Кіріспе
Босниялық-американдық автор, эссеші, сыншы, телевизиялық жазушы және сценарист Александр Хемон (; 9 қыркүйек 1964 жылы туған) – босниялық-американдық автор, эссеші, сыншы, телевизиялық жазушы және сценарист. Ол "Nowhere Man" (2002) және "The Lazarus Project" (2008) романдарымен, сондай-ақ "The Matrix Resurrections" (2021) фильмінің сценарийін жазуға бірлесіп атсалысқандығымен танымал. Ол "The New Yorker" журналында жиі жарияланады, сонымен қатар "Esquire", "The Paris Review", "The New York Times" газетінің пікірлер бетіне және Сараеводағы "BH Dani" журналына материалдар жазды. Хемон музыкант екенін де айту керек, ол өзінің Electronica туындыларын "Cielo Hemon" псевдонимімен таратады.
Aleksandar Hemon (; born September 9, 1964) is a Bosnian American author, essayist, critic, television writer, and screenwriter. He is best known for the novels Nowhere Man (2002) and The Lazarus Project (2008), and his scriptwriting as a co writer of The Matrix Resurrections (2021). He frequently publishes in The New Yorker and has also written for Esquire, The Paris Review, the Op Ed page of The New York Times, and the Sarajevo magazine BH Dani. Hemon is also a musician, distributing his Electronica work under the pseudonym "Cielo Hemon."
Ерте өмір
Хемон Босния және Герцеговинаның Сараево қаласында, содан кейін Югославияда, украин тегінің жартысы бар әкесі мен босниялық серб анасының отбасында дүниеге келді. Хемонның қарт атасы, Теодор Хемон, екі ел де Австро-Венгрия империясының құрамында болған кезде, Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Батыс Украинадан Боснияға келген.
Өмірбаян
Хемон Сараево университетін бітірді және 26 жасында бұрынғы Югославияда жарияланған жазушы болды. 1992 жылдан бері ол АҚШ-та тұрады, онда ол турист ретінде келді, ал Босниядағы соғыс басталғанда елде қалып қойды. АҚШ-та ол Greenpeace ұйымында науқан жүргізуші, бутерброд жасау желісінде жұмысшы, велосипедпен хабар жеткізуші, ағылшын әдебиеті бойынша аспирант, кітап дүкенінде сатушы және ESL оқытушысы болып жұмыс істеді. 1996 жылы Солтүстік-Батыс университетінде магистр дәрежесін алды. 2004 жылы МакАртур қорының грантына ие болды. Ол ағылшын тіліндегі алғашқы әңгімесін 1995 жылы Triquarterly журналында «Альфонс Каудерстің өмірі мен еңбегі» деген атпен жариялады, содан кейін 1996 жылы Triquarterly журналында «Сорж шпиондық тобы», 1997 жылы Chicago Review журналында «Монета», 1998 жылы Ploughshares журналында «Аралдар» және 1999 жылы The New Yorker журналында «Соқыр Йозеф Пронек» жариялады. Оның туындылары Esquire, The Paris Review, Best American Short Stories және басқа да басылымдарда жарық көрді. Хемон сонымен қатар босния тілінде жазылған және жарияланған «Hemonwood» атты екі апта сайын жарық көретін бағанына ие. Бұл баған Сараеводағы BH Dani (BH күндері) журналында жарияланады. Қазіргі уақытта Хемон Принстон университетінде шығармашылық жазу профессоры, ол екінші әйелі Тери Бойдпен және олардың қыздары Элла мен Эстермен бірге тұрады. 2010 жылдың қараша айында олардың екінші баласы, бір жасар қызы Изабель ми ісігінің салдарынан қайтыс болды. Хемон 2011 жылдың 13-20 маусымында The New Yorker журналында Изабельдің өлімі туралы «Аквариум» атты эссе жариялады. Хемон Грбавица стадионының жанында өсті және ол Сараеводағы FK Željezničar футбол клубының жанкүйері және мүшесі, бұл клубты «Желжо» деп лақаптайды. Ол сондай-ақ Ливерпуль футбол клубының жанкүйері.
