Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дания Корольдігінің негізгі заңы
Fundamental law of the Realm of Denmark
Дания Корольдігінің Конституциялық актісі (Danmarks Riges Grundlov), сондай-ақ Дания Корольдігінің Конституциялық актісі немесе жай ғана Конституция (Grundloven, , ), Дания Корольдігінің конституциясы болып табылады және Дания Корольдігінде тең қолданылады: Данияның өзі, Гренландия және Фарер аралдары. Алғашқы демократиялық конституция 1665 жылғы абсолюттік конституцияны алмастырып, 1849 жылы қабылданды. Қазіргі конституция 1953 жылдан бері қолданылып келеді. Конституциялық акт бірнеше рет өзгертілді. Оның мәтіні бүгінгі күнге дейін қолданылуға жеткілікті түрде жалпылама. Конституция Данияны парламенттік жүйе арқылы басқарылатын конституциялық монархия ретінде анықтайды. Ол заңдар қабылдайтын Фолькетинг, оларды іске асыратын үкімет және олар бойынша сот шешімдері қабылдайтын соттар арасында билікті бөліп көрсетеді. Бұдан өзге, ол Даниядағы адамдарға сөз бостандығы, дін бостандығы, бірлестік құру бостандығы және жиналыс өткізу бостандығы сияқты бірқатар негізгі құқықтарды береді. Конституция Даниядағы барлық адамдарға, тек қана Дания азаматтарына ғана емес, қолданылады. 1849 жылы қабылданған конституция абсолюттік монархияны аяқтап, демократияны орнатып, енгізді. Дания жыл сайын 5 маусымда – бірінші Конституцияның ратификацияланған күні – Конституция күнін (даниялық: Grundlovsdag) тойлайды. Конституциялық актінің басты қағидасы патшаның билігін шектеу болды (2-бап). Ол кеңес алу үшін министрлерге және заң жобаларын дайындау мен қабылдау үшін Парламентке тәуелді, салыстырмалы түрде әлсіз конституциялық монарх құрайды. 1849 жылғы Конституция екі палаталы парламент – Ригсдагты құрды, ол Ландстинг пен Фолькетингтен тұрды. 1953 жылғы Конституцияның ең маңызды өзгерісі – Ландстингті тарату болды, нәтижесінде бір палаталы Фолькетинг қалды. Сонымен қатар, ол қазіргі конституцияда сақталған хабеас корпус (71-бап), жеке меншік құқығы (72-бап) және сөз бостандығы (77-бап) сияқты негізгі азаматтық құқықтарды бекітті.
The Constitutional Act of the Realm of Denmark (Danmarks Riges Grundlov), also known as the Constitutional Act of the Kingdom of Denmark, or simply the Constitution (Grundloven, , ), is the constitution of the Kingdom of Denmark, applying equally in the Realm of Denmark: Denmark proper, Greenland and the Faroe Islands. The first democratic constitution was adopted in 1849, replacing the 1665 absolutist constitution. The current constitution is from 1953. The Constitutional Act has been changed a few times. The wording is general enough to still apply today. The constitution defines Denmark as a constitutional monarchy, governed through a parliamentary system. It creates separations of power between the Folketing, which enact laws, the government, which implements them, and the courts, which makes judgment about them. In addition it gives a number of fundamental rights to people in Denmark, including freedom of speech, freedom of religion, freedom of association, and freedom of assembly. The constitution applies to all persons in Denmark, not just Danish citizens. Its adoption in 1849 ended an absolute monarchy and introduced democracy. Denmark celebrates the adoption of the Constitution on 5 June—the date in which the first Constitution was ratified—every year as Constitution Day (Danish: Grundlovsdag). The main principle of the Constitutional Act was to limit the King's power (section 2). It creates a comparatively weak constitutional monarch who is dependent on Ministers for advice and Parliament to draft and pass legislation. The Constitution of 1849 established a bicameral parliament, the Rigsdag, consisting of the Landsting and the Folketing. The most significant change in the Constitution of 1953 was the abolishment of the Landsting, leaving the unicameral Folketing. It also enshrined fundamental civil rights, which remain in the current constitution: such as habeas corpus (section 71), private property rights (section 72) and freedom of speech (section 77).
Өмірбаян
Орта ғасырдың соңы мен Ренессанс дәуірінде король билігі қол қойылған шарттар – håndfæstning арқылы тежелді, әрбір король ақсүйектер тарапынан король ретінде қабылдану алдында осы шартқа қол қоюға міндетті болды. Бұл дәстүр 1665 жылы Дания королі Фредерик III Lex Regia (Король заңы, Kongeloven) арқылы мұрагерлік абсолюттік монархияны орнатуға қол жеткізген кезде тоқтатылды. Бұл Еуропадағы жалғыз ресми абсолюттік конституция болды. Lex Regia кезеңінде абсолютті билік шамамен 200 жыл бойы мұраға өтті. 19 ғасырдың басында Данияда демократиялық қозғалыс күшейді, король Фредерик VI 1834 жылы Кеңесшіл Теңдестік Жиналыстарын (Rådgivende Stænderforsamlinger) құру сияқты шағын жеңілдіктер жасады. Бірақ бұл тек Ұлттық либералдар мен Шаруалардың достары бастаған саяси қозғалыстарға көмектесті. 1839 жылы Кристиан VIII король болған кезде, ол абсолюттік монархияны сақтай отырып, тек шағын демократиялық жеңілдіктер жасау саясатын жалғастырды. Холштейн мен Лауенбург сол кезде Германия Конфедерациясының құрамына кірді, ал Шлезвиг кірмеді. Екінші жағынан, Шлезвигтегі неміс ұлтшылдары Шлезвиг пен Холштейнді біріктіруге ұмтылып, Шлезвигтің Германия Конфедерациясына қосылуын қалады. Кристиан VIII біртұтас мемлекет сақталса, Дания, Шлезвиг және Холштейнді қамтитын конституция қажет деген қорытындыға келді. 1848 жылдың қаңтарында қайтыс болғанға дейін ол мұрагері Фредерик VII-ге осындай конституция жасауды кеңес берді. 1848 жылдың наурыз айында Еуропадағы бірқатар төңкерістерден кейін Шлезвиг-Гольштейн мәселесі күрделене түсті. Шлезвиг пен Холштейннен түскен ультиматумнан кейін Ұлттық либералдардың саяси қысымы күшейді, Фредерик VII үкіметті Наурыз кабинетімен ауыстырды, онда Д. Г. Монрад пен Орла Леманн сияқты Шаруалардың достары мен Ұлттық либералдардың төрт жетекшісі қызмет етті. Шлезвиг пен Холштейннен түскен ультиматум қабылданбады және Бірінші Шлезвиг соғысы басталды. Жоба Патшалық Конституциялық Жиналысына (Den Grundlovgivende Rigsforsamling) ұсынылды. 1848 жылдың қазан айында тікелей сайланған 114 мүшеден және Фредерик VII тағайындаған 38 мүшеден тұратын бұл жиналыс негізінен үш топқа бөлінді: Ұлттық либералдар, Шаруалардың достары және консерваторлар. Талқылаудың басты тақырыбы саяси жүйе және сайлау қағидалары болды. 1849 жылдың 25 мамырында Конституциялық жиналыс жаңа конституцияны бекітті, ал 5 маусымда Фредерик VII оған қол қойды. Осы себепті ол Маусым конституциясы деп те аталады.
