Кіріспе
Мемлекеттік сот жүйесі
Техас штатының сот жүйесінің құрылымы Техас Конституциясының 5-бабында баяндалған және Техас үкіметтік кодексі мен Техас мұрагерлік кодексі сияқты заңдармен толықтырылған. Бұл құрылым күрделі, көп деңгейлі соттардан, аумақтық құзыреттіліктің көптеген жағдайларында қабаттасудан, округтер арасындағы маңызды айырмашылықтардан және жоғары сатыдағы ерекше екіге бөлінген апелляциялық жүйеден тұрады, мұндай жүйе тек бір штатта ғана бар: Оклахома штатында. Қалалық соттар ең көп іс қарастыратын соттар болып табылады, ал округтік және аудандық соттар қалған көптеген істерді қарастырады және көбінесе бір ғимаратта орналасқан. Басқару Техас Жоғарғы Сотының жауапкершілігінде болады, оған Техас сот әкімшілігі кеңсесі, Техас сот кеңесі және Техас штатының адвокатурасы көмектеседі, оларды Техас Жоғарғы Соты бақылайды.
Жоғарғы Сот
Техас Жоғарғы Соты азаматтық мәселелерге қатысты шағымдарды қарастырады және қылмыстық мәселелерге қатысты шағымдарды қарастырмайды, егер күдікті кәмелетке толмаған болса ғана. Техас заңнамасына сәйкес, кәмелетке толмағандарға қатысты іс жүргізулер (егер ересекке қарсы қылмыстық іс қозғалған болса да) Техас Отбасы кодексі бойынша азаматтық мәселелер саналады; осылайша, Техас Жоғарғы Соты мұндай шағымдарды қарастырады, бірақ Техас қылмыстық заңдары түсіндірілген мәселелерде Техас Қылмыстық Апелляциялық Сотына (CCA) көбінесе бағынады. Жоғарғы Сот адвокаттарды лицензиялау және тәртіптік жазалау үшін де жауапты, сондай-ақ сот ережелерін қабылдау және қайта қарау, сонымен қатар сот жүйесін басқаруда CCA-дан гөрі белсенді рөл атқарады.
Қылмыстық апелляциялық сот
Техас қылмыстық апелляциялық соты қылмыстық істер бойынша апелляцияларды тыңдайды. Өлім жазасы белгіленген істер тікелей және автоматты түрде осы сотқа шағымданылады, аралық апелляциялық соттарды (азаматтық және қылмыстық істерді тыңдайтын) тікелей айналып өтеді.
Апелляциялық соттар
Техаста 14 апелляциялық сот бар, олар азаматтық және қылмыстық істер бойынша апелляциялық юрисдикцияға ие. Дегенмен, өлім жазасынан жасалған қылмыстар жөніндегі істер автоматты түрде Техас Қылмыстық Апелляциялық Сотына жіберіледі және апелляциялық соттар иерархиясының аралық сатысын қысқарып өтеді. «Апелляциялық соттар» термині көпше түрінде жазылғанда үлкен әріппен басталған болуы керек, себебі бұл термин соңғы инстанция болып табылатын екі сотты да қамтиды. Апелляциялық соттардың жалпы саны 80, ал әр соттың құрамы заңмен белгіленгендей, үштен 13 судьяға дейін болуы мүмкін. Барлық істер үш судьядан тұратын алқа қарауында болады, егер толық құрам отырысы (en banc) бұйырылмаса (ешқандай сотқа үш судья ғана тағайындалған жағдайда, барлық істер автоматты түрде толық құрам отырысында қаралады; мысалы, 12-ші апелляциялық сот). Толық құрам отырысы соттың үкімдеріндегі біркелділікті сақтау, жеке алқалар үшін міндетті болып табылатын бұрынғы үлгілерді жою және маңызды құқықтық немесе процедуралық мәселелер бойынша жаңа үлгілер қалыптастыру үшін қолданылады. Техас Заң шығарушы органы әрбір апелляциялық соттың құрамына кіретін округтерді анықтайды және соттардың жұмысын теңестіру үшін округтерді ауыстырып келген. Техас Жоғарғы Соты апелляциялық істердің жүктемесін теңестіру үшін жүйелі түрде істердің топтарын ең көп жұмыс істейтін апелляциялық соттардан бос мүмкіндіктері