Шығармалары
2000 жылы Хемон өзінің алғашқы кітабын – қысқа әңгімелер мен новелладан тұратын «Бруноның сұрағы» атты кітабын жариялады. Оның екінші кітабы «Nowhere Man» 2002 жылы жарық көрді. Роман немесе байланысты әңгімелер жинағы ретінде әртүрлі сипатталатын «Жерде жоқ адам» Жозеф Пронекке арналған, ол бұрын «Бруноның сұрағы» кітабындағы бір әңгімеде пайда болған кейіпкер. Ол 2002 жылғы Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығының финалисі атанды. 2006 жылдың маусым айында «Пикадор» баспасы «Кәуіпсіз сөздерді алмасу» және «Бір тиын» кітаптарын жариялады. 2008 жылдың 1 мамырында Хемон Лазарь Авербухтың тарихынан шабыттанған «Лазарь жобасы» романын шығарды, онда Хемонның балалық шағының досы, фотограф Велибор Божович түсірген суреттер болды. Роман 2008 жылғы Ұлттық кітап сыйлығының, 2008 жылғы Ұлттық кітап сыншылары шеңберінің сыйлығының финалисі болды және «Нью-Йорк Таймс» журналының «Ерекше кітап» атанды, сондай-ақ «Нью-Йорк» журналының «Жыл кітабы – №1» деп танылды. 2009 жылдың мамыр айында Хемон «Лазарь жобасын» жазған кезде бір уақытта жазылған «Махаббат пен кедергілер» әңгімелер жинағын шығарды. 2011 жылы Хемонға Джилл Циммент, Сальваторе Скибона және Гэри Штайнгарт төрешілер таңдаған PEN/W. Г. Себальд сыйлығы табысталды. Хемонның алғашқы көркем емес кітабы «Менің өмірімнің кітабы» 2013 жылы жарық көрді. Хемонның «Зомби соғысын жасау» романы 2015 жылы жарыққа шықты. 2019 жылы «Менің ата-анам: кіріспе» атты екінші көркем емес туындысын жариялады. 2019 жылдың 20 тамызында Хемон Дэвид Митчелл мен Лана Вачовскимен бірлесіп «Матрицаның қайта тірілуі» фильмінің сценарийін жазатыны хабарланды. Фильм 2021 жылдың 22 желтоқсанында көрсетілді. Оның соңғы романы «Әлем және оның барлығы» 2023 жылдың 2 ақпанында жарық көрді. Ол француз тіліне аударылып, Францияда жарияланған ең жақсы американдық романды марапаттайтын 2023 жылғы Grand Prix de Littérature Américaine сыйлығының жеңімпазы атанды. (Кітап Францияда Кальман Леви баспасынан «Аспан мен жер әлемі» деген атпен шықты, аудармасын Мишель Альбарет Маатш жасады.)
Мақалалар
2019 жылдың қазан айында Хемон көптеген зиялылармен бірге Нобель комитетінің сол айдың басында Питер Хандкеге әдебиет саласындағы Нобель сыйлығын беру шешіміне қарсы халықаралық қоғамдық наразылыққа қосылды (Хандкенің қайтыс болған Слободан Милошевичті қолдауы мен босниялық геноцидті жоққа шығаруын атап өткен). Хемон 15 қазанда жарияланған The New York Times газетіндегі мақаласында Нобель комитетінің бұл шешімін сынады.
Сыни қабылдау
Көркем әдебиетке қалам қадаған, ересек шағында ағылшын тілін үйренген жазушы Хемонның Джозеф Конрадпен ортақ белгілері бар, ол мұны «Бруноның сұрағы» атты туындысында тікелей айтады. Дегенмен, оны көбінесе Владимир Набоковпен салыстырады. Оның барлық әңгімелері Югославия соғыстары, Босния немесе Чикаго тақырыбына қатысты, бірақ олар жанрлары жағынан күрт өзгеше.