During the late Middle Ages and the renaissance, the power of the king was tempered by a håndfæstning, a coronation charter each king had to sign before being accepted as king by the nobility. This tradition was abandoned in 1665 when King Frederick III of Denmark managed to establish a hereditary absolute monarchy by Lex Regia (The Law of The King, Kongeloven). This was Europe's only formal absolutist constitution. Under Lex Regia, absolute power was inherited for almost 200 years. In the beginning of the 19th century, there was a growing democratic movement in Denmark and King Frederick VI only made some small concessions, such as creation of Consultative Estate Assemblies (Rådgivende Stænderforsamlinger) in 1834. But these only served to help the political movements, of which the National Liberals and the Friends of Peasants were the forerunners. When Christian VIII became king in 1839, he continued the political line of only making small democratic concessions, while upholding the absolute monarchy. Holstein and Lauenburg were then part of the German Confederation, while Schleswig was not. On the other side, German nationalists in Schleswig were keen to keep Schleswig and Holstein together, and wanted Schleswig to join the German Confederation. Christian VIII had reached the conclusion that, should the Unitary State survive, a constitution covering both Denmark, Schleswig and Holstein was necessary. Before his death in January 1848, he advised his heir Frederick VII to create such a constitution. In March 1848 following a series of European revolutions, the Schleswig Holstein question became increasingly tense. Following an ultimatum from Schleswig and Holstein, political pressure from the National Liberals intensified, and Frederick VII replaced the sitting government with the March Cabinet, where four leaders of the Friends of Peasants and the National Liberals served, among those D. G. Monrad and Orla Lehmann, both National Liberals. The ultimatum from Schleswig and Holstein was rejected, and the First Schleswig War started. The draft was laid before the Constitutional Assembly of the Realm (Den Grundlovgivende Rigsforsamling). This assembly, which consisted of 114 members directly elected in October 1848, and 38 members appointed by Frederick VII, was overall split in three different groupings: the National Liberals, the Friends of Peasants, and the Conservatives. A key topic for discussion was the political system, and the rules governing elections. On 25 May 1849, the Constitutional Assembly approved the new constitution, and on 5 June 1849 it was signed by Frederick VII. For this reason, it is also known as the June constitution.
Бірыңғай мемлекет үшін қатарлас конституция (18551866)
1852 жылы Дания жеңісімен аяқталған Бірінші Шлезвиг соғысынан кейін Лондон хаттамасы Бірыңғай мемлекеттің аумақтық тұтастығын растады және Фредерик VII баласыз болғандықтан, болашақ мұрагерлік мәселесі шешілді. Шлезвигте маусым конституциясы күшіне енбегендіктен, Шлезвиг-Гольштейн мәселесі шешілмей қалды. Бірыңғай мемлекет үшін ортақ конституция жасау жұмыстары басталды және 1855 жылы ригсдаг Дания, Шлезвиг және Гольштейнге ортақ мәселелерді қамтитын Helstatsforfatning (Бірыңғай мемлекеттің конституциясы) қабылдады. Сонымен бірге, маусым конституциясы тек Данияда ғана қолданысқа енді. 1863 жылы бұл конституция өзгертіліп, жаңасы Novemberforfatningen деп аталды. Бұл Данияның Шлезвиг пен Гольштейнге бақылауын жоғалтқан Екінші Шлезвиг соғысынан аз уақыт бұрын болды, нәтижесінде параллель конституция күшін жойды.
Following the First Schleswig war, which ended in Danish victory in 1852, the London Protocol reaffirmed the territorial integrity of the Unitary State, and solved an impending succession issue, since Frederick VII was childless. Since the June constitution was not put into force in Schleswig, the Schleswig Holstein question remained unsolved. Work for creating a common constitution for the Unitary State started, and in 1855 the rigsdag accepted Helstatsforfatning (Constitution for The Unitary State), which covered affairs common to Denmark, Schleswig and Holstein. At the same time, the June constitution was limited to only be applicable in Denmark. In 1863 this constitution was changed, the new one was called Novemberforfatningen. This was shortly before Second Schleswig war, where Denmark lost control of Schleswig and Holstein, rendering the parallel constitution void.
Қайта қаралған Конституция (1866)
1866 жылы Екінші Шлезвиг соғысындағы жеңіліс және Шлезвиг-Гольштейнді жоғалту Жоғары палатаның сайлау ережелерін қатаңдатуға әкелді, бұл заң шығару жұмысын тоқтатты және уақытша заңдар қабылдануына себеп болды. Консервативті Højre партиясы жаңа конституция талап етті, парламенттің жоғарғы палатасына көбірек өкілеттік берді, оны таңдаулырақ етті және ұлттық либералдардың ұзақ жылдар бойы сақтап келген үстемдігінен билікті консерваторларға ауыстырды. Ұлттық либералдар ықпалын жоғалтып, кейін таратылды. Дания королі Кристиан IX-тың қолдауымен Якоб Броннум Скавениус Эструп басшылығымен Højre партиясының билікте болуының ұзақ кезеңі "provisorietid" (уақытша кезең) деп аталды, себебі үкімет парламенттік шешімдердің орнына уақытша заңдарға негізделді. Бұл сол кездегі либералдармен (ферма иелерімен) қақтығыс тудырды, ал қазір бұл партия Venstre (сол жақ) деп аталады. Бұл конституциялық күрес 1901 жылы либералдардың жеңісімен аяқталды және "системskifte" (жүйе өзгертілуі) деп аталды. Осы кезде король мен Højre партиясы Дания саяси өмірінің басқару принципі ретінде парламентаризмді мойындады. Бұл принцип 1953 жылғы конституцияда ғана заңмен бекітілді.
In 1866, the defeat in the Second Schleswig War, and the loss of Schleswig Holstein led to tightened election rules for the Upper Chamber, which paralyzed legislative work, leading to provisional laws. The conservative Højre had pressed for a new constitution, giving the upper chamber of parliament more power, making it more exclusive and switching power to the conservatives from the original long standing dominance of the National Liberals, who lost influence and was later disbanded. This long period of dominance of the Højre party under the leadership of Jacob Brønnum Scavenius Estrup with the backing of the king Christian IX of Denmark was named the provisorietid (provisional period) because the government was based on provisional laws instead of parliamentary decisions. This also gave rise to a conflict with the Liberals (farm owners) at that time and now known as Venstre (Left). This constitutional battle concluded in 1901 with the so called systemskifte (change of system) with the liberals as victors. At this point the king and Højre finally accepted parliamentarism as the ruling principle of Danish political life. This principle was not codified until the 1953 constitution.
