Кіріспе

Бір немесе екі ата, бірнеше аналық және олардың ұрпақтарынан тұратын жануарлар тобы – гарем. Гаремде басты аталық басқа аталықтарды қуады және топтың біртіктігін сақтайды. Егер екінші аталық болса, ол басты аталыққа бағынышты болады. Жас аталықтар өскен сайын топтан шығып, жалғыз өмір сүреді немесе бос еркектер тобына қосылады. Топтағы аналықтардың біріне-бірі туыс болуы мүмкін. Басты аталық жыныстық жарамдылыққа жеткен аналықтармен жұптасады және басқа аталық оны ығыстырғанға дейін бәсекелестерді қуып шығады. Кейбір түрлерде, үстемдікке қол жеткізген аталықтар нәрестелерді өлтіруі мүмкін. Аталық үшін гарем жүйесінің басты артықшылығы – ересек аналықтар тобына эксклюзивті қол жеткізу. Аналықтар тұрақты әлеуметтік топта болудан, күтім жасаудан, жыртқыштардан қорғанудан және аумақты бірлесіп қорғаудан пайда көреді. Аталық үшін кемшілік – гаремді алу немесе қорғауға жұмсалатын энергия, бұл оның репродуктивтік сәттілігін төмендетуі мүмкін. Аналықтар үшін кемшілік – билік үшін күрестер кезінде немесе жаңа аталықтардың шабуылынан ұрпақтарының қаза болуы.

Шолу

Харем термині зоологияда әйелдер тобынан, олардың ұрпақтарынан және бір-екі еркектен тұратын әлеуметтік ұйымды ажырату үшін қолданылады. Басым еркек деп аталатын жалғыз еркек, жас еркекпен, яғни "ілескен" еркекпен бірге болуы мүмкін. Басым еркекпен тығыз байланыста болатын әйелдер "орталық әйелдер" деп, ал басым еркекпен сирек қарым-қатынас жасайтын әйелдер "перифериялық әйелдер" деп аталады. Жас еркек ұрпақтары гаремнен шығып, жалғыз өмір сүреді немесе "бакалавр үйірмелері" деп аталатын топтарда басқа жас еркектермен бірге өмір сүреді. Жыныстық жағынан жетілген әйел ұрпақтары өздерінің туған гаремінде қалуы немесе басқа гаремге қосылуы мүмкін. Гаремдегі әйелдер генетикалық тұрғыдан туыс болуы мүмкін, бірақ міндетті емес. Мысалы, хамадрия бабиондарының гаремдеріндегі әйелдер көбінесе генетикалық тұрғыдан туыс емес, себебі олардың гаремдері басқа гаремдерден әйелдерді "ұрлау" және одан кейін оларды үйірге қосу арқылы құрылады. Бірнеше гаремдер "клан" немесе "топ" деп аталатын үлкен топтарға бірігуі мүмкін. Гаремнің тұрақтылығын басым еркек сақтайды, ол гаремді басып алуға тырысқан еркектермен күресіп, оған иелігін сақтайды. Ұрпаққа уақыт пен ресурстар жұмсалмайтындықтан, нәресте өлтіру жиі әйелді ұрпақ тірі болған жағдайда қарағанда ертерек жыныстық қатынасқа және фертильділікке оралуға итермелейді. Сонымен қатар, сүт беру кезеңінде әйелдер овуляция жасамайды, демек, олар фертильді емес. Сондықтан нәресте өлтіру жаңадан келген еркектің репродуктивтік сәттілігін арттыруға мүмкіндік береді.

Артықшылықтары

Харемдер басым еркек үшін пайдалы әлеуметтік құрылым болып табылады, себебі ол бір уақытта бірнеше өрбуге дайын әйелге қол жеткізе алады.

Шығындар

Гарэмаларда еркектер мен әйелдер үшін де энергиялық шығын жоғары болуы мүмкін. Ер адамдар гарэмға басып кіру үшін немесе үстемдік орнатып алғаннан кейін оны ұстап тұру үшін күшті күреске түседі, бұл стратегия мөрлерде де кездеседі.