Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Да Латтың ерекше көрікті жерлері – қарағайлы орман және қыста маригольд (вьетнамша: hoa dã quỳ) мен мимоза гүлдерімен толы бұйра жолдар. Қаланың қоңыржай ауа райы Вьетнамның басқаша тропикалық климатына қарсы келеді. Жыл бойы аңғарларды жабатын тұман оған "Мәңгілік көктем қаласы" деген ат берді. Тұрғындар мен туристердің айтуынша, Да Латта бір күнінің ішінде төрт маусым болады: таңертең көктем, түстен кейін жаз, кешке күз және күн батқаннан күн шыққанға дейін қыс. Да Лат сондай-ақ биотехнология және ядролық физика салаларындағы ғылыми зерттеулер орталығы ретінде танымал. Жыл бойы салқын ауа райының арқасында Да Лат Вьетнамның барлық аймақтарына қоңыржай аймаққа тән көптеген ауыл шаруашылығы өнімдерін – мысалы, кәді, гүлдік капуста, артишок, шай, шарап, персимон және кофе – жеткізеді. Гүл өнеркәсібі үш ерекше гүл өндіреді: гидрангия (вьетнамша: cẩm tú cầu), Да Лат розасы және алтын мәңгілік (вьетнамша: hoa bất tử). Кондитерлік өнімдер кең ассортиментте мứt ұсынады – құлпынай, тутовник, тәтті картоп және раушаннан жасалған, вареньеге ұқсас жеміс консервісі. Да Лат аймақта авокадодан жасалған балмұздақ, bánh tráng nướng және салқын ауа райына арналған киімдердің көптеген нұсқаларын ұсынатын үлкен киім базарымен де танымал.
Da Lat's specific sights are pine woods and twisting roads full of marigold (Vietnamese: hoa dã quỳ) and mimosa blossom in the winter. The city's temperate weather stands in contrast to Vietnam's otherwise tropical climate. Mist covering the valleys almost year round leads to its name "City of Eternal Spring". Residents and tourists have said that Da Lat has all four seasons in one day: spring in the morning, summer at noon, autumn in the afternoon and winter at night, from the sunset to the sunrise. Da Lat is also known as an area for scientific research in the fields of biotechnology and nuclear physics. With its year round cool weather, Da Lat supplies huge amounts of temperate agriculture products for all over Vietnam, for example: cabbage, cauliflower, artichoke, tea, wine, persimmon, and coffee. Its flower industry produces three characteristic flowers: hydrangea (Vietnamese: cẩm tú cầu), Da Lat rose, and golden everlasting (Vietnamese: hoa bất tử). The confectionery industry offers a wide range of mứt, a kind of fruit preserve that closely resembles varenie, made from strawberry, mulberry, sweet potato, and rose. Da Lat is known regionally for avocado ice cream, bánh tráng nướng, and its large garment market, with a broad selection of cool weather clothing.
Атауы
Кейбір деректерге сәйкес, атау латын тіліндегі "Dat Aliis Laetitiam Aliis Temperiem" ("Кейбіреулерге қуаныш, енді біреулерге сергектік сыйлайды") деген фразаның аббревиатурасынан шыққан, оны француз отаршылдық үкіметі Да Латтың ресми эмблемасында пайдаланған. Бірақ, шындығында, Đà Lạt атауы жергілікті этникалық топтың тілінен, яғни Lạt тілінен алынған, ал оның бастапқы мағынасы – "Lạt өзені". Жоғарыда айтылған аббревиатура, іс жүзінде, кері жасалған аббревиатура болып табылады. Да Лат өз атын Koho daa ("су") + Laac (Да Латтың жергілікті тұрғындары) деген сөздерден алған.
According to some sources, the name is derived from the acronym of the Latin phrase 'Dat Aliis Laetitiam Aliis Temperiem' ("It Gives Pleasure to Some, Freshness to Others"), which the French colonial government used in their official emblem of Da Lat. In reality, however, the name Đà Lạt is derived from the language of the local ethnic group Lạt and its original meaning is "Stream of the Lạt", and the above acronym is in fact a backcronym. Đà Lạt got its name from Koho daa (“water”) + Laac (the indigenous people of Da Lat).
