Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыстың қарсылық қозғалыстары
WWII resistance movements
Кеңес партизандары – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кеңес Одағында, 1941-1945 жылдары соғыс аралығындағы Польшаның бұрынғы советтер басып алған аумақтарында және Шығыс Финляндияда Осі күштеріне қарсы партизандық соғыс жүргізген қарсылық қозғалыстарының мүшелері болды. Бұл қызмет 1941 жылдың ортасынан бастап, нацистік Германияның "Барбаросса" операциясы басталғаннан кейін пайда болды. Ол Кеңес үкіметімен үйлестіріліп, бақыланды және Қызыл Армия үлгісінде құрылды. Партизандар соғысқа маңызды үлес қосты: Германияның оккупацияланған кеңестік аумақтарды экономикалық тұрғыдан пайдалану жоспарларын тойтарып, Германияның тыл коммуникациялық желісіне жүйелі шабуылдар жасау арқылы Қызыл Армияға айтарлықтай көмек көрсетті, газеттер мен үнқағаздарды тарату арқылы жергілікті халық арасында саяси идеяларды таратты және Осі күштері арасында қауіпсіздік сезімін туғызып, сақтап тұрды. Кеңес партизандары 1939-1940 жылдары Кеңес Одағы басып алған Польша және Балтық аймақтарында да әрекет етті, бірақ онда оларға қолдау аз болды және көбінесе жергілікті ұлттық партизандық топтармен, сондай-ақ неміс бақылауындағы қосымша полициямен қақтығыстарға түсті.
Soviet partisans were members of resistance movements that fought a guerrilla war against Axis forces during World War II in the Soviet Union, the previously Soviet occupied territories of interwar Poland in 1941–45 and eastern Finland. The activity emerged after Nazi Germany's Operation Barbarossa was launched from mid 1941 on. It was coordinated and controlled by the Soviet government and modeled on that of the Red Army. The partisans made a significant contribution to the war by countering German plans to exploit occupied Soviet territories economically, gave considerable help to the Red Army by conducting systematic attacks against Germany's rear communication network, disseminated political rhetoric among the local population by publishing newspapers and leaflets, and succeeded in creating and maintaining feelings of insecurity among Axis forces. Soviet partisans also operated on interwar Polish and Baltic territories occupied by the Soviet Union in 1939–1940, but they had significantly less support there and often clashed with local national partisan groups, as well as German controlled auxiliary police.
Германияға қарсы кеңестердің қарсылық жасауы
1939 жылы Польшаға неміс басқыншылығы, Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуын білдірді. Осыдан кейін Кеңес Одағы, Екінші Польша Республикасының шығыс аймақтарын (Кресье деп аталады) басып алып, этникалық белорустар, украиндер, поляктар, еврейлер, чехтер және басқалары бар 13 299 000 тұрғыны бар жерлерді қосып алды. Кеңес деректерінде 1939 жылы Кеңес әскерлерінің "12 миллионнан астам халқы, оның ішінде 6 миллионнан астам украиндер және шамамен 3 миллион белорустар" тұратын Польша Республикасының аймақтарын басып алғаны айтылады. Партизан соғысының бағдарламасы 1941 жылы Германияның КСРО-ға шабуылынан кейін Мәскеуде жасалды. 1941 жылдың 29 шілдесіндегі директивалар мен Кеңес Халық Комиссарлар Кеңесінің және Коммунистік партияның басқа да құжаттары Германия басып алған аумақтарда партизан отрядтары мен "диверсиялық" топтар құруға шақыруды қамтыды. Иосиф Сталин 1941 жылдың 3 шілдесінде радио арқылы сөйлеген сөзінде бұл тапсырмаларын және директиваларын қайталады, ал 1941 жылдың 20 шілдесінде Қызыл Армияның Бас қолбасшысы болып тағайындалды. 1941 жылы партизан қозғалысының ядросын Барбаросса операциясының алғашқы кезеңінде талқандалған Қызыл Армия бөлімдерінің қалдықтары, жою батальондарының құрамы және соғысқа дейін Польшада қалған жергілікті Коммунистік партия мен Комсомол белсенділері құрады. Осы кезеңдегі ең көп таралған бөлімше – отряд. Германия мен Кеңес Одағы арасындағы соғыстың алғашқы күндерінде Қызыл Армия офицерлері мен жергілікті Коммунистік партия белсенділері басқарған алғашқы отрядтар құрылды, оның ішінде майор Дородних басқарған Старасель отряды (23 маусым 1941 ж.) Жабинка ауданында және Василий Корж басқарған Пинск отряды (26 маусым 1941 ж.). Кеңес Одағының Батыры атағының алғашқы иегерлері 1941 жылдың 6 тамызында Павловский мен Бумажков отряд командирлері болды. 1941 жылдың жазында кейбір партизан отрядтары Германия басып алған аумақтарға парашютпен жіберілді. Қалалық астыртын топтар партизан отрядтарының ауылдық жерлердегі қызметін толықтыратын күш ретінде құрылды. Астыртын құрылымдардың желісі дамыды және партия белсенділерінің тұрақты ағыны құйылды. 