Кіріспе
Буддистік термин, сезімдер мен қабылдауларға қатысты. Ведана (пали және санскрит: वेदना) – ежелгі термин, дәстүрлі түрде «сезім» немесе «қабылдау» деп аударылады. Жалпы алғанда, ведана дегеніміз – ішкі сезім органдары сыртқы нысандармен және олармен байланысты санамен қарымдасқанда туындайтын жағымды, жағымсыз және бейтарап сезімдер мен қабылдаулар. Ведана психологияда валенттілік немесе «гедоникалық тон» ретінде қарастырылады. Буддалық ілімде ведана былай анықталады: Тхеравада Абхидхармасындағы жеті жалпылама сана факторларының бірі. Махаяна Абхидхармасындағы бес жалпылама сана факторларының бірі. Тәуелді пайда болудың он екі буынының бірі (Тхеравада және Махаяна дәстүрлерінде). Бес құрамды бөліктің (сканда) бірі (Тхеравада және Махаяна дәстүрлерінде). Саналылық практикасының төрт негізіндегі назар аудару нысандарының бірі. Он екі буынның контекстінде веданаға құмарлық пен байланыс азапқа әкеледі; керісінше, веданаға шоғырланған сана және оны анық түсіну оянуға (ағартушылыққа) және азаптың себептерін жоюға мүмкіндік береді.
Vedanā (Pāli and Sanskrit: वेदना) is an ancient term traditionally translated as either "feeling" or "sensation." In general, vedanā refers to the pleasant, unpleasant and neutral sensations that occur when our internal sense organs come into contact with external sense objects and the associated consciousness. Vedanā is identified as valence or "hedonic tone" in psychology. Vedanā is identified within the Buddhist teaching as follows:
One of the seven universal mental factors in the Theravāda Abhidharma. One of the five universal mental factors in the Mahāyāna Abhidharma. One of the twelve links of dependent origination (in both Theravāda and Mahāyāna traditions). One of the five skandas (in both Theravāda and Mahāyāna traditions). One of the objects of focus within the four foundations of mindfulness practice. In the context of the twelve links, craving for and attachment to vedanā leads to suffering; reciprocally, concentrated awareness and clear comprehension of vedanā can lead to Enlightenment and the extinction of the causes of suffering.
Атрибуттары
Жалпы, пали каноны ведананы үш "түр" және алты "санат" ретінде сипаттайды. Кейбір сөздер 108 түрге дейін санамалаудың басқа тәсілдерін талқылайды.
Ақыл-ой жиынтығы
Ведана – бес жиынтықтың (санскрит: скандха; пали: кхандха) бірі, жабысу (санскрит, пали: упадана; оң жақтағы 2-суретті қараңыз). Канон бойынша, жоғарыда айтылғандай, сезім – сезім мүшесі, сезім нысаны және сананың қарым-қатынасынан туындайды.
Саналылық негізі
Канон бойынша төрт "есте ұстау негізі" (сатипаṭṭhāna) туралы сілтемелер бар: дене (kāya), сезімдер (vedanā), сана жағдайлары (citta) және саналық құбылыстар (dhammā). Бұл төрт негіз, ағартуға қолайлы жеті қасиеттің (бодипаккхиадхамма) ішінде танылады. Ведана және басқа сатипаṭṭhāna-лардың буддалық медитация тәжірибесінде қолданылуы Сатипаṭṭhāna суттасы мен Ānāpānasati суттасында кездеседі.
Даналық іс-әрекеттері
Ведананың әрбір түрі өзінің сәйкес жатқан терең ұмтылысымен немесе мінез-құлқымен (анусая) бірге келеді. Ұнамды ведананың терең ұмтылысы – құштарлыққа, ұнамсыз ведананыкі – жек көруге, ал ұнамды да ұнамсыз да емес ведананыкі – надандыққа бейімділік. Канонда Веданаға шоғырланған (самадхи) медитация жасау терең еске алуға (сати) және айқын түсінуге (сампаджаньня) алып келуі мүмкін деп айтылған (оң жақтағы кестеге қараңыз). Осы дамудың нәтижесінде адам өзінде нәрсенің өмірге келмейтінін (аникка) және байланыстың мәнін (упадна) тікелей сезіне алады. Бұл өз кезегінде сананы босатуға (ниббана) бастауы мүмкін.