бар соттарға жіберу туралы қаулылар қабылдайды. Бірінші және Он төртінші апелляциялық соттар ерекшелік танытады: екеуі де Хьюстон қаласындағы 1910 жылғы тарихи Харрис округі сотының ғимаратында орналасқан және бірдей он округке қатысты юрисдикцияны жүзеге асырады, олардың ішіндегі ең ірісі Харрис округі. Осы округтердегі сот шешіміне немесе басқа да бұйрығына шағымдануды көздейтін тараптар шағымдамасында Бірінші немесе Он төртінші апелляциялық сотқа шағымдану ниетін көрсетуі керек, содан кейін кездейсоқ тағайындау нәтижесін күтуі тиіс. Сондай-ақ, олар осы екі соттың бірінде бұрын қаралып өткен осы іске қатысты барлық апелляциялық тарихты ашып көрсетуі керек. Екі сотқа да бірдей кеңсе меңгерушісі, қазіргі уақытта Кристофер Прайн қызмет көрсетеді, ол нұсқаулармен бірге бастапқы хатты және апелляциялық іс нөмірін береді, ол апелляция берушіге қай сотқа түскенін көрсетеді. Апелляциялық шағымдар Техас Апелляциялық Процедура Ережелеріне (TRAPs) және жергілікті ережелерге сәйкес жүргізіледі. Шығыс және Солтүстік Техаста одан да ерекше жағдай орын алады, онда 6-шы соттың құрамына 12-ші сотпен шектесетін Грегг, Раск, Апшур және Вуд округтері кіреді, сонымен қатар Хант округі 5-ші сотпен шектеседі.
Техастың аудандық апелляциялық соттарының тізімі
Сот № Аудан ішіндегі округтарОрталық қала соттар саны1 Остин, Колорадо, Граймс, Вашингтон, Бразория, Форт-Бенд, Харрис, Чемберс, Галвестон, УоллерХьюстон92 Арчер, Дентон, Монтагю, Вичита, Клей, Худ, Паркер, Уайз, Кук, Джек, Тарант, ЯнгФорт-Уэрт73 Бастроп, Белл, Бланко, Бернет, Калдуэлл, Кок, Комал, Кончо, Фейетт, Хейс, Ирион, Лампасас, Ли, Льяно, Маккалох, Милам, Миллс, Раннеллс, Сан-Саба, Шлейхер, Стерлинг, Том-Грин, Трэвис, УильямсонОстин64 Атаскоса, Гиллеспи, Кинни, Старр, Бандера, Гуадалупе, Ла-Салль, Саттон, Бексар, Джим-Хогг, МакМаллен, Увалде, Брукс, Джим-Уэллс, Мейсон, Валь-Верде, Диммит, Карнес, Маверик, Уэбб, Дуваль, Кендалл, Медина, Уилсон, Эдвардс, Керр, Менард, Сапата, Фрио, Кимбл, Реал, ЗавалаСан-Антонио75 Коллин, Грейсон, Кауфман, Даллас, Хант, РокуоллДаллас136 Боуи, Франклин, Ламар, Раск, Кэмп, Грегг, Марион, Титус, Касс, Харрисон, Моррис, Апшур, Дельта, Хопкинс, Панола, Вуд, Фаннин, Хант, Ред-РиверТексаркана37 Армстронг, Дикенс, Хокли, Пармер, Бейли, Донли, Хатчинсон, Поттер, Брайско, Флойд, Кент, Рэндалл, Карсон, Форд, Кинг, Робертс, Кастро, Гарза, Ламб, Шерман, Чайлдресс, Грей, Липскомб, Свишер, Кокран, Хейл, Лаббок, Терри, Коллингсуэрт, Холл, Линн, Уилер, Коттл, Хансфорд, Мур, Уилбаргер, Кросби, Хардеман, Мотли, Йоакум, Даллам, Хартли, Очилтри, Деф-Смит, Хемфилл, ОлдхэмАмарилло48 Эндрюс, Эль-Пасо, Пресидио, Уард, Брюстер, Хадспет, Риган, Уинклер, Крэйн, Джефф-Дэвис, Ривз, Крокетт, Лавинг, Террелл, Калберсон, Пекос, УптонЭль-Пасо39 Хардин, Либерти, Оранж, Тайлер, Джаспер, Монтгомери, Полк, Джефферсон, Ньютон, Сан-ХасинтоБимонт410 Боск, Фолс, Леон, Наварро, Бразос, Фристоун, Лаймстоун, Робертсон, Берлесон, Гамильтон, МакЛеннан, Сомервелл, Корилл, Хилл, Мэдисон, УокерЭллис, ДжонсонУэйко311 Бейлор, Истленд, Ховард, Пало-Пинто, Борден, Эктор, Джонс, Скарри, Браун, Эрат, Нокс, Шеклфорд, Каллахан, Фишер, Мартин, Стивенс, Колеман, Гейнс, Мидленд, Стонуолл, Команчи, Гласкок, Митчелл, Тейлор, Доусон, Хаскелл, Нолан, ТрокмортонИстленд412 Андерсон, Хьюстон, Сабин, Тринити, Анжелина, Накодочес, Сан-Огастин, Апшур, Чероки, Рейнс, Шелби, Ван-Зандт, Грегг, Раск, Смит, Вуд, ХендерсонТайлер313 Арансас, Голиад, Клеберг, Рефухио, Би, Гонзалес, Лавака, Сан-Патрисио, Калхун, Идальго, Лив-Оак, Виктория, Камерон, Джексон, Матагорда, Уортон, Де-Уитт, Кенеди, Нуэсес, УильясиКорпус-Кристи614 Остин, Колорадо, Граймс, Вашингтон, Бразория, Форт-Бенд, Харрис, Чемберс, Галвестон, УоллерХьюстон9
