Кіріспе
Қатерлі ісік қаупін арттыратын жағдай немесе жасуша өзгерісі
Қатерлі ісікке дейінгі жағдай – бұл қатерлі ісікке айналу қаупі жоғарырақ болатын аномальді жасушаларды қамтитын жағдай, ісік немесе зақымдану. Клиникалық тұрғыдан алғанда, қатерлі ісікке дейінгі жағдайлар қатерлі ісікке айналу қаупі жоғары әр түрлі аномальді тіндерді қамтиды. Ең көп кездесетін қатерлі ісікке дейінгі жағдайлардың бірі – ішек полиптерінің кейбір түрлері, олар ішек қатерлі ісігіне айналуы мүмкін, белгісіз себепті моноклоналдық гаммапатия, ол көп миеломаға немесе миелодиспластикалық синдромға айналуы мүмкін, сондай-ақ жатыр мойны дисплазиясы, ол жатыр мойны қатерлі ісігіне айналуы мүмкін. Бронхтың қатерлі ісікке дейінгі зақымданулары өкпе қатерлі ісігіне (плазмалық жасушалық карциномаға) айналуы мүмкін. Патологиялық тұрғыдан алғанда, қатерлі ісікке дейінгі тіндер қатерлі емес ісіктерден (яғни, көршілес қалыпты тіндерге таралмайтын және алыс органдарға қоныстанбайтын ісіктерден) дисплазияға дейін ауытқуы мүмкін. Гематологиялық жүйенің қатерлі ісікке дейінгі жағдайлары көбінесе симптомсыз болады, ал белгісіз себепті моноклоналдық гаммапатия жағдайында қол-аяқтарда ұю немесе қышыну немесе тепе-теңдік бұзылу сирек кездеседі (қ. перифериялық нейропатия).
Себептер
Көп жағдайда, қатерлі ісікке дейінгі жағдайлар мен зақымданулардың көптеген тәуекел факторлары, нақты бір қатерлі ісікке осал адамдарды анықтайтын тәуекел факторларымен бірдей болады. Мысалы, адам папиллома вирусының (АПВ) онкогенді, яғни қатерлі ісік тудыратын штаммдарымен зарарланған жатыр мойны немесе қынап жолы инфекциясы бар адамдар, жатыр мойны және қынап жолы қатерлі ісігіне, сондай-ақ жатыр мойны және қынап жолы дисплазиясына бейім келеді. Бұған қоса, тері қатерлі ісігіне де шалдығуы мүмкін. Темекі шегу – өкпедегі қатерлі емес (сондай-ақ қатерлі) зақымданулардың алдын ала тәуекел факторы. Қатерлі ісікке ұшыратушы тұқым қуалайтын жағдайлар, қатерлі емес зақымданулардың да тәуекел факторы болуы мүмкін. Дегенмен, көптеген жағдайларда, қатерлі ісікке дейінгі жағдайлар немесе зақымданулар спорадикалық және идиопатиялық сипатта болуы мүмкін, яғни олар нақты бір қатерлі ісікке тұқым қуалайтын генетикалық тәуекел факторымен, тікелей себепші агентпен немесе басқа анықталатын себеппен байланысты болмайды.
Патофизиология
Қатерлі ісік алдындағы зақымданулардың патофизиологиясы қатерлі ісікке ұқсас деп саналады, сонымен қатар аурудың орны мен зақымдану түріне байланысты өзгеріп отырады. Қатерлі ісікке дейін әрқашан клиникалық белгілері байқалмайтын, қатерлі емес кезең болады деп есептеледі, осы кезеңде көптеген онкогендік генетикалық және эпигенетикалық өзгерістер жинақталып, ісік толыққанды қатерлі күйге жетеді. Бұл қатерлі емес кезеңнің ұзақтығы қатерлі ісіктің түріне, аурудың орнына және әр адамға қарай әртүрлі болуы мүмкін. Сондай-ақ, осы зақымдануларға организмнің бірінші иммундық жауабының сипаты, олардың қатерлі ісікке айналуына немесе қалыпты тіндерге қайта оралуына шешім береді.