Жалпыға бірдей сайлау құқығы (1915)
1915 жылы 1866 жылғы шектеулер алынып тасталды және әйелдерге дауыс беру құқығы берілді. Сонымен қатар, конституцияны өзгертудің жаңа шарты енгізілді. Жаңа конституция екі кезекті парламенттен қабылдануы қажет, сондай-ақ референдумда сайлаушылардың 45 пайызы «иә» деп дауыс беруі керек болды. Осының салдарынан премьер-министр Торвальд Стаунингтің 1939 жылы Конституцияны өзгертуге жасаған тырабы сәтсіз аяқталды.
In 1915, the tightening from 1866 was reversed, and women were given the right to vote. Also, a new requirement for changing the constitution was introduced. Not only must the new constitution be passed by two consecutive parliaments, it must also pass a referendum, where 45% of the electorate must vote yes. This meant that Prime Minister Thorvald Stauning's attempt to change the Constitution in 1939 failed.
Шлезвигпен қайта қосылу (1920)
1920 жылы Конституцияны тағы өзгерту үшін жаңа референдум өткізілді, Германияның Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңілуінен кейін Данияның қайта бірігуіне жағдай жасады. Бұл, бұрынғы Дания территориясы болған Шлезвиг-Гольштейнде жаңа шекара қалай жүргізілуі керек екеніне қатысты өткізілген референдумнан кейін болды. Соның нәтижесінде Шлезвигтің солтүстік бөлігі Данияға қосылды, қазір Оңтүстік Ютландия деп белгілі, ал қалған бөлігі Германияда қалды.
In 1920, a new referendum was held to change the Constitution again, allowing for the reunification of Denmark following the defeat of Germany in World War I. This followed a referendum held in the former Danish territories of Schleswig Holstein regarding how the new border should be placed. This resulted in upper Schleswig becoming Danish, today known as Southern Jutland, and the rest remained German.
Қазіргі Конституция (1953)
1953 жылы төртінші Конституция Жоғарғы палатаны (Ландстинг) таратып, Данияға бірпалаталы парламент құрды. Бұл конституция әйелдерге тақ мұрагері болуға мүмкіндік берді (Мұрагерлік туралы қараңыз), бірақ бұл өзгеріс әлі де ұл балаларға қыз балалардан артықшылық берді (2009 жылы өткен референдумда бұл өзгертілді, содан бері туған тәртібіне қарамастан, бірінші туған бала таққа мұрагер болады). Ақырында, Конституцияны өзгерту үшін қажетті дауыс саны сайлаушылардың қазіргі 40% деңгейіне дейін төмендетілді.
In 1953, the fourth constitution abolished the Upper Chamber (the Landsting), giving Denmark a unicameral parliament. It also enabled females to inherit the throne (see Succession), but the change still favored boys over girls (this was changed by a referendum in 2009 so the first born inherits the throne regardless of sex). Finally, the required number of votes in favor of a change of the Constitution was decreased to the current value of 40% of the electorate.
Конституцияның қысқаша мазмұны
Дания конституциясы 89 тараудан тұрады, олар 11 бөлімге құрылған. Фолкетинг конституцияны түсіндірмелермен жариялаған; ол олардың веб-сайты арқылы дания және ағылшын тілдерінде қолжетімді. Дания конституциялық монархия болып табылады, билік үш классикалық тармаққа бөлінеді: заң шығарушы, Фолкетингтің құзырында; атқарушы, үкіметтің құзырында; және сот, соттардың құзырында. Мұрагерлік тәртібіне сәйкес тақ мұрагерлікпен беріледі, ол өзі конституциямен бірдей мәртебеге ие. Дания шіркеуі – мемлекеттік шіркеу. Конституция бүкіл Дания мемлекетіне қолданылады. 2 Патшалық отбасысы §§ 5–11 Патшаның орындауы тиіс бірқатар талаптар бар, ең маңыздысы – олар евангелистік лютерандық дінге жатуы керек; іс жүзінде олар әрдайым Дания шіркеуінің мүшелері болды. Патшаның көпшілік жасы 18 жасқа толуы керек, және Фолкетинг патша қабілетсіз, кәмелетке толмаған немесе шетелде болса, ережелер қабылдап, таққа мұрагерлер болмаса, жаңа патшаны таңдай алады. Патшалық шығындары Фолкетинг берген жылдық төлемдер арқылы қаржыландырылады. 3 Үкімет §§ 12–27 Формальды түрде атқару билігін иеленетін патша бұл билікті үкіметтегі министрлер арқылы жүзеге асырады, бұл патшаның рөлін толыққанды рәсімдік етеді. Дания теріс парламентаризм принципін қолданады, яғни Фолкетинг көпшілігі оларға қарсы болса, ешбір министр лауазымында қала алмайды. Сонымен қатар, министрлер үкіметте болған кездегі әрекеттері үшін импичмент сотында (§§ 59–60) сотталуы мүмкін. Үкіметтік мәселелер Мемлекеттік кеңесте немесе Министрлер кеңесінде талқыланады, олардың бүгінде маңызы аз. Жаңа заңдар патшаның келісімін алып, жариялануы керек; бұл «Заңдар жинағында» (Lovtidende) жүзеге асырылады. Конституцияға дейінгі заңдар күшінде қалады. Министрлер заңдар мен шешімдер ұсынуға құқылы (егер олар Фолкетинг мүшесі болмаса), ал үкіметке қылмыскерлерді кешіруге және монеталар шығаруға рұқсат етіледі. Көбінесе оларды Фолкетинг мүмкіндігінше тезірек бекітуі керек болатын уақытша заңдарды үкімет ерекше жағдайларда қабылдай алады. Сыртқы саясатта маңызды шешімдер Фолкетингтегі Сыртқы саясат комитетімен қабылданады, соның ішінде келісімдерді ратификациялау және шабуылдық әскери операцияларды бастау. Даниядағы «мемлекеттік қызметкерлер» (tjenestemænd) деп белгілі мемлекеттік қызметшілердің белгілі бір түрі жемқорлықтың алдын алу үшін арнайы артықшылықтарға ие. § 20 Данияға егемендікті үкіметаралық ұйымдарға беруге мүмкіндік береді, бұл көбінесе оларға қосылу үшін қажетті шарт. Бұл үшін Фолкетингте 5/6 көпшілік дауыс қажет немесе ол референдумда мақұлдануы керек. 