Француз дәуірі
1890 жылдары, француз колониясы Кочинкинаның бір бөлігі болған аймақтағы зерттеушілер (соның ішінде белгілі бактериолог Александр Ерсин, танымал француз химигі Луи Пастердің шәкірті), француз генерал-губернаторы Пол Думерден жоталарда демалыс орталығы құруды сұрады, және губернатор оған келісті. Алғашқыда таулы курорт орналасуы үшін Данкия таңдалған, бірақ 1898–99 жылдардағы жол салу экспедициясының мүшесі Этьен Тардиф оның орнына қазіргі орналасқан жерін ұсынды. 1907 жылы алғашқы қонақ үй салынды. Қала құрылысын Эрнест Хебрард жүргізді. Көптеген еуропалықтар төменгі жағалау аймақтары мен Меконг дельтасының ыстығынан қашу үшін Да Латқа сапар шегетін. Француздар қалаға виллалар мен бульварлар салды, және оның швейцариялық сүйкімділігі бүгінге дейін сақталған. Хебрард қажетті денсаулық сақтау кешенін, гольф алаңын, саябақтарды, мектептерді және үйлерді жоспарлады, бірақ өнеркәсіп орнату жоспары болмады. Бүкіл Индокитайдан келген балаларды француз дін қызметкерлері, монахтар мен эмигранттар оқытқан интернаттардың мұрасы 1969 жылға дейін сақталды. 1929 жылы Христиандық және миссионерлік одақ мектеп ашты, ол Вьетнам соғысының салдарынан жақын арада Бангкокқа (Таиланд) көшірілді және 1970 жылдардан бері Малайзияның Пенанг қаласында орналасқан. Иезуиттердің семинариялары (мысалы, Пьос X понтификалық колледжі) және басқа да ордендер де болды. 1920-1930 жылдары Да Латты Француз Индокитайының «жазғы астанасы», «әкімшілік астанасы» және «федералды астанасы» ету туралы идеялар талқыланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде генерал-губернатор Жан Деку (1940–1945 жж.) бұл жобаны қолдады.
During the 1890s, explorers in the area (including the noted bacteriologist Alexandre Yersin, protégé of the renowned French chemist Louis Pasteur), which was then part of the French colony of Cochinchina, asked the French governor general, Paul Doumer, to create a resort center in the highlands, and the governor agreed. The original intended site for the hill station was Dankia, but Étienne Tardif, a member of the road building expedition of 1898–99, proposed the current site instead. In 1907, the first hotel was built. Urban planning was carried out by Ernest Hébrard. Many Europeans used to travel up to Da Lat to escape the heat of the lower coastal areas and Mekong delta. The French endowed the city with villas and boulevards, and its Swiss charms remain today. Hébrard included the requisite health complex, golf course, parks, schools, and homes but no industry. The legacy of boarding schools where children from the whole of Indochina were taught by French priests, nuns, and expatriates still existed as late as 1969. In 1929, the Christian and Missionary Alliance established a school which later shortly relocated to Bangkok, Thailand, due to the Vietnam War and has been located in Penang, Malaysia, since the 1970s. There were seminaries of Jesuits (such as Pius X Pontifical College) as well as other orders. In the 1920s and 1930s, there were ideas of making Da Lat the 'summer capital', 'administrative capital', and 'federal capital' of French Indochina. During the World War II, Governor general Jean Decoux (r. 1940–1945) supported this project.
