Кіріспе

Фрей Луис де Соуза (шын есімі Маноэль немесе Мануэль де Соуза Коутиньо; 1555 – 5 мамыр 1632) – португалдық монах және проза жазушы, Сантарем қаласында туған, Соуза Коутиньо ақсүйек әулетінің мүшесі.

Ұстау және босату

1576 жылы ол Мальта орденіне қосылу үшін Коимбра университетіндегі оқуын тоқтатты. Ұзақ өтпей, Барбариялық қарақшылар оны теңізде тұтқындап, Аржелге әкеп, тұтқынға алды, сол жерде ол Сервантеспен кездесті. Бір жыл өткен соң Мануэль де Соуза Коутиньо үшін құн төленіп, ол Арагон жағалауына қонды, Валенсия арқылы өтіп, ақын Хайме Фалькаомен танысты, ол оған оқуға және тыныш өмір сүруге деген құштарлықты ұқтырды. Ұлттық апаттар мен отбасылық мәселелер оның бұл ниетін күшейтті, және ол Алкасер-Квибир шайқасынан Португалияға оралғанда осы пікіріне көз жеткізді. 1584 және 1586 жылдар аралығында ол ақын Дом Мануэльдің ұлы, Дом Жоаоның жесірі, Дона Магдалена де Вильхенаға үйленді, Камоэнс өзінің жетінші одасын осы Дом Жоаоға арнаған болатын.

Португалияда

Алмадада, Лиссабонға қарама-қарсы Таго өзенінде қоныстанған ол, уақытын үй шаруасымен, әдебиеттік зерттеулермен және полк полковнигі ретіндегі әскери міндеттерімен бөлісті. Португалияның күшті одақтасымен қанауға ұшырағанын көргенде Филипп әулетіне деген патриоттық наразылығы күшейді, және 1599 жылы бұл мәселе шешімін тапты. Сол жылы Лиссабонды қорлаған обадан қашу үшін Филипп II патшалығының губернаторлары өздерінің кеңселерін оның резиденциясына көшіруге шешім қабылдады; оның осы еріксіз шешімге қарсы наразылығы ескерілмеген соң, ол үйіне өрт қойды, ал батыл әрекетінің салдарынан Португалиядан кетуге мәжбүр болды.

Мадридке

Мадридке барып, ол Испания сотындағы өзінің орны мен ықпалының арқасында ешқандай жазадан құтылып қана қоймай, әдебиет зерттеулерін тыныш түрде жалғастыра алды және досы Хайме Фалькаоның еңбектерін жариялады (Мадрид, 1600). Оның келесі он үш жыл қалай өткені белгісіз, бірақ сонымен қатар, Панамада тұратын туысының үлкен коммерциялық табыс әкелу мүмкіндігін ұсынғандықтан, ол Америкада біраз уақыт өткізді деген дәстүр бар. Дегенмен, бұл сапардан нәтиже шықпаған, сондай-ақ жалғыз қызы Донья Анна де Нороньяның қайтыс болғаны туралы хабар 1604 жылы оның отанына оралуына себеп болды. 1613 жылы ол әйелімен ажырасуға келісті, ал ол Бенфика монастырында Доминикан тәртібін қабылдады, ал Донья Магдалена Алькантарадағы Сакраменто монастырына кірді. Ескі жазушының айтуынша, олардың бұл әрекетіне себеп – Палестинадан келген қажының Донья Магдаленаның бірінші күйеуі Алкасер-Квибир шайқасынан аман қалғаны туралы хабар болды, оның қаза болғаны есептелген еді және ол әлі де тірі еді; Алмейда Гаррет 1843 жылғы «Фрей Луис де Соуза» пьесасында осы аңызды мәңгілікке сақтап қалды. Алайда, бұл оқиғаға сенудің қажеті жоқ, және олардың дүниеден қол үзгендерінің қатарына қосылып, монастырға бару шешімі діни ниеттерінен туындаған болуы мүмкін, бірақ Мануэльдің жағдайында оның елінің басынан өткен қиындықтар мен қызының жоғалуы да ықпал еткен болуы мүмкін.

Жазу

1614 жылы 8 қыркүйекте ол өзінің діни қызметін бастады және жазушы ретінде танымал болған Фрей Луис де Соуза есімін алды. 1616 жылы орден тарихын және Браганың әйгілі архиепископы, Мартирлердің Дом Бартоломейінің өмірбаянын жинаған тағы бір белгілі доминикан – Фрей Луис Касегас қайтыс болғаннан кейін, осы еңбектерді жазу міндеті Фрей Луиске тапсырылды. Архиепископтың өмірбаяны 1619 жылы, ал Әйіргі Доминик хроникасының бірінші бөлігі 1623 жылы жарық көрді, ал екінші және үшінші бөліктері 1662 және 1678 жылдары, оның өлімінен кейін жарияланды. Сонымен қатар, үкіметтің тапсырысымен Д. Иоанн III-нің жылнамасын жазды, оны 1846 жылы Александр Геркулано басып шығарды. Шамамен он тоғыз жыл дінде болғаннан кейін, ол 1632 жылы 5 мамырда Лиссабонның Бенфика қаласында қайтыс болды, қатаң діни ұстанымдарымен және жеке ізгілігімен есте қалды. Әйіргі Доминик хроникасы мен архиепископтың өмірбаяны көптеген монастырьдық жазбаларға тән кемшілікке ие – олар көбінесе тек жақсы жақтарын ғана баяндайды және оларды шексіз мақұлдайды, сондай-ақ, құлшынықты арттыруға көмектесетін кез келген керемет оқиғаларды қабылдайды. Қысқасы, бұл кітаптар – мадақтаулар, білім беру мақсатымен жазылған және сөздің ғылыми мағынасында тарих емес. Дегенмен, олардың құрылымы мен реті өте жақсы, ал айқын, тегіс стильі, тілдің тазалығы және қарапайым, әсерлі сипаттамалары Фрей Луис де Соузаны көрнекті проза жазушысы деп санауға негіз береді. Оның метафоралары тиімді таңдалған, ол орынды жағдайларда таныс сөздер мен тіркестерді қолданады және португал тілінің байлығы – әдемі кішірек сөздерді толық пайдаланады. Оның прозасы – әсемдік, нәзіктік және күшпен сипатталады, сонымен қатар, сол дәуірге тән жасандылық пен жалған риторикадан мүлдем бос.

Поэзия

Фрей Луис де Соуза басқа да қабілеттерімен қатар, латын тілінде жақсы ақын болған. Архиепископтың өмірі туралы көптеген басылымдар бар, және ол француз тілінде (Париж, 1663, 1679 және 1825), итальян тілінде (1727–1728), испан тілінде (Мадрид, 1645 және 1727) және ағылшын тілінде (Лондон, 1890) жарық көрді. "História de S. Domingos" ең жаңа басылымда (6 томдық, Лиссабон, 1866) оқылуы мүмкін.

Билік органдары

Франсиско Александр Лобоның еңбектері, II. 6f 171
Инносенсио да Силва, Португалия библиографиялық сөздігі, 327-бет, 16. 72
Доктор Соуза Витербо, Мануэл де Соуза Кулиньо (Лиссабон, 1902).