4 Фолкетингке сайлау §§ 28–34 Фолкетингке 179 мүшеге дейін кіреді, олардың екеуі Гренландиядан, екеуі Фарер аралдарынан сайланады. Сайлаулар кем дегенде 4 жылда бір рет өткізіледі, премьер-министр мерзімінен бұрын сайлауды шақыра алады. Сайлау тікелей және құпия болып өтеді, ал дауыс беру жүйесі пропорционалды өкілдікті қамтамасыз етуі керек. Дауыс беру үшін сіз заңдық қорғаншылықта болмаған, Данияда тұратын және дауыс беру жасына жеткен Дания азаматы болуыңыз керек. 1953 жылғы референдумда дауыс беру жасы 23 жасқа белгіленді, бірақ содан бері үш рет төмендетілді және 1978 жылдан бері 18 жасқа дейін төмендеді. Дауыс беру жасына өзгерістер енгізу үшін референдум өткізу қажет. Дауыс беруге құқығы барлардың барлығы Фолкетингтегі орынға үміткер бола алады; алайда, Фолкетинг қылмыс жасады деп айыпталған мүшелерді, егер оларды өз орындарына «лайықсыз» деп санаса, шығара алады. Фолкетингтің қауіпсіздігі мен бостандығына қарсы әрекеттер аса қатыгез қылмыс болып табылады. 5 Фолкетинг §§ 35–58 Жұмыс жылы қазан айының бірінші сейсенбісінен басталып, келесі жылдың қазан айының бірінші сейсенбісіне дейін жалғасады. Жалпы сайлаудан кейін және жаңа жұмыс жылының басында барлық аяқталмаған мәселелер тоқтатылады және Фолкетинг қайтадан басталады. Фолкетинг сайлаудан кейін де, әр жұмыс жылының басында да спикерді және вице-спикерлерді сайлайды. Жұмыс жылы премьер-министрдің ашылу сөзімен басталады. Фолкетинг үкімет орналасқан жерде, яғни Кристиансборг сарайында жиналады. Спикер отырыстарды шақырады және премьер-министрдің немесе Фолкетингтің бестен екісінің өтініші бойынша оны жасауға міндетті. Отырыстар ашық болып өтеді; жабық отырыстар өткізілуі мүмкін, бірақ соңғы рет мұндай оқиға 1924 жылы Гренландия үшін Норвегиямен болған қақтығыс кезінде болды. Кворум мүшелердің жартысынан тұрады. Фолкетингтің әрбір мүшесі заңдар мен шешімдер ұсына алады, және тек олар (және § 21-ге сәйкес министрлер) мұны істей алады. Барлық заң жобалары заңға айналу үшін үш оқылымнан өтуі керек. Фолкетинг мүшелерінің үштен бірі, әйтпесе қабылданған заң жобасын референдумда бекітуді талап ете алады, алайда кейбір заң жобалары, соның ішінде қаржылық заң жобалары, референдумға жата алмайды. Әр жыл сайын мемлекеттік бюджетті анықтайтын қаржы жобасы келесі қаржы жылы үшін заңға айналуы керек (1979 жылдан бері күнтізбелік жылды ұстанады). Қаржы жобасы уақтылы қабылданбаса, уақытша қаржыландыру жобасы қабылдануы мүмкін. Салықтарды жинау және ақша жұмсау үшін бюджет немесе қосымша қаржыландыру заңы қажет, алайда практикада Қаржы комитетіне қосымша шығыстарды бекітуге рұқсат берілді, олар заңға айналудан бұрын жұмсалады. Мемлекеттік есептер қаржы жылынан кейін алты ай ішінде дайын болуы керек және Фолкетинг тағайындаған Мемлекеттік аудиттермен тексеріледі. Фолкетинг мүшелері жалақы алады және Фолкетинг ішінде сөз айтуда толықтай еркіндікке ие. Сонымен қатар, олар парламенттік иммунитетке ие, егер олар қылмыс жасаған жерде ұсталмаса, алайда Фолкетинг бұл иммунитетті алып тастауы мүмкін. Мүшелер олардың партиясы айтқан нәрсеге немесе міндеттемелерге ешқандай жолмен байланысты емес, олар қалағандай дауыс беруге еркіндікке ие. Олар министрлерден сұрақтар қоя алады, олар оларға жауап беруге міндетті. Парламенттік комитеттерге тағайындамалар пропорционалды өкілдік принципі бойынша жүзеге асырылады. Фолкетинг бір немесе екі омбудсменді тағайындайды; Фолкетинг тек біреуін тағайындауға шешім қабылдады. Фолкетинг тергеу үшін парламенттік комиссиялар құруы мүмкін, алайда мұндай жағдай тек бес рет болды; әдетте судья басқаратын комиссиялар қолданылады. Барлық салықтар, мемлекеттік қарыздар және әскери тіркемелер заңмен белгіленуі керек. Шетелдіктер тек заңмен бекітілген жағдайда ғана натурализациялана алады және жылжымайтын мүлікті сатып ала алады. 6 Сотта𠧧 59–65 Соттар үкіметтен тәуелсіз, алайда олар заңмен реттеледі. Нақты бір іс бойынша сотты құруға рұқсат етілмейді. Сот судьялар ешкімге есеп береді және, әдетте, қайта құру болмаса немесе басқа судьялардың үкімі бойынша жұмыстан босатылмайды немесе басқа лауазымға күштеп ауыстырылмайды. 65 жастан асқан судьяларды жұмыстан босатуға болады, бірақ олар міндетті зейнеткерлік жасына дейін толық жалақы алады, қазіргі уақытта ол 70 жасқа дейін. Мемлекеттік органдарға шағымдану мүмкіндігі бар. Фолкетинг мұндай істерді қарау үшін арнайы соттар құруы мүмкін, олардың үкімдері Жоғарғы Сотқа шағымдануға болады, алайда ешқайсысы құрылмады. Сот процестері мүмкіндігінше ашық болуы керек, және қылмыстық істерде халық судьялары қолданылуы керек. Министрлерге қарсы істерді шешетін арнайы импичмент соты Жоғарғы Соттың ең жоғары 15 судьясынан және Фолкетинг тағайындаған олармен тең сандағы судьялардан тұрады. Тағайындалған судьялар Фолкетинг мүшелері бола алмайды және олардың мерзімі аяқталғаннан кейін де басталған істерде отырады. Істер үкімет немесе Фолкетинг тарапынан импичмент сотына жіберіледі. Жеке импичмент ісі тек алты рет болды; 2022 жылдың деректері бойынша соңғысы 2021 жылы бұрынғы Иммиграция министрі Ингер Стойбергке қатысты іс болды. 7 Дің §§ 66–70 § 4-ке сәйкес Дания шіркеуі – мемлекеттік шіркеу, және Фолкетинг оның құрамын заңмен анықтай алады, бірақ оны іске асырмады. Данияда дін бостандығы бар және барлығына діни қауымдастықтар құруға және оларға қосылуға рұқсат етіледі...