Оңтүстік Вьетнам дәуірі
Оңтүстік Вьетнам Ұлттық әскери академиясы 1950 жылы болашақ көшбасшылардың алғашқы түлектерін шығарды. Кам Лай әуежайында авиация мектебі де болды. 1950 жылдардың ортасында Вьетнам скауттар қауымдастығы Да Лат қаласында ұлттық оқу-жаттығу орталығын құрды. Вьетнам соғысы кезінде Да Латтың басты қатысуы 1968 жылғы Тет шабуылы болды. 1968 жылдың 31 қаңтарынан 9 ақпанына дейін қызыл дауыл шайқастар өтті. Шайқастардың көп бөлігі Да Латта дислокацияланған Оңтүстік Вьетнам және американдық әскери полиция бөлімдері мен Вьет Конг (ВК) күштері арасында жүрді. Жеңістер мен жеңілістер кезекпен алмасып, үздіксіз бірақ қатал шайқастарда орын алды.
The South Vietnamese National Military Academy graduated its first class of future leaders in 1950. There was also an aviation school at Cam Ly Airport. In the mid 1950s, the Vietnamese Scout Association established their national training grounds at Da Lat. The only major involvement Da Lat had during the Vietnam War was during the 1968 Tet Offensive. Fierce battles raged from January 31 to February 9, 1968. Most of the fighting took place between the South Vietnamese/American MP units stationed in Da Lat and the Việt Cộng (VC) forces. Defeats and victories alternated between the two during the sporadic yet intense battles.
Коммунистік Вьетнам
Оңтүстік Вьетнам ақырында коммунистік үкімшілікке көшті және Вьетнам Демократиялық Республикасымен біріктірілді, соның нәтижесінде Вьетнам Социалистік Республикасы құрылды және елдің қалған бөлігімен бірге Đổi Mới реформаларын бастан өткерді. Вьетнамның коммунистік кезеңінде (Вьетнам Социалистік Республикасы) Да Лат, Хой Ан және Да Нанг қалалары Вьетнамдағы ең романтикалық туристік орындардың қатарында жиі қарастырылды. Да Лат сонымен қатар ядролық зерттеулер мен биотехнологияның ірі орталығына айналды.
South Vietnam eventually fell under communist rule and was merged with the Democratic Republic of Vietnam, where the Socialist Republic of Vietnam was constructed and also experienced the Đổi Mới reforms along with the rest of the country. During the communist era of Vietnam (the Socialist Republic of Vietnam), places like Da Lat as well as Hoi An and Da Nang were regularly regarded as amongst the most romantic tourist places in Vietnam. Da Lat has also become the hub of nuclear research and biotechnology.
География
Да Лат Орталық жотаның оңтүстік бөлігіндегі Лангбиан үстіртінде (вьетнам тілінде: Tây Nguyên) теңіз деңгейінен биік орналасқан.
Da Lat is located above sea level on the Langbian Plateau in the southern parts of the Central Highlands (in Vietnamese: Tây Nguyên).
Геология
Да Лат – Австралиялық шашыраңқы аймағынан келген метеориттердегі пироксиннің бастау көзі.
Da Lat is a source area for pyroxene from meteorites from the Australasian strewnfield.
Әкімшілік
Да Лат 1-ден 11-ге дейінгі нөмірленген 11 ауданға және 4 коммунаға бөлінген: Та Нунг, Сюань Чран, Сюань То және Трам Хань.
Da Lat is divided into 11 wards numbered from 1 to 11, and 4 communes: Tà Nung, Xuân Trường, Xuân Thọ and Trạm Hành.
Климат
Да Лат Кёппен климаттық жіктелімі (Cwb) бойынша субтропикалық таулы климатқа ие және жыл бойы көбінесе ылғалды болады. Да Латтың жыл бойына қолайлы температурасы, Вьетнамның орталық және оңтүстік бөліктеріндегі тропикалық климаттан өзгешеліктерімен көзге түседі, сондықтан оны "Мәңгілік көктем қаласы" деп атайды. Орташа температурасы, Да Латтағы ең жоғары температура 32,1 °C (90 °F), ал ең төменгі температура 0,6 °C (31 °F) тіркелген.
