісім жасағанын жариялады, ол Гуантанамода сол кезде лагерьде болған шамамен 33 000 кубалықтың мәселесін шешті. Бұл жаңа келісім, дәстүр бойынша қайықпен жүретін адамдар саяхаттарын бастайтын жыл мезгілінде жасалды. Біріншіден, АҚШ Гуантанамода ұсталған кубалықтардың көпшілігіне ИНА (Гуантанамо) гуманитарлық шарттары арқылы АҚШ-қа келуге рұқсат берді. Куба осы қабылдаулардың бір бөлігін Кубадан жылына кемінде 20 000 тұрақты тұруға рұқсат алған адамға (LPR) есептеуге келісті, үш жыл ішінде жыл сайын 5 000 адам ескеріледі. Екіншіден, теңізде ұсталған кубалықтарды қауіпсіз бейкенттерге орналастырудың орнына, АҚШ оларды Кубаға қайтаруды бастады. Екі тарап та халықаралық міндеттемелерге сәйкес әрекет етуге және қайтарылғандарға ешқандай шара қолданылмауын қамтамасыз етуге уәде берді. АҚШ-тың Гаванадағы мүдделер бөлімінің қызметкерлері Кубаға қайтарылған кубалықтарды АҚШ-қа заңды түрде көшіп келу рәсімі туралы хабардар етеді. Дегенмен, адам сатумен айыпталғандар Кубада түрме жазасына кесіледі. Ұсталған кубалықтар Кубаға қайтарылған жағдайда қудаланудан қорқуын білдіруге мүмкіндік алады. Босқын немесе пана сұрағандар үшінші елге орналастырылады. 1995 жылдың мамырынан 2003 жылдың шілдесіне дейін Испания, Венесуэла, Австралия және Никарагуа сияқты 11 елге шамамен 170 кубалық босқын орналастырылды. Мемлекеттік департамент Кубаға қайтарылған мигранттарға қысым көрсетіліп жатыр ма, жоқ па, соны қадағалауға міндетті.

Арнайы Кубалық көші-қон лотереясы

1994 жылғы көші-қон келісімінен бастап, АҚШ Кубаның арнайы көші-қон бағдарламасын іске асыру мақсатында үш рет виза лотереясын өткізді. Осы үш ашық кезең екі жылдық интервалмен жүргізілді: 1994 қаржы жылы, 1996 қаржы жылы және 1998 қаржы жылы. Құрамға қатысуға жарамды адамдардың саны жыл сайын артты: 1994 жылы 189 000, 1996 жылы 433 000, ал 1998 жылы 541 000 адамды құрады. 1998 жылғы лотерея арқылы іріктеліп алынған кубалықтар әлі де АҚШ-қа шартты түрде кіруге рұқсат алуда. Лотереяда жеңіске жеткен үміткерлерге алты айға жарамды визамен шартты түрде босату статусы беріледі. Барлық болашақ иммигранттар үшін қажетті медициналық тексеру бір жыл бойы жарамды болады. Жеңіске жеткен үміткердің әйелі мен кәмелетке толмаған балалары онымен бірге жүре алады. Сонымен қатар, жылдар бойы кубалықтардың шартты түрде босатылуына кедерес келтіретін факторлар туралы хабарлар тарады, оларға тым қымбат медициналық тексерулер, шығу визаларына төленетін ақылар және отбасы мүшелеріне тигізетін салдарлар жатады.