Әкімшілік
Техас Жоғарғы Соты сот жүйесінің тиімді басқаруы үшін конституциялық жауапкершілікке ие және сотқа қатысты әкімшілік ережелерді шығару және сот процесін және апелляциялық сот процесін реттейтін ережелерді, сондай-ақ дәлелдеу ережелерін өзгерту өкілеттігіне ие. Жоғарғы соттың бас судьясы, Қылмыстық апелляциялық соттың төрағасы, 14 апелляциялық соттың әрқайсысының бас судьялары және әрбір соттың судьялары өздерінің соттарының басқаруына жауапты. Әр округте жергілікті әкімшілік округ судьясы, ал заңды округ соты бар әр округте – жергілікті әкімшілік заңды округ сотының судьясы бар. Екі немесе одан көп округтік соты бар округтерде жергілікті әкімшілік округ судьясын округ судьялары екі жылдан аспайтын мерзімге сайлайды; екі немесе одан көп заңды округтік соты бар округтерде жергілікті әкімшілік заңды округтік сот судьясын заңды округтік сот судьялары екі жылдан аспайтын мерзімге сайлайды. Жергілікті әкімшілік судья жергілікті әкімшілік ережелерді іске асыруға, сот істерінің жылдам өтуін қадағалауға және басқа да әкімшілік міндеттерді орындауға міндетті. eFileTexas.gov – сотқа электрондық түрде құжаттарды жіберудің ресми жүйесі. Әр округ өзінің іс қағаздарын басқару және іздеу жүйесін (немесе сақтамайды), бұл федералды үкімет үшін PACER-ге ұқсас. Ресми жарияланатын жинақ қазір жоқ. West’s Texas Cases (Техасқа тән Оңтүстік-Батыс жинағының нұсқасы) Жоғарғы соттың, Қылмыстық апелляциялық соттың және апелляциялық соттардың жарияланған шешімдерін қамтиды. Texas Reports 1962 жылдың шілдесіне дейінгі Жоғарғы сот шешімдерін, ал Texas Criminal Reports 1962 жылдың қарашасына дейінгі Қылмыстық апелляциялық сот шешімдерін қамтиды. Сот шешімдері туралы жүйелі түрде ақпарат берілмейді. Сот шешімдеріне әртүрлі соттардың веб-сайттарынан интернет арқылы еркін қол жеткізуге болады, ал апелляциялық шешімдер 1997–2002 жылдардан бастап қол жетімді. 2014 жылы Техас апелляциялық сотының веб-сайттары жаңартылды және жаңа веб-адрестерге көшірілді (ескі URL-ден автоматты түрде қайта бағыттаумен). Әр соттың веб-сайтында іс және шешімдерді іздеуге болады, оның ішінде іс нөмірінен басқа, мысалы, тараптың аты, адвокаттың аты, адвокаттың тіркеу нөмірі, құжатты тіркеу күні/кезеңі және кілттік сөздерді пайдаланып толық мәтіндік іздеу мүмкіндігі бар. Қазіргі барлық шешімдер HTML емес, PDF нысанында шығарылады, сондықтан стандартталған, бірақ әртүрлі соттар әртүрлі үлгілерді және сілтемелер/аяқ жазбалар стильдерін қолданады, бұл сыртқы түрінің сәл өзгеше болуына себеп болады. Сонымен қатар, апелляциялық соттар процессуалдық бұйрықтарды, қысқаша мәліметтерді және өтініштерді онлайн режимінде жариялайды. Алайда, шағымда жазылған жазбалар, яғни, кеңсе хатшысының және сот хабаршысының жазбалары, тараптардың жазбалары болған жағдайда да, әдетте онлайн режимінде жарияланбайды. Апелляциялық шешімдер Google Scholar арқылы да қол жетімді. Google Scholar оларды онлайн қарау