1941 жылдың соңына қарай неміс басып алған аумақтарда 2000-нан астам партизан отряды (90 000-нан астам адам) жұмыс істеді. Алайда, партизан күштерінің қызметі 1942 жылдың көктеміне дейін орталықтандырылған түрде үйлестірілмеді және жабдықталмады. Партизандық операцияларды үйлестіру үшін 1942 жылдың 30 мамырында Ставка жанындағы Партизан қозғалысының Орталық штабы құрылды. Штабтың байланыс желілері майдан мен әскерлердің әскери кеңестерінде орналасқан. Содан кейін тиісті Кеңес Республикаларында және Ресей КСР-інің оккупацияланған облыстарындағы партизан қозғалысын басқару үшін аумақтық штабтар құрылды. Көбінесе нацистік лагерьлерден қашқан бұрынғы Кеңес азаматтары ұйымдастырған, өздерін Кеңес партизандары деп атаған бірнеше топтар Кеңес аумағынан тыс жерлерде әрекет етті. Мұндай топтардың бірі – "Родина" (Отан) Францияда әрекет етті. 1944 жылы Кеңес партизандары Германия басып алған Орталық Еуропа халқына "пролетарлық интернационалистік" көмек көрсетті, Польшада жеті біріккен құралым мен 26 ірі отряд, ал Чехословакияда 20 біріккен құралым мен отряд жұмыс істеді.
After the German invasion of Poland in 1939, which marked the beginning of World War II, the Soviet Union invaded the eastern regions of the Second Polish Republic (referred to as the Kresy) and annexed the lands totalling with a population of 13,299,000 inhabitants including ethnic Belarusians, Ukrainians, Poles, Jews, Czechs and others. Soviet era sources state that in 1939, Soviet forces took control of regions of the Polish Republic that had "a population of more than 12 million, including more than 6 million Ukrainians and about 3 million Belarusians." The program of the partisan war was outlined in Moscow after the German attack in 1941 against the USSR. Directives issued on July 29, 1941 and in further documents by the Soviet People's Commissaries Council and Communist Party called for the formation of partisan detachments and 'diversionist' groups in the German occupied territories. Joseph Stalin iterated his commands and directives to the people in his radio speech on 3 July 1941, and appointed himself Commander in Chief of the Red Army on 20 July 1941. In 1941, the core of the partisan movement were the remains of the Red Army units destroyed in the first phase of Operation Barbarossa, personnel of destruction battalions, and the local Communist Party and Komsomol activists who chose to remain in Soviet occupied prewar Poland. The most common unit of the period was a detachment. The first detachments commanded by Red Army officers and local Communist Party activists were formed in the first days of the war between Germany and the Soviet Union, including the Starasyel'ski detachment of Major Dorodnykh in the Zhabinka district (June 23, 1941) and the Pinsk detachment of Vasily Korzh on June 26, 1941. The first awards of the Hero of the Soviet Union order occurred on August 6, 1941 (detachment commanders Pavlovskiy and Bumazhkov). Some partisan detachments were parachuted into German occupied territories in the summer of 1941. Urban underground groups were formed as a force complementing the activities of partisan units, operating in rural areas. The network of underground structures developed and received a steady influx of specially chosen party activists. By the end of 1941, more than 2,000 partisan detachments (with more than 90,000 personnel) operated in German occupied territories. However, the activity of partisan forces was not centrally coordinated and supplied until spring of 1942. In order to coordinate partisan operations the Central Headquarters of the Partisan Movement under Stavka, headed by Panteleimon Ponomarenko (Chief of Staff) and initially commanded by top Politburo member Kliment Voroshilov, was organized on May 30, 1942. The Staff had its liaison networks in the Military Councils of the Fronts and Armies. The territorial Staffs were subsequently created, dealing with the partisan movement in the respective Soviet Republics and in the occupied provinces of the Russian SFSR. Some formations calling themselves Soviet partisans operated a long way outside Soviet territory – usually organized by former Soviet citizens who had escaped from Nazi camps. One such formation, Rodina (Motherland), acted in France. In 1944 Soviet partisans provided "proletarian internationalist" help to the people of German occupied Central Europe, with seven united formations and 26 larger detachments operating in Poland, and 20 united formations and detachments operating in Czechoslovakia.
