Кіріспе
Адамның медициналық жағдайы
Бесік қақпағы нәрестелердің бас терісінде құрғақ немесе майлы қабыршақты бөртпелерге себеп болады. Бұл жағдай ауыртпайды немесе қышымайды, бірақ алып тарту қиын болатын қалың ақ немесе сары қабыршақтарға әкелуі мүмкін. Бесік қақпағы көбінесе алғашқы үш айда басталады, бірақ кейінірек те пайда болуы мүмкін. Үлкен балаларда осыған ұқсас белгілер көбінесе бесік қақпағы емес, қабыршақтану болып табылады. Бөртпе көбінесе құлақтың, қас-қауырсынның немесе қабақтың айналасында анық көрінеді. Ол басқа жерлерде де пайда болуы мүмкін, онда оны нәрестелік себореяздық дерматит деп атайды. Бесік қақпағы – осы жағдайдың ерекше және қауіпсіз түрі ғана. Бесік қақпағының нақты себебі белгісіз. Бесік қақпағы адамнан адамға жұқпайды (жұқпалы емес). Бұл нашар гигиенадан да туындамайды. Бұл аллергия емес және қауіпті де емес. Бесік қақпағы көбінесе бірнеше айға созылады. Кейбір балаларда бұл жағдай 2-3 жасқа дейін жалғасуы мүмкін.
Белгілері мен симптомдары
Балабақшалық шапка – нәрестелерге әсер ететін себорейлік дерматит. Ол бас терісінде майлы, қалың қабыршақтар түрінде көрінеді, олар жуан, қабықты, сары, ақ немесе қоңыр түсті болуы мүмкін. Көз қабақтары, құлақ, мұрын айналасы және шақы мүшелер де зардап шегуі мүмкін. Шаш түсіп кету де орын алуы мүмкін. Бұл, жаңа туған нәрестелердің терісіндегі май бездерінің анасының гормондарының әлі де баланың денесінде болуына байланысты, тым белсенді болуымен байланысты болуы мүмкін. Бұл бездер майлы зат шығарып, ескі тері жасушалары құрғағанда түсіп кетпей, бас терісіне жабысып қалуына себеп болады. Бұл терідегі дрожжилермен (Pityrosporum ovale, қазір Malassezia furfur деп аталады) байланысты.
Ескерту белгілері
Егер жағдай қалыңдап, қызыл түске еніп, тітіркенсе, тарала бастаса, дененің басқа бөліктеріне көшсе немесе баланың аузында саңырауқұлақ инфекциясы (құрт), құлақта саңырауқұлақ инфекциясы (антибиотиктерге көнбес инфекция) немесе созылмалы бешпақ пайда болса, медициналық көмекке жүгіну ұсынылады. Ауыр жағдайларда, әсіресе жарылған немесе қан кеткен теріде бактериялар көбейеді. Егер бишек қақпағы саңырауқұлақ инфекциясынан туындаған болса және бірнеше күн немесе апталар бойы нашарлап, бактериялардың өсуіне (көбінесе импетиго) жағдай жасаса, антибиотиктер мен саңырауқұлаққа қарсы препараттарды бірге қолдану қажет болуы мүмкін. Маман емес адам үшін май бездерінен пайда болған бишек қақпағын, саңырауқұлақтан пайда болған бишек қақпағын, немесе олардың екеуінің бактериялық инфекциямен араласқан түрін ажырату қиын болғандықтан, жағдай нашарласа, дәрігер кеңесіне жүгіну керек. Бишек қақпағы кейде иммундық жүйе бұзылуларымен байланысты. Баланың өсуі тоқтап, басқа да денсаулық мәселелері болса (мысалы, іш кешіру), дәрігерге қаралу қажет.
Емдеу
Кеңірдекке (балалық шашақты дерматит) көмектесу үшін ата-аналар нәрестелерінің бас терісін саусақтарымен немесе жұмсақ щеткамен ақырындап массаж жасап, қабыршақтарды жұмсарта алады. Олар нәрестенің шашын жиірек (күнде бір реттен аспай) жууды және шаштан кейін нәрестенің бас терісін жұмсақ щеткамен немесе жұмсақ мата сүлгімен ақырындап сүртіп тастауды ұсынуы мүмкін. Майлы емдік заттарды нәрестенің бас терісіне таза, өсімдік тектес майдың (кокос майы, таза зәйтүн майы, бадам майы) аздаған мөлшерін жағып, 15 минутқа қалдыру арқылы қолдануға болады. 15 минуттан кейін, ұсақ тісті тарақпен немесе щеткамен ақырындап қабыршақтарды таратады. Құрғақ шашты жарақаттамау үшін майдың барлығын жақсы жуып тастау керек. Саңырауқұлақ инфекциясымен байланысты жағдайларда, мысалы, тинеа капитисінде, дәрігерлер клотримазол (көбінесе денедегі қышыма немесе атлет аяғы үшін тағайындалады) немесе миконазол (көбінесе вагинальді кандидоз үшін тағайындалады) емдеуін ұсынуы мүмкін. Дәрігерлер Selsun Blue сияқты жұмсақ шаш шампунімен емдеуді ұсынуы мүмкін, тіпті емнің бастапқы кезеңінде бас терісінің қосымша тітіркенуіне себеп болса да. Дәрігер оның орнына кетоконазол (2%) шампуні сияқты саңырауқұлаққа қарсы сабынды тағайындауы мүмкін, ол бір рет қолданылғанда тиімді әсер етеді және селен дисульфиді шампундары сияқты рецептсіз шампундарға қарағанда айтарлықтай аз тітіркендіреді. Кеңірдек пен нәрестелік себорейлік дерматитті емдеудің тиімділігі мен қауіпсіздігі туралы шектеулі ғылыми зерттеулер бар. Promiseb, лактамид MEA гелі, гидрокортизон 1% лосьон, ликохалкон 0,025%, флуметазон пивалаты 0,02% май және эозин 2% сулы ерітіндісі сияқты бірнеше емдеу әдістері зерттелді, бірақ бұл емдердің тиімділігі мен қауіпсіздігіне қатысты нақтылық жоқ. Ересектер үшін: себорейлік дерматит туралы мақаланы қараңыз (бұл мақалада ересектерге арналған кеңірдек нұсқасы қарастырылған).