The Danish constitution consists of 89 sections, structured into 11 chapters. The Folketing have published the constitution with explanatory annotations; it is available in both Danish and English through their website. +ChapterSectionsContent1Form of government§§ 1–4Denmark is a constitutional monarchy, with separation of powers into the three classic branches: the legislative, held by the Folketing; the executive held by the government; and the judiciary, held by the courts. The throne is inherited according to the Act of Succession, which itself has the same status as the constitution. The Church of Denmark is the state church. The constitution holds for the entire Danish realm.2The royal family§§ 5–11There are a number of requirements that the sovereign must live up to, most importantly they must belong to the evangelical Lutheran faith; in practice they have always have been members of the Church of Denmark. The age of majority for the sovereign is at 18 years, and the Folketing can make provisions if the sovereign is incapable, minor or abroad, and choose a new sovereign if there are no heirs to the throne. Royal expenses are financed through annuities granted by the Folketing.3The government§§ 12–27The sovereign, who formally holds executive power, always exercises this power through the ministers in the government, making the role of sovereign fully ceremonial. Denmark employs the principle of negative parliamentarianism, namely that no minister can remain in their post, if a majority of the Folketing opposes them. In addition ministers can be trialed at the Court of Impeachment (§§ 59–60) for their actions while in government. Government business are discussed in the Council of State or the Council of Ministers, who today have little importance. New laws must receive royal assent and be proclaimed; this happens in Lovtidende. Pre constitutional laws remain in effect. Ministers have the right to propose laws and decision (in case they are not members of the Folketing), and the government is allowed to pardon criminals and mint coins. Under exceptional circumstances, the government can enact temporary laws, which must be reaffirmed by the Folketing as quickly as possible. In foreign policy, important decisions are taken by the Foreign Policy Committee in the Folketing, including the ratification of treaties, and the initiation of offensive military operations. A certain type of civil servants, known in Danish as tjenestemænd (lit. servicemen), have special privileges to prevent corruption. § 20 allows Denmark to hand over sovereignty to intergovernmental organizations, which is often a requirement for joining them. This needs a supermajority of 5/6 in the Folketing, or that it is approved in a referendum.4Elections to the Folketing§§ 28–34The Folketing consists of up to 179 members, of which two are elected from Greenland, and two from the Faroe Islands. Elections are held at least every 4 years, with the Prime Minister able to call a snap election. Elections are direct and secret, and the voting system shall ensure proportional representation. To vote you need to be a Danish citizen not under legal guardianship, live in Denmark, and be above the voting age. The voting age was set to 23 years in a 1953 referendum, but has since been lowered three times, and has been 18 years since 1978. Changes to the voting age require a referendum. All eligible to vote are eligible to run for a seat in the Folketing; however the Folketing can expel members who have been convicted of a crime, if they deem that they are "unworthy" of their seat. Acts against the security or freedom of the Folketing is high treason.5The Folketing§§ 35–58The business year runs from the first Tuesday in October to the first Tuesday in October the next year. After a general election and at the beginning of a new business year, all unfinished business is dropped, and the Folketing starts anew. The Folketing elects a speaker and vice chairmen, both after an election and at the beginning of each business year. A business year starts with an opening speech from the prime minister. The Folketing meets where the government resides, which is in Christiansborg Palace. The speaker calls the meetings, and are obliged to do so on request from the prime minister or two fifths of the Folketing. Meetings are public accessible; closed meetings can be held, but the last time this happened was in 1924, during a conflict with Norway over Greenland. A quorum consists of half of the members. Every member of the Folketing can propose laws and decisions, and only they (and ministers per § 21) can do that. All bills require three readings before being passed into law. One third of the Folketing can demand that an otherwise passed bill should be confirmed in a referendum, though some bills, among those fiscal bills, cannot be subject of a referendum. Each year, a finance bill, which defines the state budget, needs to be passed into law for the following fiscal year (which since 1979 has followed the calendar year). A provisional appropriations bill can be passed if the finance bill is not passed in time. A budget or a supplementary appropriation act is necessary to charge taxes and spend money, though in practice the Finance Committee have been allowed to approve extra expenditures, which are then spent before being passed into law. The public accounts shall be ready six months after the fiscal year, and are audited by the State Auditors, who are appointed by the Folketing. Members of the Folketing receive a salary, and have absolute freedom of speech within the Folketing. In addition, they have parliamentary immunity, except if caught in the act, though this immunity can be lifted by the Folketing. Members are not in any way bound by pledges or what their party says, but free to vote in any way they wish. They can ask ministers questions, who are then obliged to answer. Appointments to parliamentary committees are done through proportional representation. The Folketing appoint one or two ombudsmen; the Folketing have decided to only appoint one. The Folketing can establish parliamentary commissions for investigations, though this have only happened five times; usually commissions led by a judge is used instead. All taxes, state loans, and military inscriptions must be set in laws. Foreigners can only be naturalized by law, and only buy real estate as permitted by law.6The courts§§ 59–65The courts are independent of the government, though they are regulated by law. Establishing a new court to handle a specific case is not allowed. Judges answers to no one, and in general cannot be fired or forcefully moved to a new position, unless due to a restructuring, or by verdict from other judges. Judges above 65 years can be fired, but will receive full pay until the mandatory retirement age, which is currently 70 years. It is possible to sue public agencies. The Folketing can establish special courts to handle such cases, and their verdicts can be appealed to the Supreme Court, though none have been established. Court proceedings must be as transparent as possible, and lay judges must be used in criminal cases. The special Court of Impeachment, which decides cases against ministers, consists of the 15 most senior Supreme Court judges and an equal amount appointed by the Folketing. The appointed judges cannot be members of the Folketing themselves, and sits for 6 years but remain on cases started before the end of their term. Cases are brought before the impeachment court by the government or the Folketing. Only six impeachment cases have been held; the most recent as of 2022 was the 2021 case against former Minister for Immigration, Inger Støjberg.7Religion§§ 66–70The Church of Denmark is the state church by § 4, and the Folketing can by statue decide its constitution, but has not done so. Denmark has freedom of religion, and allows all to form and join religious communities, as long as they do not impinge on "good morals or public order". No one is forced to pay to religions that are not their own, so the church tax is only paid by members of the Church of Denmark. Religious observance or race does not affect people's civic and political rights and duties.8Citizens' rights§§ 71–85No citizen can be held in detention based on their race, religion or political views, and detention can only be used if prescribed by law. People arrested need to be put before a judge within 24 hours, known in Danish as a grundlovsforhør (lit. constitutional interrogation), which decides if the provisional detention should be continued, and this decision can always be appealed. Special rules can apply in Greenland. Detention outside the criminal system or the immigration system, say due to mental illness, can be brought before the courts. A search warrant is needed to enter private property, confiscate things, or break the secrecy of correspondence, though general exemptions can be made by law. Expropriations must be for the public good, with full compensation, and as allowed by law. Bills regarding expropriations can by 1/3 of the Folketing be delayed until passed again after a general election. All expropriations can be brought before the courts. Denmark has freedom of speech and freedom of press, but some things, say libel or breaking confidentiality, can still be brought before a judge. Censorship is forbidden. All citizens have freedom of association, but associations who use violence or other illegal means can be temporary banned by the government, while dissolution is tested in court. Dissolution of political association can always be appealed to the Supreme Court. Citizens have freedom of assembly when unarmed, though danger to public order can lead to outdoor assemblies being banned. In case of riots, the police can dissolve assemblies when it "in the name of the King and the law" have requested it three times. Freedom from detention, freedom of association and freedom of assembly can be restricted for military personnel. All children have the right to free public education, though no duty to use it; home schooling and private schools are allowed. The political system shall seek to make sure that all able to work can find a job. Those unable to support themselves have the right to public support, if they submit to the related requirements. Access to professions shall only be regulated for the public good, so trade guilds cannot regulate this themselves. Every healthy man have a duty to take part in the military draft. There are no privileges attached to nobility, and in the future, no fiefs or fee tails can be created. Municipalities have the right to govern themselves.9The Faroe Islands, Greenland and Iceland§§ 86–87In Denmark, the voting age for municipally elections and elections to congregation boards are the same as for general elections. In Greenland and the Faroe Island, it is decided by law. Icelandic citizens, who already have rights as if they were Danish citizens, retains these rights. The background for this transitional provision is that Iceland became independent from Denmark in 1918, but, as Kingdom of Iceland, remained in a personal union until 1944, when it became a republic. The 1918 Danish–Icelandic Act of Union granted Icelandic citizens the same rights in Denmark as Danish citizens, and after the union was dissolved in 1944, these rights were limited to Icelandic citizens then living in Denmark.10Changes to the constitution§ 88All changes to the constitution requires a majority in the Folketing twice; both before and after a general election. In addition, proposed changes must achieve a majority in a referendum, where (in addition) at least 40% of all eligible voters must support the change.11Entry into force§ 89The current constitution entered into force on 5 June 1953, when published in Lovtidende. The Rigsdag, the sitting bicameral legislative under the old constitution, remained in place until the September 1953 general election, where the Landsting, the chamber in addition to the Folketing, was abolished.