Қайталанатын мәселелер мен сын-пікірлер

1999 жылдың маусым айында АҚШ жағалау күзетінің алты кубалықты Флорида штатындағы Сурфсайд жағажайына жетіп кетуіне кедергі келтіру үшін бұрышқы газбен шашып, су шашуға арналған құрал қолданғаны көп шу көтерді. Бірнеше аптадан кейін, кеме құлағанда кубалық әйел суға батып қайтыс болды. 1999 жылдың қараша айының соңында АҚШ жағалау күзеті алты жасар Элиан Гонсалесті және тағы екі аман қалғанды көші-қон келісімінде қарастырылғандай Кубаға қайтарудың орнына АҚШ-қа әкелуді жөн көрді. 2003 жылдың шілдесінде он шақты адам Куба туы бар қайықты Кубадағы маринадан ұрлап, соның ішінде маринаны күзетіп тұрған үш күзетшіні де ұрлап кетті. Кеме халықаралық суларда Флоридаға бет алғанда, жағалау күзетінің қызметкерлері оны тоқтатуға тырысты және кемеге тиым салғанда кубалықтар қарсылық көрсеткені хабарланды. Кемедегі барлығы 15 адам АҚШ жағалау күзетінің кемесіне жеткізіліп, USCIS пана беру бөлімінің қызметкерімен сұхбаттасты. Үш күзетші Кубаға қайта оралуға ниетті екенін білдірді. Куба үкіметі қылмысқа қатысы бар 12 адамды (қайық ұрлау, адам ұрлау және федералдық қызметкерлерге шабуыл жасау) 10 жылға бас бостандығынан айыруға келісім білдіргенде, АҚШ оларды қайтаруға келісті. 2006 жылдың 7 қаңтарында жағалау күзеті Флорида Кийіндегі ескі "Жеті мильдік" көпірдің тірегіне шыққан 15 кубалықты тапты. Ескі көпір пайдаланылмағандықтан құрлықтан бөлініп тұрған еді. АҚШ жағалау күзеті босқындар құрлыққа жаяу жете алмайтындықтан, олардың аяқтары әлі де "сулы" екенін мәлімдеді. Жағалау күзетінің құқықтық бөлімі Иммиграция және кедендік бақылау қызметімен бірлесіп, кубалықтарды елге қайтару туралы шешім қабылдады. Жағалау күзеті кубалықтардың "аяқтары сулы екені анықталды және стандартты тәртіп бойынша рәсімделді" деді. Кубалықтардың қайтарылуына наразылық білдірген Рамон Саул Санчес бұл саясатқа қарсы аштық жариялады, ал 18 қаңтарда Ақ үй Санчеспен жақын арада кездесуге келісті. Он бір күннен кейін аштық тоқтатылды, бірақ Санчес әлі Ақ үйдің өкілдерімен кездеспеді. 2007 жылдың 28 ақпанында федералдық судья АҚШ үкіметінің 15 кубалықты елге қайтаруда дұрыс емес әрекет еткенін айтты. Судья үкіметке иммигранттардың АҚШ-қа қайтуына көмектесу үшін бар күшін салуды бұйырды. 15 кубалықтың 14-і 2006 жылдың 15 желтоқсанында қайта оралды және оларға көшпенді виза берілді.

Иммиграциялық үрдістердің өзгеруі

1980 жылдардың соңынан бастап иммиграция үлгілері өзгерді. Көптеген кубалық иммигранттар Кубаның оңтүстік және батыс жағалауларынан Мексиканың Юкатан түбегіне келді, соның ішінде көптегені Исла-Мухерес аралына жетті. Одан кубалық иммигранттар Техас-Мексика шекарасына барып, пана сұрады. Майамиде отбасы мүшелері жоқ көптеген кубалықтар Хьюстон қаласына қоныстанды. "Шаңды аяқ" деген термин Мексика арқылы АҚШ-қа көшіп келген кубалықтарды білдіреді. 35 мың кубалық Кубадан кетіп қалды.

Сақтандырудың аяқталуы

2014 жылы АҚШ пен Куба қарым-қатынастарындағы жағдайдың жақсаруынан бастап, "суда батқан аяқ, құрғақ аяқ" саясатының тоқтатылуы күтілімі кубалық иммигранттардың санын арттырды. 2017 жылдың 12 қаңтарында президент Барак Обама "суда батқан аяқ, құрғақ аяқ" саясатын дереу жою туралы жариялады. Осыдан бері Құрама Штаттарға заңсыз кірген кубалық азаматтар, олар құрлықта немесе теңізде ұсталғандарына қарамастан, депортацияға жатады. Сонымен бірге, Куба үкіметі кубалық азаматтарды қайта қабылдауға келісім берді.