Da Lat features a subtropical highland climate under the Köppen climate classification (Cwb) and is mostly mild year round. Da Lat's year round temperate weather, standing in contrast to central & southern Vietnam's otherwise tropical climate, has led it to be nicknamed the “City of Eternal Spring”. The average temperature is The highest temperature ever in Da Lat was 32.1 °C (90 °F), and the lowest was 0.6 °C (31 °F).
Сәулет
Да Лат сәулеті француз отаршылдық кезеңінің стилімен ерекшеленеді. 1938 жылы салынған Да Лат теміржол станциясы француз сәулетшілері Монсе мен Реверонның арт-деко стилінде жобаланған, бірақ Вьетнамның Орталық жотасының Као Нгуен аймағындағы қауымдық ғимараттарына тән биік, үшкір шатырларын да қамтиды. Станцияның үш қабырғасы Нормандиядағы Трувиль-Дёвиль станциясының арт-деко нұсқасын бейнелейді. Станцияның ерекше дизайны – шатырлары, иісті төбесі және түрлі түсті шыны терезелері – 2001 жылы оны ұлттық тарихи ескерткіш деп мойындауға мүмкіндік берді. Олар 1927 жылы ашылған Лисе Йерсин мектебін де жобалаған. Рим католик монахтарының мекені – Миссияның қайырымдылық қорына қарасты Мария шіркеуі мен монастыры 1938 жылы ұқсас үшкір шатыр стилінде салынған. Ерекше назар аударуға лайық нәрсе – «Айбана үй» деп белгілі «Hằng Nga» қонақ үйінің ерекше сәулеті. «Ертегі үйі» деп сипатталатын оның жалпы дизайны алып банян ағашына ұқсайды, құрамында жануарлар, саңырауқұлақтар, торы және үңгірлер сияқты табиғи нысандарды бейнелейтін мүсіндік элементтер бар. Күрделі, органикалық, түзу сызықсыз пішіндерден тұратын сәулеті экспрессионизм деп сипатталады. Оның авторы, Вьетнамдық сәулетші Данг Вьет Нга (сонымен қатар Хằng Nga деп те аталады), архитектура ғылымдарының докторы, Мәскеу мемлекеттік университетінен білім алған, ғимарат дизайнында каталондық испан сәулетшісі Антони Гаудидің ықпалын мойындайды. Келушілер қонақ үйді Сальвадор Дали және Уолт Дисней сияқты суретшілердің туындыларымен салыстырады. 1990 жылы ашылғаннан бері ғимарат өзінің бірегей сәулетімен танымал, көптеген нұсқаулықтарда ерекше аталып, Қытай Халық Күнделігінде әлемдегі ең «ерекше» он ғимараттың бірі деп тізілген. Сырттан көз тартарлық болғанымен, қоршаудың артындағы құрылыс қалдықтары мен тұрмыстық қоқыстар, сондай-ақ қауіпсіздік шараларына назар аудармау кемшіліктерге айналады. Да Лат Вьетнамның соңғы императорына тиесілі үш сарайымен де мәшһүр. Бірінші сарайды 1940 жылы француз миллионері Роберт Клемент Буржери салған, ал 1949 жылы император Бао Дай сатып алған. 1975 жылға дейін ол президент Нго Динь Дьемнің және Вьетнам Республикасының келесі президенттерінің жазғы резиденциясы ретінде пайдаланылды. Екінші сарай 1933 жылы Француз Индокитайының губернаторы Жан Деку үшін жазғы резиденция ретінде салынған. 1933-1938 жылдары салынған Үшінші сарай император Бао Дай мен оның отбасының резиденциясы болды. Сарайдың еуропалық стильдегі ерекшеліктері бар, өйткені оның алды және арт жағында гүл бақтары орналасқан. Қазіргі уақытта Үшінші сарай патшайым Нам Фуонгтың өмірін еске түсіргісі келетін туристерге ашық.