Конституциялық институттар
Конституция Данияны конституциялық монархия ретінде орнатайды, онда монарх рәсімдік мемлекет басшысы болып табылады. Монарх титулы мұрагерлікпен беріледі және алғашқы туған балаға, ұлдары мен қыздарына тең құқықтармен жүзеге асырылады. Данияның саяси жүйесі парламенттік басқару жүйесімен демократия ретінде сипатталады. Мемлекеттік билік 3 бөліске бөлінген: заң шығару билігі – Фолкетингте, атқару билігі – Дания үкіметінде, ал сот билігі – Дания соттарында.
The Constitution establishes Denmark as a constitutional monarchy, where the monarch serves as a ceremonial Head of state. The title of monarch is hereditary and passed on to the firstborn child, with equal rights for sons and daughters. The political system of Denmark can be described as a democracy with a parliamentary system of governance. The powers of the state is separated into 3 different branches. The legislative branch held by the Folketing, the executive branch held by the Danish government, and the judicial branch held by the Courts of Denmark.
Монархия
Дания монархы мемлекет басшысы ретінде заң жүзінде зор билікке ие, бірақ іс жүзінде саясатқа араласпайтын рәсімдік тұлға ғана. Монарх ресми түрде атқару билігін және, Фолкетингпен бірлесіп, заң шығару билігін жүзеге асырады, себебі жаңа заңның әрқайсысына монархтың қолдауы қажет. 12, 13 және 14-баптарға сәйкес, монархқа берілген өкілеттіктерді тек министрлер арқылы ғана жүзеге асыруға болады, олар барлық іс-әрекеттерге жауапты, осылайша монархты кез келген саяси немесе құқықтық жауапкершіліктен босатады. Монарх премьер-министрдің кеңесі бойынша министрлерді тағайындайды. Премьер-министрдің өзі Фолкетингтің саяси партияларының басшыларының кеңесімен тағайындалады, бұл процеске «Корольдің кеңесі» (Конгерунде) деген атау берілген. Монарх және Министрлер кабинеті Мемлекеттік кеңесте үнемі отырыстарға қатысады, онда монархтың қолдауы беріледі, сондай-ақ премьер-министр мен Сыртқы істер министрі монархқа саяси жағдай туралы тұрақты түрде хабардар етеді. Конституция монархтың Евангелиелік лютерандық шіркеудің мүшесі болуын талап етеді, бірақ міндетті түрде Дания шіркеуінің мүшесі болуы қажет емес.
The Danish monarch, as the head of state, holds great de jure power, but de facto only serves as a figurehead who is not interfering in politics. The monarch formally holds executive power and, co jointly with the Folketing, legislative power, since each new law requires royal assent. By article 12, 13 and 14, the powers vested in the monarch can only be exercised through the ministers, who are responsible for all acts, thus removing any political or legal liability from the monarch. The monarch appoints the ministers after advice from the Prime Minister. The Prime Minister is itself appointed after advice from the leaders of the political parties of the Folketing, a process known as a King's meeting (Kongerunde). The monarch and the Cabinet attend regular meetings in the Council of State, where royal assent is given, and the monarch is regularly briefed on the political situation by the Prime Minister and Foreign minister. The Constitution requires the monarch to be a member of the Evangelical Lutheran Church, though not necessary the Church of Denmark.
Үкімет
Үкімет атқару билігін жүзеге асырады және Folketing қабылдаған заңдарды іске асыруға жауапты. Үкіметке орынға отыру үшін сенім дауысы қажет емес, бірақ кез келген министр сенімсіздік дауысына түсуі мүмкін. Егер Премьер-министрге қарсы сенімсіздік дауысы қабылдалса, үкімет отставкаға кетеді немесе мерзімінен бұрын сайлау өткізуге тиіс.
The Government holds executive power, and is responsible for carrying out the acts of the Folketing. The Government does not have to pass a vote of confidence before taking the seat, but any minister can be subject to a motion of no confidence. If a vote of no confidence is successfully passed against the Prime Minister, the government must resign or call a snap election.
Фолкетинг
Фолкетинг – Данияның заң шығарушы органы, ол Кристиансборгта орналасқан. Оның құрамында 179 мүше бар, олардың 2-сі Гренландияда, ал 2-сі Фарер аралдарында сайланады. Жалпы сайлаулар номиналды түрде 4 жылда бір рет өткізіледі, бірақ Премьер-министр кез келген уақытта мерзімінен бұрын сайлау шақыруға құқылы. 18 жасқа толған және Данияда тұрақты түрде өмір сүретін барлық Дания азаматы, заңды қорғаншылыққа алынғандарды қоспағанда, дауыс беруге құқылы. Осы адамдардың барлығы мемлекеттік қызметке үміткер бола алады. Сайлау жүйесі партиялық тізімдер бойынша пропорционалды өкілдік принципіне негізделген, сайлау шегі – 2%. Осының нәтижесінде Данияда көп партиялық парламенттік жүйе қалыптасқан, онда ешбір партия абсолютті көпшілікке ие бола алмайды. Парламент сессиясы әр жылдың қазан айының бірінші сейсенбісінде жаңадан басталады, ал жалпы сайлау өткен жағдайда, бұрын аяқталмаған барлық мәселелер тоқтатылады. Содан кейін Фолкетинг спикерді сайлайды, ол отырыстарды шақыруға жауапты. Фолкетинг Конституция талаптарын сақтай отырып, өзінің ішкі регламентін бекітеді. Олардың арасында Фолкетингтің кемінде 90 мүшесінің болуын қамтамасыз ету қажеттілігі және әрбір заң жобасы заңға айналу үшін Фолкетингте үш рет талқылануы керек деген талап бар. Бұдан бөлек, Фолкетинг үкіметтің басқару қызметіне бақылау жасауға міндетті. Парламент мүшелері осы мақсатта министрлерге сауалдар жолдайды және оларды есеп беруге шақырады. Сонымен қатар, Фолкетинг мемлекеттік аудиторларды (Statsrevisorer) сайлайды, олардың міндеті мемлекеттік қаржы есептерін тексеру, барлық нұсқаулардың орындалуын қадағалау және үкімет Фолкетинг мақұлдаған қаражатты ғана жұмсайтынын қамтамасыз ету болып табылады. Аталған парламент, сондай-ақ, халықтың атынан мемлекеттік басқару органдарының заңбұзушылықтарын тергейтін омбудсменді тағайындайды.
