Кіріспе

Пресентор – құлшылықты ұйымдастыруға көмектесетін адам. Бұл мәліметтер дінге, діни ағымға және дәуірге байланысты өзгереді. Латын тілінен алынған "precentor" сөзі "cantor" сөзінен туындаған, ол "алдында ән салатын адам" (немесе "бірінші әнші") деген мағынаны білдіреді.

Ежелгі преценторлар

Бас прецентор – ежелгі Месопотамияның көптеген қалаларындағы ең жоғары дәрежелі лауазым болған (Месопотамия музыкасына қараңыз).

Яһудилік преценторлар

Яһудилердің преценторлары ән немесе дұға басшылары болып табылады, олар синагог музыкасын жетекшілік етеді. Яһуди преценторын әдетте хаззан немесе кантор дейді. Орта ғасырларда әйелдер уаибершульде (әйелдер галереясында) дұға басқарғанда фирзогерин, фарзангерин, форлейнер, зогерин немесе зогерке деп аталған.

Христиандық мұғалімдер

Прецентор – құдайға құлшылық етуге көмектесетін шіркеу мүшесі. Прецентордың рөлі синагогтардан ерте христиан шіркеуіне ауыстырылды.

Ежелгі дәуір

Прецентор деген термин көбінесе шіркеудің жоғары лауазымды адамын, әкімшілік немесе рәсімдік қызметкерді білдіреді. Ежелгі заманда прецентордың міндеттеріне бірінші немесе бас әнші болу кіретін, ол жексенбі күндері мен маңызды мерекелерде белгілі бір антифондарды, псалмдарды, гимндерді, жауап әндерін және т.б. орындайтын; епископ пен деканға және дін қызметкерлеріне ән айту тонын беретін (сукцентор канон мен клерктерге ұқсас қызмет атқарған); хорды жинап, оқытып, репетицияларын өткізіп, оның ресми міндеттерін бақылайтын; діни ережелерді түсіндіріп, рәсімдерді сипаттайтын, жалпылай Құдайға арналған қызметтерді ұйымдастырып, кейде қажетті гимндерді, реттіліктерді және қасиеттілер туралы үзінділерді жасайтын. Ол түрліше capiscol (латын тілінен – хор мектебінің басшысы), prior scholæ, magister scholæ және primicerius (бұл сөздің мағынасы кең ауқымды) деп аталатын. Виктор Святого-Гюго айтуынша, примицерийдің қамқорлығында акульттер, экзорцистер, лекторлар және псалмистер (әншілер) болған.

Орта ғасырлар

Орта ғасырларда соборлардың, коллегиалдық бөлімдердің және монастырлық ордендердің басты тұлғалары, ән мектептерінің жетекшілері ретінде әрекет ете отырып, Ұлы Григорийдің үлгісін еліктеді. Школа епископтың соборында қызмет атқаратын кезде әрқашан қатысты, ал преценторға епископтың жанында, жоғары мәртебелі орын берілді. Оның лауазымына көп білім мен басқару қабілеті талап етілді, ал оның мәртебесі міндеттеріне сай болды. Англия, Франция, Испания және Германиядағы соборларда прецентор кейде деканнан, кейде архидиаконнан кейінгі орынға ие болды. Кейбір жағдайларда прецентордың қызмет аймағы кеңейтілді, оның ішінде декан, канон және басқа да мәртебелі тұлғаларды тағайындау міндеті кірді; ал кейбір монастырларда кітапханашы мен тіркеушінің міндеттері де оған жүктелді. Төртінші ғасырдан бастап атақ пен мәртебе көбінесе музыкалық білімі прецентор лауазымының бастапқы міндеттеріне сай келмейтін адамдарға берілді; мәртебе сақталды, бірақ міндеттер көлеңкеде қалды. "Францияда кейбір бөлімдерде Прецентордың мәртебесінің іздері сақталған, кейде архидиакон, кейде титулды немесе құрметті канон канторалдық таяқты алып жүреді, ол оның лауазымының белгісі". Бұл "канторалдық таяқ" күміс немесе ақ түсті таяқ. "Акс, Каркассон, Кутанс, Дижон, Мец, Орлеан епархияларында Прецентордың мәртебесі әлі де бөлімдегі ең жоғары мәртебе саналады. Кейбір бөлімдерде суб-канторлар бар, Арас ардагер канондарының арасында", ал Дижон епископының цитаталанған жарғылары прецентор лауазымының қазіргі заманғы түсінігін көрсетуге көмектеседі: "Прецентор немесе Grand Chantre хордың басшысы болып табылады және епископтың салтанатты түрде қызмет атқаруы кезінде антифонды оған жеткізеді. Сакристан, әншілер, хор ұлдары және собордың қызметкерлері оның бақылауында болады. Ол сондай-ақ сакристияда тәртіп пен тыныштықты сақтайды".

Англикандық преценторлар

Прецентор – ғибадат қызметтерін дайындауды басқаратын, көбінесе дін қызметкері. Бұл лауазым әдетте ірі шіркеулерде кездеседі. Көптеген кафедральдық соборларда литургия мен ғибадатты ұйымдастыруға жауапты прецентор болады. Кафедральдық собордың преценторы әдетте тұрақты канон немесе пребендар болып табылады және оған сукцентор көмектесуі мүмкін (әсіресе хорды күнделікті басқару міндетінде). Кейбір соборларда (Кентербери сияқты) прецентор кіші канон болып саналады, сондықтан ол негіздің бір бөлігі, бірақ собордың құрамына кірмейді. Дәстүр бойынша, кафедральдық собордағы прецентордың орны деканың орнына қарама-қарсы орналасқан, бұл әншілерді декан жағына (деканның жағы) және канторис жағына (прецентордың жағы) бөлуге алып келеді.

Пресвитериандық преценторлар

Пресвитериандық шіркеулерде тарихи дәстүрде ғибадат ететін (яғни, а капелла ән айту; Пресвитериандық ғибадатқа қараңыз), прецентор – ән айтуды жетекшілік ететін адам (ер немесе әйел, міндетті түрде дін қызметкері емес), көбінесе дирижерлік тәсілдер арқылы, бірақ кейде қауымның арасынан ән айту арқылы. «Лининг» деп аталатын, шақырып жауап беру әдісімен ән салатын шіркеулер (көбінесе псалмдер кітаптарының жеткілікті саны болмағанда немесе қауым жеткілікті сауатты болмағанда қолданылады, мысалы, Харпер Лидің «Күлкілі құсты өлтіру» романындағы қара шіркеудегідей) әдетте прецентордың басшылығымен жүзеге асырылады, басқа аспапсыз ғибадат ететін шіркеулер сияқты.

Мемлекеттік мектептер мен Кембридж

"Прецентор" атағы сондай-ақ екі ағылшын жеке мектебінде – Рэдли колледжі мен Итон колледжінде, сондай-ақ Шри-Ланкадағы С. Томас колледжінде, Маунт Лавинияда музыка жетекшісін атау үшін қолданылады. Бұл мектептегі преценторлардың ешқандай нақты діни міндеттері жоқ, бірақ музыкалық қызметтерінің бір бөлігі ретінде олар колледж шіркеу хорын дирижерлікке тарта алады. Кембридж университетіндегі Гонвилл және Каиус колледжінде және Магдалина колледжінде прецентордың басты міндеті – колледж хорының директоры болып табылады, ол шіркеу құлшылықтары үшін музыкамен қамтамасыз етеді.