Кіріспе

Лингвистикалық семантикада төменге қарай ұйғарымдық (DE) оператор – бұл өрнектің мағынасын, өрнексіз болғанда мүмкін болатын деңгейден төменгі санға немесе дәрежеге шектейтін оператор. Мысалы, "жоқ", "ешкім", "аздаған адамдар", "ең көп дегенде екі ұл". Керісінше, жоғарыға қарай ұйғарымдық оператор өрнектің мағынасын жоғарырақ санға немесе дәрежеге шектейді, мысалы, "бірден көп". Төменге де, жоғарыға да қарай ұйғарымдық емес контекст – монотонды емес, мысалы, "дәл бес". Төменге қарай ұйғарымдық оператор өрнектердің семантикалық күшінің арақатынасын кері қайтарады. "Жүгіру" деген өрнек "Жохан жылдам жүгірді" деген өрнектен семантикалық жағынан күшті, себебі "Жохан жүгірді" дегені "Жохан жылдам жүгірді" дегеннен шығады, бірақ керісінше емес. Бірақ төменге қарай ұйғарымдық контекст бұл күшті кері қайтарады; мысалы, "Ең көп дегенде екі ұл жүгірді" деген пікір "Ең көп дегенде екі ұл жылдам жүгірді" дегенді білдіреді, бірақ керісінше емес. Жоғарыға қарай ұйғарымдық оператор өрнектер жинағы арасындағы семантикалық күштің арақатынасын сақтайды; мысалы, "үштен астам жылдам жүгірді" дегені "үштен астам жүгірді" дегенді білдіреді, бірақ керісінше емес. Ладусов (1980) төменге қарай ұйғарымдылықтың полярлық элементтерге рұқсат беретін қасиет екенін ұсынды. Шындығында, "Ешкім ештеңе көрмеді" төменге қарай ұйғарымды және теріс полярлық элементті – ештеңені қабылдайды, ал *"Мен ештеңе көрдім"* қабылдауға болмайды (жоғарыға қарай ұйғарымдық контекст мұндай полярлық элементке рұқсат бермейді). Бұл тәсіл полярлық элементтердің сезімталдығының көптеген, бірақ барлық типтік жағдайларын түсіндіреді. Полярлық элементтердің мінез-құлқын сипаттауға жасалған кейінгі әрекеттер кең мағынадағы шындыққа сәйкес емеушілікке сүйенеді.