The Folketing is the legislative branch of Denmark, and is located at Christiansborg. It consists of 179 members, of which 2 members are elected in Greenland, and 2 in the Faroe Islands. General elections is nominally held every 4 years, but the Prime Minister can at any point call a snap election. All Danish citizens over the age of 18 years who are living permanently within Denmark is eligible to vote, except those placed under legal guardianship. The same group of people is able to run for office. The electoral system is characterized as a party list proportional representation system, with an election threshold on 2%. As a result, Denmark has a multi party parliamentary system, where no single party has an absolute majority. The session starts anew each year on the first Tuesday in October, and when interrupted by a general election; all previously unfinished business is cancelled. The Folketing then elects a speaker, who is responsible for convening meetings. The Folketing lay down their own rules of procedure, subject to the requirements in the Constitution. Among those, the required quorum of 90 members of the Folketing, and the rule that every proposed law requires three readings in the Folketing, before it can be passed into law. The Folketing also have the responsibility of holding the government accountable for the governance. The members of the Folketing does this by submitting questing to the ministers and convene them to explanatory hearings. In addition, the Folketing elect a number of State Auditors (Statsrevisorer), who has the responsibility to look through the public accounts, and check that everything is okay, and that the government only spend money approved by the Folketing. Furthermore, the Folketing also appoints an ombudsman, who investigates wrongdoings by the public administrative authorities on behalf of the public.
Соттар
Данияның соттары басқа екі билік саласынан тәуелсіз. Конституцияда соттардың қалай ұйымдастырылуы естілмеген. Керісінше, бұл мәселе заңмен реттеледі. Қалыпты сот жүйесінде 24 аудандық сот, жоғары соттар және Жоғарғы сот бар. Бұлардан өзге, арнайы соттар да бар. Конституцияда сот жүйесіне қатысты белгілі бір құқықтар қарастырылған. Министрлерді қызметтік іс-әрекеттері үшін сотқа шақыруға құқығы бар арнайы импичмент соты бар. Сот жүйесі заңдарды конституциялық тұрғыдан тексеруге, яғни олардың Конституцияға сәйкес келіп-келмейтінін анықтауға қабілетті. Бұл құқық Конституцияда жазылмаған, бірақ 20 ғасырдың басында Жоғарғы сот жер заңдарының конституциялықтығына қатысты істерді қарауға шешім қабылдағанда орнатылды. Бастапқыда бұл құқыққа қарсылық болғанымен, саяси жүйе оны бірте-бірте қабылдады. Жоғарғы сот заңдарды конституцияға қайшы деп тануға көбінесе тартынды; ол мұны 1999 жылы ғана жасады, ол кезде Твинд заңы билік бөліну принципін бұзғаны анықталды. Заңның конституциялықтығына қатысты істерді тек заңның тікелей зардапкерлері ғана қозғауы мүмкін. Алайда, Данияның Еуроодақпен қарым-қатынасына қатысты кез келген адам мұндай іс қозғауына болады, себебі оның әсері қоғамға кең тараған.
The Courts of Denmark are independent of the other two branches. The Constitution does not stipulate how the courts are to be organized. Instead, this is regulated by statute. In the normal court system, there are 24 District Courts, High Courts and the Supreme Court. In addition to these, there is some special courts. There are certain rights in the Constitution with respect to the judiciary system. There is a special Court of Impeachment, which can prosecute ministers for their official acts. The court system is able to perform judicial review of laws, i. e. check if they are constitutional. This right is not included in the constitution, but was established by the Supreme Court in the beginning of the 20th century, when it decided to hear cases about the constitutionality of land laws. While this right was contested in the beginning, the political system eventually accepted it. The Supreme Court have been reluctant to rule laws unconstitutional; the only time it have done so was in 1999, when it found that the Tvind law breached the principle of separations of power. Cases about the constitutionality of laws can only be initiated by people directly affected by the laws. All can do this with respect to the Danish relation to EU, because of its wide effects on society.
Дания шіркеуі
Данияның евангелистік лютеран шіркеуі – Конституциямен бекітілген мемлекеттік шіркеу. Монарх Дания шіркеуінде бірқатар міндеттерді атқарады және көбінесе оның жетекшісі деп есептеледі, бірақ бұл ешқандай ресми лауазым емес.
The Evangelical Lutheran Church of Denmark is the state church established by the Constitution. The monach have a number of duties in the Church of Denmark, and is often considered its head, but this is not a formal role in any way.
Мемлекеттік аудиторлар
Мемлекеттік аудиторлар мемлекеттік қаржыны тексеруге жауапты. Оларға Rigsrevisionen көмектеседі.
The state auditors are responsible for checking the public accounts. They are supported by Rigsrevisionen.
Парламент Омбудсманы
Парламенттік Омбудсмен – Фолкетингке бағынышты тәуелсіз институт, ол мемлекеттік органдарды тергеуге және тексеруге жауапты. Ол шведтік үлгімен құрылған және 1953 жылғы Конституцияға енгізілгеннен кейін 1955 жылы құрылды. Омбудсмен Фолкетинг тағайындайды және оны қызметтен босатуға да құқылы. Омбудсменнің өзі Фолкетинг мүшесі бола алмайды. Конституция Фолкетингке екі омбудсменді тағайындауға мүмкіндік берсе де, заң бойынша ол тек біреуін тағайындайды. 2019 жылдан бері қазіргі омбудсмен – Нильс Фенгер. Омбудсмен жыл сайын халықтан 4000-5000 шағымды қарастырады және өз бастамасымен де іс қозғауы мүмкін. Сонымен қатар, Омбудсменде түрмелерді, психиатриялық мекемелерді және әлеуметтік қызмет көрсету орталықтарын тексеріп отыратын бақылау бөлімі бар. 2012 жылдан бері балалар бөлімі де жұмыс істейді. Дегенмен, 77-бапта "материалдық сөз бостандығы" (materiel ytringsfrihed) – адамның сөйлегені үшін жазаланбау құқығы қамтылғандығы туралы пікірлер қарама-қайшы. "Сот алдында жауапкершілікте" деген тұрақты сөз тіркесі заң шығарушыларға сөзді шектеуге белгілі бір құқық береді деген пікір бар, бірақ сонымен қатар, материалдық сөз бостандығының бар екенін көрсететін бірнеше сот шешімдері де болды. Талқылау материалдық сөз бостандығының шектері бар ма, жоқ па және егер болса, олар қандай екеніне қатысты.