Бас сүйегі, құлақтың арғы жағы, қас
Егер балабақшаның қақпағы ауыр болмаса, оны жуынғаннан кейін ақырын ғана тарақтап алуға болады. Жұмсаған қабыршақтарды жұмсақ щеткамен, тарақпен немесе матамен сүртіп тастауға болады, бірақ егер мұны өте ақырын жасамаса, жағдай нашарлап, шаштың уақытша түсуіне әкелуі мүмкін. Мұнай майын (мысалы, Вазелин) түні бойы көп мөлшерде жағу да танымал ем. Жұмсаған қабыршақтар түні бойы түсіп қалуы мүмкін немесе таңертең тарақтап алуға болады. Шампуньдердің рөлі туралы көп дау бар. Кейбір деректер жиі шаюға қарсы ескертеді, ал басқалары оны ұсынады. Балаларға арналған жұмсақ шампунь көбінесе ұсынылады, бірақ осы жағдайда "жұмсақ" деген сөздің нақты мағынасы толыққанды түсініксіз. Сәбилерге арналған шампуньдерде көбінесе жуғыш заттар, хош иістендіргіштер, кватерний-15 және басқа экземаны тудыратын заттар болады. Рецептсіз шампуньдер бойынша ешқандай зерттеу жүргізілмеген. Ауыр жағдайларда кейбір дәрігерлер кератолитикалық (қабыршақты) шампуньдерді (мысалы, күкірт, селен, мырыш пиритионы немесе салицил қышқылы бар) ұсынады, ал басқалары жаңа туған нәрестелерде дәрілік шампуньдерді қолдануға қарсы ескертеді, себебі олар организмге сіңіп кетуі мүмкін. Қабыршақтарды кетіретін шампуньдерде көбінесе натрий додецил сульфаты болады, ол теріні тітіркендіретін белгілі зат. Стериодтер мен шайыр препараттары да қолданылған, бірақ олардың кемшіліктері болуы мүмкін. Такролимус/Протопик және пимекролимус/Элидель иммуномодуляторлары екі жасқа дейінгі балаларға бекітілмеген. Кетоконазол шампуньдері мен кремдер қазіргі уақытта орташа және ауыр балабақшаның қақпағын емдеудің ең тиімді жолы болып табылады.
Көз жапырақтары
Көбінесе медициналық кеңес бойынша, қабақты тазалау үшін сәбиге арналған шампуньды жылы сумен араластырып, мақта тампонымен сүртіп тазалау керек. Ерітілген мөлшері туралы бірлік жоқ, ол 1:1 араласымнан бастап, жарты стақан суға бірнеше тамшы шампуньға дейін ауыспалы.
Прогноз/дифференциалдық диагноз
Бұл жағдай баланың өсуімен кешіп өтеді деген уәделер өте көп кездеседі. Дегенмен, бұл жағдай кейде тамырлы кезеңге дейін, ал одан да сирек балалық шаққа дейін жалғасады. Ол жасөспірім шақта қайталануға бейім және ересек жасқа дейін сақталады. Австралияда жүргізілген бір зерттеуде, бұрын диагнозы қойылған балалардың шамамен 15 пайызы 10 жыл өткен соң да экземамен күресіп жатыр. Адамдар көбінесе ұқсас белгілері болғандықтан бишек шапшағын атопиялық дерматит деп жаңылысады. Атопиялық дерматит бишек шапшағының кейбір белгілерінен айырмасы, нәрестелердің ұйқысы мен тамақтану әдеттеріне орташадан жоғары қышыну арқылы әсер етеді. Сонымен қатар, атопиялық дерматиттің физикалық белгілерінің бірі – баланың бас терісі және еңсесі сияқты белгілі бір жерлерінде нашар қабықтанған жаралардың пайда болуы. Сирек жағдайларда, бұл дұрыс емес диагноз қойылған псориаз болып шығуы мүмкін.