Кіріспе

Сграффито (zɡrafˈfiːto; көпше: sgraffiti) – қабырғаны әсемдеу техникасы, ылғалды бетке контрастты түстермен боялған гипстің қабаттарын жағу арқылы жасалады. Сонымен қатар, керамика техникасында, күйдірілмеген керамикалық затқа екі рет контрастты шлам немесе глазурь қабатын жағып, кейін екі жағдайда да төменгі қабаттың бөліктерін ашу үшін сызып тастау арқылы орындалады. Итальян тіліндегі sgraffiato сөзі де қолданылады, әсіресе керамикалық бұйымдарға қатысты.

Этимология

"Сграффито" термині итальян тілінен шыққан, "graffiare" етістігінен туындаған, яғни "сызып алу" мағынасын береді. Бұл сөздің түбі грек тіліндегі "gráphein" сөзіне дейін жетеді, ол "жазу" дегенді білдіреді. Бұл термин "граффито" және "граффити" сияқты басқа да терминдермен байланысты.

Тарих

Сграффито Еуропада ежелгі заманнан бері қолданылып келеді. Италияда 15-16 ғасырларда кең танымал болды және Африка өнерінде де кездеседі. Бұл техникалар әшекейлік безендірумен байланысты, қабырғаларды бояудың басым әдісіне балама ретінде пайда болды. Сграффитоның техникалық процесі салыстырмалы түрде қарапайым, фреска салу процесіне ұқсас. Итальяндық Ренессанс кезеңінде сграффито маңызды рөл атқарды, Полидоро да Караваджо және оның серігі Матурино да Флоренция – осы өнердің жетекші шеберлері болды. Олар Рим және басқа қалалардағы сарайлардың қасбеттерін безендірді, бірақ олардың көптеген жұмыстары уақыттың өтуімен жойылды. 16 ғасырда бұл техниканы Германияға Ренессанс шеберлері әкеліп, ынтамен қолдана бастады. Қарапайым халықтық өнер ретінде, сграффитоның ескі үлгілерін Веттерау және Марбург аймақтарында кездестіруге болады. Германияда бұл техника ең көп Баварияда таралған. Сграффито үй фасадтарын жарнамалау мақсатында да жиі қолданылды. Бұл әдіс Тюрингияда, Энгадинде, Австрияда және Трансильванияда да пайдаланылды. Каталонияда сграффито 20 ғасырдың басында, әсіресе Ноусентист неоклассикалық сәулетшілердің ықпалымен танымал болды. Бұл кезең классикалық эстетика мен мәдени ерекшеліктерге деген қызығушылықтың қайта жандануымен сипатталды, бұл сәулетшілерді сграффитоны фасадтарды безендірудің жиі қолданылатын тәсілі ретінде пайдалануға итермеледі. Ғимараттардың гипсті бетіне салынған күрделі суреттер мен өрнектер аймақтың сәулет мұрасының символына айналды, дәстүр мен заманауилықтың үйлесімді бірігісін көрсетеді. Сграффито Каталониядағы көптеген ғимараттарды әшекейлегендіктен, ол әсемдік элементі ғана емес, сонымен қатар аймақтың тарихындағы өркендеу кезеңіндегі мәдени жаңару мен өнерлік инновацияның символы болды. Сграффитоның тағы бір түрі – сурет салудың жеңілдетілген әдісі. Алдымен, бояудың бір қабаты матаға немесе қағазға жағылып, кептіріледі. Содан кейін, бірінші қабаттың үстіне басқа түс жағылады. Суретші палитралық пышақ, май таяқшасы немесе осыған ұқсас құралдарды қолданып, суретті сызып шығарады, осылай алдыңғы түсті ашады. Бастапқы қабат үшін майлы пастельді пайдаланып, үстіне қара сыя жағуға болады. Кейде бояудың алғашқы қабаты алынып тасталады, ал суретші төмендегі кенепті ашу үшін ылғалды жамылғыны қайтарып алады. Дегенмен, майлы пастель қолданғанда бұл әдіс қолданылмайды. Бұл техника көбінесе өнер сабақтарында жаңадан бастаған студенттерді сграффитомен таныстыру үшін қолданылады. Мозаикалық шыны жасау кезінде, қара, қоңыр және сары пигменттер сумен немесе глицеринмен араластырылып, шыны бетіне деликатты түрде жағылады. Пигменттік қоспа құрғағаннан кейін, суретші оның бөліктерін мұқият алып тастап, астындағы жарықты күрделі өрнектер түрінде көрсетеді. Бұл сграффито техникасы алып тастауға негізделген, суретшіге шыны бетіне сурет салуға мүмкіндік береді. Пигментті шыныға берік етіп бекіту үшін пеште бірнеше рет қақтау қажет болуы мүмкін. Бұл қақтау процесі өндірушіге жоғары анықтық, контраст және нәзік градиенттерге қол жеткізуге мүмкіндік береді, сонымен қатар пигментті өңдеу және қажетті эффектілерді жасау үшін әртүрлі құралдарды пайдалануға болады.

Арт-нуво

Фасадтардағы графикалық жұмыстардың мысалдары 1890 жылдардың шамамен 1915 жылға дейінгі кезеңде, Көркем өнер және қолөнер қозғалысының, Вена сецессиясының және әсіресе Бельгия мен Франциядағы модерн қозғалысының дамуымен қайта жанданды. Ағылшын суретшісі Хейвуд Самнер осы дәуірдегі техниканың алғашқы қолданушысы ретінде танылды, мысалы, оның 1892 жылғы Сунбери, Суррейдегі Сент-Мэри шіркеуіндегі жұмысы. Самнердің жұмысы – сграффито, яғни қасырылған гипс, бірақ бұл термин сыртқы графикалық безендірудің түрлі әдістерін қамтиды. Этчерлік техниканың контрастын пайдаланатын күрделі үлгілердегі гүлдік мотивтерді қолдану. Бұл техника Ренессанс дәуірінде кең таралғанмен, қазіргі заманғы қолөнер қозғалысы оны қабылдап, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында керамика, шыны және металдарда пайда болған модерн сияқты қолөнер қозғалысының стильдерін енгізді.