The Parliamentary Ombudsman is an independent institution under the Folketing, in charge of investigating and inspecting public authorities. It is inspired by Swedish example, and was established in 1955, following its inclusion in the 1953 constitution. The ombudsman is both appointed by and can be dismissed by the Folketing. The ombudsman cannot be a member of the Folketing themselves. While the constitution allows the Folketing to appoint two ombudsmen, by law it only appoints one. The current ombudsman, as of 2019, is Niels Fenger. The ombudsman handles 4,000 5,000 complains annually from the general public, and can also open cases on its own accord. In addition to that, the ombudsman have a monitoring division that inspects prisons, psychiatric institutions and social care homes. Since 2012 it has also had a children's division. However, there is disagreement about whether or not § 77 covers "material freedom of speech" (materiel ytringsfrihed), the right to not be punished for one's speech. There is agreement that the phrasing "under responsibility to the courts" gives legislators some right to restrict speech, but conversely there have been several court decisions implying that some material freedom of speech does exist. The discussion is about whether the material speech has limits or not, and if so, what those limits are.
Қауымдасу бостандығы
Барлық азаматтар бірлестік құруға еркіндікке ие, бірақ зорлық-зомбылық немесе басқа да заңсыз тәсілдерді қолданатын бірлестіктер үкімет тарапынан уақытша тыйым салынуы мүмкін, ал тарату сот арқылы тексеріледі. Саяси бірлестікті тарату туралы шешімге Жоғарғы Сотқа шағымдануға болады. Жоғарғы Сот заңды конституциялық деп тапты; бұл шешім сынға ұшырады, себебі оның жасалуына Жоғарғы Сот төрағасы қатысқан. Бұл жағдай даниялық саясаткерлердің құқық қорғау органдарын бақылауды қамтамасыз ету үшін қаншалықты шалқаруға дайын екенін және демократияның өмір сүруін қамтамасыз ету үшін қаншалықты созылатынын көрсетті. 2020 жылы "Фамилияға адал" қылмыстық тобы Копенгаген қалалық сотының шешімімен таратылды; бұл үкімге шағым түсті. Топқа 2018 жылы уақытша тыйым салынды, және сот процесі – қылмыстық топқа қарсы алғашқы тарату ісі – басталды. Бұрын "Хеллс Энджелс", "Бандидос" және "Хизб-ут Тахрир" ұйымдарына тыйым салу мүмкіндігі зерттелді, бірақ сотта жеңу қиын болады деген қорытындыға келді.
All citizens have freedom of association, but associations who use violence or other illegal means can be temporarily banned by the government, while dissolution is tested in court. Dissolution of political association can always be appealed to the Supreme Court. The Supreme Court found the law constitutional; a decision that was criticized as the Supreme Court President had been involved in its creation. The case illustrated how far Danish politicians was willing to go to ensure Danish control of law enforcement, and that democracy can be stretched to ensure its continued existence. In 2020, the gang Loyal to Familia was dissolved by the Copenhagen City Court; a judgment that has been appealed. The gang was temporarily banned in 2018, and the court case – the first dissolution case against a criminal gang – was initiated. Prior to this, it has been investigated if Hells Angels, Bandidos and Hizb ut Tahrir could be banned, but the conclusions was that it would be difficult to win the cases.
Жиналу еркіндігі
Азаматтар қарусыз болғанда жиналыс өткізу еркіндігіне ие, бірақ қоғамдық тәртіпке қауіп туған жағдайда, ашық аудандағы жиналыстарға тыйым салынуы мүмкін. Көтеріліс болған жағдайда полиция, халықты "патша және заң атынан" тарап кеткеніне үш рет шақырғаннан кейін, жиналысты күшпен таратуға құқылы. Аталған іс кейіннен тоқтатылды. 20-тарау 1972 жылы Дания халықтың пікірін білдірген референдумнан кейін ЕЭҚ-ға (қазіргі ЕО) қосылғанда қолданылды. Жақында, 2015 жылы, ЕО-дан бір жағдай бойынша (сәтсіз) референдум өткізілді.
Citizens have freedom of assembly when unarmed, though danger to public order can lead to outdoor assemblies being banned. In case of riots, the police can forcefully dissolve assemblies when they have requested the crowd to disperse "in the name of the King and the law" three times. The case was later dismissed. Section 20 was used in 1972 when Denmark, after a referendum, joined the EEC (now EU). More recently, in 2015 an (unsuccessful) referendum was held on one of its EU opt outs.
Гренландия және Фарер аралдары
Конституцияның бірінші бөлімінде «Дания Корольдігінің барлық бөліктеріне қолданылады» делінгендіктен, ол Фарер аралдары мен Гренландияда да қолданылады. Фарер аралдары мен Гренландия парламентке әрқайсысы екі мүшеден сайлайды; қалған 175 мүше Данияда сайланады. Осы реттелулердің конституциялық мәні туралы құқықтық пікірталас әлі де жүріп жатыр. Жалпы алғанда, екі қайшы пікір бар: (а) заңдар Фолкетингтен өкілеттік алып, оны Фолкетинг бір жақты түрде қайтарып алуға құқылы, және (б) заңдар ерекше мәртебеге ие, сондықтан өзгерістер енгізу үшін тиісінше Фарер Лёгтингінің немесе Гренландияның Инатсисартуының келісімі қажет. Бірінші түсіндірмені жақтаған Альф Росс, Фарер аралдарының дербестігінің негізін қалаушы, оны муниципалитеттердің автономиясының кеңейтілген түрімен салыстырды.
As section one of the constitution states that it "shall apply to all parts of the Kingdom of Denmark", is also applies in Faroe Islands and Greenland. The Faroe Island and Greenland each elect two members to the parliament; the remaining 175 members are elected in Denmark. There is an ongoing legal debate about what constitutional weight these arrangements have. In general, there are two conflicting views: (a) the laws delegate power from the Folketing and can be revoked unilaterally by it, and (b) the laws have special status so changes require the consent of the Faroese Løgting or the Greenlandic Inatsisartut, respectively. Proponent of the first interpretation include Alf Ross, Ross, the chief architect of the Faeroese home rule, compared it to an extended version of the autonomy of municipalities.
Парламент өкілеттігі
Конституциялық актінің бірнеше бөлімінде Дания Парламентінің өкілеттері мен міндеттері белгіленген. Актінің 15-бабы, парламенттік принципке қатысты, "Парламент оған сенімсіздік білдіргеннен кейін министр лауазымында қала алмайды" деп айтады. Бұл министрлердің Парламент алдында жауапты екенін, тіпті оған бағынышты екенін көрсетеді. Кабинет Министрлер арқылы атқару билігін жүзеге асырады, бірақ Фолкетинг көпшілігі оған қарсы шықса, лауазымда қала алмайды. Дания парламенттік жүйесінің тағы бір маңызды ерекшелігі – Конституциялық актіде "Фолкетинг мүшелері төрт жылға сайланады" делінгенімен, "Патша кез келген уақытта жаңа сайлау туралы жарлық шығаруға құқылы".
In several sections the Constitutional Act sets out the powers and duties of the Danish Parliament. Section 15 in the Act, which deals with
the parliamentary principle, lays down that "a Minister shall not remain in office after the Parliament has passed a vote of no confidence in him". This suggests that Ministers are accountable to Parliament and even subservient to it. The Cabinet exerts executive power through its Ministers, but cannot remain in office if the majority of the Folketing goes against it. Another important feature of the Danish parliamentary system is that the Constitutional Act lays down that "the Members of the Folketing shall be elected for a period of four years", but still, "the King may at any time issue writs for a new election".