үшін ыңғайлы форматта ұсынады (соттың екі аралықпен кішкентай қаріптегі PDF файлдарына қарағанда), сілтемеленген істерге сілтемелер береді және басқа да мүмкіндіктерді ұсынады, мысалы, кейінірек сілтемеленген істерді анықтау және іздеу нәтижелерін маңыздылығы немесе уақыты (жақында) және уақыт аралығы бойынша іздеу. Google Scholar нұсқаларында қазір әр шешілген іс бойынша адвокат туралы ақпарат бар, бірақ олар (2018 жылдың мамыр айында) апелляциялық істерге сілтеме бермейді, бұл өте пайдалы қосымша мүмкіндік болар еді. Google ішкі жүйесінде іс бойынша шығарылған процессуалдық бұйрықтармен байланысты пікірлерді байланыстыру үшін себеп нөміріне сілтемелерді пайдаланады. Себеп нөмірін басу арқылы Google Scholar дерекқорындағы белгілі бір іс бойынша барлық қолжетімді құжаттарды іздеу нәтижелері бетіне көрсетуге болады және қалаған жағдайда кері хронологиялық тәртіппен сұрыптауға болады. Техас сот кеңесі сот жүйесі үшін негізгі саясатты қалыптастыру органы болып табылады. Ол сот төрелігін жақсарту үшін өзгерістерді зерттеуге және ұсынуға жауапты. Сот әкімшілігінің әкімшілік директоры Кеңестің атқарушы директоры болып табылады. Техас сот әкімшілігі Техас Жоғарғы Соты мен Бас судьяның қадағалауымен әртүрлі сот тармақтары мен соттарға ақпарат және зерттеу, технологиялық қызметтер, бюджеттік және құқықтық қолдау, сондай-ақ басқа да әкімшілік көмек көрсетеді. Округ сот судьялары лицензияланған адвокаттар болуы керек. Сот өкілеттіктерінен басқа, округ судьяларының әкімшілік міндеттері де бар. Округ судьялары белгілі жағдайларда округ шенеуніктерін, жалпы заң муниципалитетінің шенеуніктерін және қалалық сот судьяларын қызметтен шеттетуге құқылы. Сонымен қатар, олар округ аудиторын тағайындайды және қадағалайды, ересектер мен жасөсперімдердің бақылау кеңселерінің жұмысын қадағалайды және округ комиссарлары кеңесіне «қадағалау» құқығы беріледі. Округ судьялары адвокат болуы міндетті емес, және көбісі адвокат емес. Техас үкімет кодексінің V бабының 15–17-тараулары, сондай-ақ 25 және 26 тараулары округ сотының қызметкерлерінің міндеттерін көрсетеді. 15-тарау округ судьясының Мемлекет заңы туралы «жақсы хабардар болуы», «бейбітшілікті сақтаушы» болуы және төрт жылдық мерзімге сайлануы керектігін белгілейді. Округ судьясы комиссарлар кеңесіне төрағалық етуге де жауапты (округтың негізгі атқарушы және заң шығару органы). Заң сотының судьялары адвокат болуы керек. Техас үкімет кодексінің ерекше ережелерінің бірінде, егер қалалық сот жазбалар соты болмаса, қалалық сот судьясының адвокат болуы талап етілмейді (29-тарау, 29.004-тармақ), бірақ қалалық сот жазбалар соты болса, қалалық сот судьясы Техас заңын тәжірибелеуде кемінде екі жыл тәжірибесі бар лицензияланған адвокат болуы керек (30-тарау, 30.00006-тармақ). Кодекс белгілі бір қалалардағы қалалық судьялар үшін әртүрлі талаптарды қарастырады, мысалы:
Lubbock (бес жылдық тәжірибе, 30.00044-тармақ)
El Paso (басқа судьялардан 20%-ға жоғары төленетін төрағаны қарастырады, 30.00128-тармақ)
San Antonio (тағайындалғанға дейін қалада үш жыл тұруы керек, 30.00224-тармақ)
Wichita Falls (тағайындалған кезде қала тұрғыны болуы міндетті емес, бірақ өкілеттік мерзімінде тұруы керек, 30.00304-тармақ)
Sweetwater (лицензияланған адвокат болуы жеткілікті, 30.00464-тармақ)
Lewisville («қызметке қажетті уақытты жұмсауы керек», 30.01326-тармақ)