The architecture of Da Lat is dominated by the style of the French colonial period. Da Lat Railway Station, built in 1938, was designed in the Art Deco architectural style by French architects Moncet and Reveron, although it incorporates the high, pointed roofs characteristic of the Cao Nguyen communal buildings of Vietnam's Central Highlands. The three gables represent an art deco version of Normandy's Trouville Deauville Station. The station's unique design — with its roofs, arching ceiling, and colored glass windows — earned it recognition as a national historical monument in 2001. They designed the Lycée Yersin, which opened in 1927. The Dominion of Mary Church and Convent, home to Roman Catholic nuns of the Mission of Charity, were built in 1938 with a similar pointed roof style. Of particular note is the unconventional architecture of the Hằng Nga guesthouse, popularly known as the “Crazy House”. Described as a “fairy tale house”, its overall design resembles a giant banyan tree, incorporating sculptured design elements representing natural forms such as animals, mushrooms, spider webs and caves. Its architecture, consisting of complex, organic, non rectilinear shapes, has been described as expressionist. Its creator, Vietnamese architect Dang Viet Nga (also known as Hằng Nga), who holds a PhD in architecture from Moscow State University, has acknowledged the inspiration of Catalan Spanish architect Antoni Gaudí in the building's design. Visitors have variously drawn parallels between the guesthouse and the works of artists such as Salvador Dalí and Walt Disney. Since its opening in 1990, the building has gained recognition for its unique architecture, having been highlighted in numerous guidebooks and listed as one of the world's ten most “bizarre” buildings in the Chinese People's Daily. While superficially amusing, the compound is let down by the construction debris and household refuse behind the facades, and the lack of attention to safety issues. Da Lat is also well known for a series of three Mansions of the Vietnamese Last Emperor. The First Mansion was built in 1940 by the French millionaire Robert Clément Bourgery and was bought by Emperor Bao Dai in 1949. It was used as a summer mansion for President Ngo Dinh Diem and following presidents of the Republic of Vietnam until 1975. The Second Mansion was built in 1933 as the summer mansion for the Governor of French Indochina Jean Decoux. Built in 1933–1938, the Third Mansion was the residence of Emperor Bao Dai and his family. The mansion has attributes typical European style since both its front and backyard have flower gardens. The Third Mansion is currently open for tourists who wish to have a look back in time when Queen Nam Phuong resided during her lifetime.
Туризм
Да Лат – Вьетнамның танымал туристік қалаларының бірі. 2017 жылы CNN оны Азиядағы ең көп назардан тыс қалған жерлер тізіміне енгізді. Да Латқа жыл сайын 1,5 миллионнан астам жергілікті және 300 мыңға жуық шетелдік турист келеді. Бұл Вьетнамдағы ең танымал жаңа үйленгендердің демалыс орны. Хоа Бинь аймағы Да Латтың орталық қаласында орналасқан және көптеген келушілерді қызықтырады. Хоа Бинь аймағындағы танымал орындардың кейбіреулері – Кой Сэй Гио нан пісірушілігі, Лиен Хоа нан пісірушілігі, Виндмиллс кофеханасы және Тунг кофеханасы. Кой Сэй Гио әдемі сары қабырғасының арқасында тамаша селфі түсіру орны ретінде белгілі болған, бірақ 2021 жылы жол қозғалысының қаупіне байланысты селфілерді түсіруге тыйым салу үшін қабырға қайта боялды.
Da Lat is one of the famous tourist cities of Vietnam which was included in the list of Asia's most overlooked places by CNN in 2017. Da Lat attracts both domestic tourists and foreign tourists, with more than 1,500,000 tourists and about 300,000 foreign tourists visiting the city every year. It is also the most favorite honeymoon location in Vietnam. Hoa Binh Area is in the center downtown of Da Lat and attracts numerous visitors. Some popular sites located in the Hoa Binh Area are Coi Xay Gio bakery, Lien Hoa bakery, Windmills coffeehouse and Tung coffeehouse. Coi Xay Gio was known as a perfect selfie spot thanks to its remarkable yellow wall, though in 2021 the wall was repainted to discourage selfies due to danger from road vehicles.