Гвидобальдо дель Монте: Итальян математигі мен астрономы

Кіріспе

Итальяндық математик және астроном

Гвидобальдо дель Монте (11 қаңтар 1545 – 6 қаңтар 1607, басқа нұсқалары: Гвидобалди немесе Гвидо Балди), Монте графы, 16 ғасырдағы итальяндық математик, философ және астроном болған.

Өмірбаян

Дель Монте Пезаро қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Раниери, Урбиноның көрнекті бай отбасынан шыққан еді. Раниери әскери қызметте атқарғандығымен және әскери архитектура туралы екі кітаптың авторы ретінде танымал болды. Урбино герцогы, герцог Гвидобальдо II, оны Монте маркизі титулымен құрметтеді, сондықтан отбасы Гвидобальдодан бір буын бұрын ғана ақсүйектер қатарына қосылған болатын. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Гвидобальдо маркиз атағын мұраға алды. Гвидобальдо 1564 жылы Падуа университетінде математиканы оқыды. Онда ол ұлы итальяндық ақын Торквато Тассомен дос болып кетті. Шындығында, Гвидобальдо Тассомен Падуада бірге оқығанға дейін таныс болған болуы мүмкін, себебі Тассо Гвидобальдомен шамалы ғана жас еді және 1556 жылдан бастап Урбино герцогінің сарайында, герцогтың ұлымен бірге білім алған. Содан кейін Гвидобальдо Габсбург империясы мен Осман империясы арасындағы Венгриядағы қақтығыста сарбаз ретінде қызмет етті. Армиядағы қызметтен кейін Гвидобальдо Маркедегі (Монте-Барокчо) Момбарокчоға оралды, онда ол математика, механика, астрономия және оптика саласында зерттеулер жүргізуге мүмкіндік алды. Ол осы кезеңде Федерико Командинодан математиканы оқыды және оның ең жақын шәкірттерінің біріне айналды. Сондай-ақ, ол Бернардино Балдимен достық қарым-қатынас жасады, ол да сол кезде Командиноның студенті болған. Ол Джакомо Контарини, Франческо Бароцци және Галилео Галилей сияқты бірнеше математиктермен хат алмасты. Оның тұрақты көпбұрыштарды салу және сызықты кез келген санға бөлуге арналған сызу құралын ойлап табуы Галилеоның геометриялық және әскери компасының құрамына енгізілді. Гвидобальдо Галилео Галилейдің академиялық мансабында да маңызды рөл атқарды. Галилео, бұл кезде үміткер, бірақ жұмыссыз 26 жастағы ғалым, гидростатикалық тепе-теңдік туралы эссе жазған, ол Гвидобальдоға генийдің өзінен артық көрінбеді. Содан кейін ол Галилеоны өзінің ағасы, кардинал Дель Монтеге ұсынды, ал кардинал оны Тоскананың қуатты герцогы Фердинанд I де Медичиге жолдады. Оның қолдауымен Галилео 1589 жылы Пиза университетінің математика профессоры лауазымына тағайындалды. Гвидобальдо Галилеоның адал досы болды және 1592 жылы, Козимо I де Медичидің ұлы Джованни де Медичидің Галилеоға қарсы жасаған жаулықтары мен інтрыгаларына байланысты, ол Падуа университетінің математика кафедрасына үміткерлікке түсуге мәжбүр болған кезде оған тағы да көмектесті. Достықтарына қарамастан, Гвидобальдо Галилейдің маятниктің изохрония принципін сынады, бұл Гвидобальдо мүмкін емес деп санаған маңызды жаңалық еді. Гвидобальдо перспектива туралы маңызды кітап жазды, оның атауы "Perspectivae Libri VI", ол 1600 жылы Пезарода басылып шықты. Бірнеше суретшілер, сәулетшілер және театр декораторы Никола Сабатини өздерінің жұмыстарында осы геометриялық білімді пайдаланды. Ол 1607 жылы Момбарокчода қайтыс болды.

Del Monte was born in Pesaro. His father, Ranieri, was from a leading wealthy family in Urbino. Ranieri was noted for his role as a soldier and also as the author of two books on military architecture. The Duke of Urbino, Duke Guidobaldo II, honoured him with the title Marchese del Monte so the family had only become a noble one in the generation before Guidobaldo. On the death of his father Guidobaldo inherited the title of Marchese. Guidobaldo studied mathematics at the University of Padua in 1564. While there he became a friend of the great Italian poet Torquato Tasso. In fact Guidobaldo may have known Tasso before they studied at Padua together, for Tasso was almost exactly the same age as Guidobaldo and had been educated at the court of the Duke of Urbino, with the duke's son, from 1556. Guidobaldo then served as a soldier in the ensuing conflict in Hungary between the Habsburg Empire and the Ottoman Empire. After serving in the army, Guidobaldo returned to his estate of (Monte Baroccio) Mombaroccio in the Marche, where he was able to spend his time doing research into mathematics, mechanics, astronomy and optics. He studied mathematics under Federico Commandino during this period and became one of his most staunch disciples. He also became a friend of Bernardino Baldi, who was also a student of Commandino around the same time. He corresponded with several mathematicians including Giacomo Contarini, Francesco Barozzi and Galileo Galilei. His invention of a drafting instrument for constructing regular polygons and dividing a line into any number of segments was incorporated as a feature of Galileo's geometric and military compass. Guidobaldo was also important in helping Galileo Galilei in his academic career. Galileo, then a promising, but unemployed 26 year old, had written an essay on hydrostatic balance, which struck Guidobaldo as being nothing short of genius. He then commended Galileo to his brother, the Cardinal Del Monte, who referred him to the powerful Duke of Tuscany, Ferdinando I de' Medici. Under his patronage, Galileo got an indication to a professorship of mathematics at the University of Pisa, in 1589. Guidobaldo became a staunch friend of Galileo and helped him again in 1592, when he had to apply to the chair of mathematics at the University of Padua, due to the hatred and machinations of Giovanni de' Medici, a son of Cosimo I de' Medici, against Galileo. Notwithstanding their friendship, Guidobaldo was a critic of Galileo's principle of the isochronicity of the pendulum, a major discovery which Guidobaldo thought was impossible. Guidobaldo wrote an influential book about perspective, titled Perspectivae Libri VI, published at Pesaro in 1600. Several painters, architects and the theater stage designer Nicola Sabbatini used this geometrical knowledge in their works. He died at Mombaroccio in 1607.