Houston («Тексас Конституциясының V бабының 1a-тарауына сәйкес ғана қызметтен алынуы мүмкін», 30.00674-тармақ)
Bullard (лицензияланған адвокат болу талабы қолданылмайды, 30.01482-тармақ)
Westlake және Trophy Club (екеуі де Tarrant және Denton округтерінде орналасқан; Westlake үшін қылмыстық шағымдар Tarrant округінің заң сотына, ал Trophy Club үшін – Denton округінің заң сотына беріледі, 30.01781 және 30.01811-тараулар)
El Paso (provides for a presiding judge to be paid 20% above the other judges, Section 30.00128)
San Antonio (must have resided in the city for three years prior to appointment, Section 30.00224)
Wichita Falls (need not be a resident of the city when appointed but must be a resident during their tenure, Section 30.00304),
Sweetwater (need only be a licensed attorney in good standing, Section 30.00464)
Lewisville ("shall devote as much time to the office as it requires", Section 30.01326)
Houston ("may only be removed under Article V, Section 1 a, of the Texas Constitution", Section 30.00674)
Bullard (the requirement for being a licensed attorney does not apply, Section 30.01482)
Westlake and Trophy Club (both cities are located in Tarrant and Denton counties; for Westlake criminal appeals are taken to the Tarrant County Courts at Law, while for Trophy Club criminal appeals are taken to the Denton County Courts at Law, Sections 30.01781 and 30.01811)
Он үш мүшеден тұратын Техас штатының сот жүргізу комиссиясы судьяларға қатысты шағымдарды тыңдайды және Жоғарғы соттан жазалауды, сөгіс беруді немесе қызметтен шеттетуді ұсына алады. Ол судьяларды өте сирек жазалайды; 2009 қаржы жылында шешкен 1110-нан астам шағымның тек 70-і жазалау шараларына әкелді.
Бейбітшілік судьялары
Сот төрешісінің міндетті түрде заңгер болуы қажет емес. Дегенмен, Техас Мемлекеттік кодексі сот төрешісінің алғашқы сайлаудан кейін бір жыл ішінде сот төрешісінің қызметін атқаруға қатысты 80 сағаттық оқу курсын, содан кейін әр жыл сайын 20 сағаттық оқу курсын бітіруін талап етеді. Бұған қоса, сот төрешісі лауазымдық өкілдікпен нотариус болып табылады.
Судьялар
"Магистрат" – кез келген судья немесе халық судьясы (JP) болуы мүмкін және кепілдік мөлшерін белгілей алады, айыпталушыларды сотқа тартуға болады, іздеу және қамау ордерлерін шығарады, сондай-ақ қылмыстық кепілдіктерді тәркілеу бойынша отырыстар өткізеді. Бес округте (Бексар, Даллас, Любок, Таррант және Трэвис) округтік сот судьялары тағайындайтын, бірақ сот отырысын өткізбейтін аудандық сот магистраттары бар.
Прокурорлар
Бірнеше прокуратура органдары бар: аудандық прокурорлар, округтік прокурорлар, қылмыстық округтік прокурорлар және қалалық прокурорлар. Аудандық прокурорлар аудандық соттарда қылмыстық істерді қудалайды және төрт жылдық мерзімге сайланған бір немесе бірнеше округте қызмет етеді. Округтік прокурорлар жеңіл қылмыстар бойынша қылмыстық істерді қудалайды және төрт жылдық мерзімге сайланған бір округте қызмет етеді. Қылмыстық округтік прокурорлар ауыр және жеңіл қылмыстар бойынша қылмыстық істерді қудалайды және төрт жылдық мерзімге сайланған бір округте қызмет етеді. Қалалық прокурорлар қалалық соттарда қылмыстық істерді қудалайды. Егер округте тек аудандық немесе округтік прокурор болса, ол лауазымды адам округтегі барлық қылмыстық істерді қудалайды.