Беларусь
Советтік есептер бойынша, 1941 жылдың тамызында шамамен 231 отряд әрекет етіп жатты. 1941 жылдың соңына дейін Белоруссияға құрылып, жіберілген бөлімшелердің саны 437-ге жетті, олардың құрамында 7200-ден астам адам болды. Дегенмен, майдан шебі алшақтаған сайын, партизан отрядтарының жағдайы нашарлай бастады, себебі ресурстар таусылып, 1942 жылдың наурызына дейін майданнан тыс жерден ірі көлемде қолдау келмеді. Бір қиындық – радиобайланыстың жоқтығы болды, ол 1942 жылдың сәуіріне дейін шешілмеді. Партизан отрядына жергілікті халықтың да қолдауы жетіспеді. Бірнеше ай бойы Белоруссиядағы партизан отрядтары дерлік өз күштерімен қалды; әсіресе 1941-1942 жылдардың қысы қиын болды, оқ-дәрі, дәрі-дәрмек және жабдықтар жетіспеді. Партизандардың әрекеттері көбінесе үйлесімсіз болды. 1941 жылдың жазы мен күзінде неміс тыныштандыру операциялары партизандық қызметін айтарлықтай шектеді. Көптеген отрядтар жасырын жұмыс істеуге көшті, және жалпы алғанда, 1941 жылдың соңы мен 1942 жылдың басында партизан отрядтары маңызды әскери операцияларды жүргізбеді, бірақ ұйымдастыру мәселелерін шешумен, қолдауды нығайтумен және жергілікті халыққа ықпал етумен айналысты. 1941-1942 жылдардың қысында Белоруссияда 50 партизан отряды және 50 жер асты ұйымы мен тобы жұмыс істеді. 1941 жылдың желтоқсанында Орталық армиялар тобының тылындағы Германияның күзет күштері 4 қауіпсіздік дивизиясы, 1 СС жаяу әскер бригадасы, 2 СС жаяу әскер бригадасы және түрлі әскер түрлерінен 260 ротадан тұрды.
By Soviet estimates, in August 1941 about 231 detachments were operating already. Units formed and inserted into Belarus totalled 437 by the end of the 1941, comprising more than 7,200 personnel. However, as the front line moved further away, conditions steadily worsened for the partisan units, as resources ran out, and there was no large scale support from beyond the front until March 1942. One particular difficulty was the lack of radio communication, which was not addressed until April 1942. The partisan unit also lacked the support of local people. For several months, partisan units in Belarus were virtually left to their own devices; especially difficult was the winter of 1941–42, with severe shortages in ammunition, medicine and supplies. The actions of partisans were generally uncoordinated. German pacification operations in the summer and autumn 1941 were able to curb the partisan activity significantly. Many units went underground, and generally, in late 1941 to early 1942, the partisan units were not undertaking significant military operations, but limiting themselves to sorting out organizational problems, building up support and establishing an influence over the local people. In winter 1941–42, 50 partisan detachments and about 50 underground organisations and groups operated in Belarus. During December 1941, German guard forces in the Army Group Center rear comprised 4 security divisions, 1 SS Infantry Brigade, 2 SS Infantry Brigade, and 260 companies from different branches of service.
Вицебск қақпасы мен Батыс Беларусь
Кеңес партизандық қозғалысының дамуындағы шешуші кезең 1942 жылдың ақпан айында Кеңес бақылауындағы және неміс оккупациялаған аумақтарды байланыстырған Вицебск қақпасының ашылуымен келді. Осыдан кейін кеңес стратегиялары партизандық бөлімшелерді есепке алуды бастады. Қызыл Армия орталықтандырылған әкімшілік және логистикалық қолдауды ұйымдастырды, ал қақпа оккупацияланған аумақтағы партизан отрядтарын қару-жарақпен қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарды. Нәтижесінде, партизандар 1942 жылдың сәуірінен жыл соңына дейін аймақтағы неміс әскерлерін тиімді түрде әлсіретіп, олардың операцияларын күйретуге қол жеткізді. Кейбір еврейлер мен төменгі шендегі кеңес белсенділері совет үкіметі кезіндегі азаматтық өмірге қарағанда партизандық қатарда қауіпсіздік сезімдерін күшейтті. 1942 жылдың көктемінде, соғыстың алғашқы жылының тәжірибесіне сүйене отырып, кіші партизандық бөлімшелерді бригадаларға біріктіру басталды. Ынтымақтастық, сандық арту, құрылымдық өзгерістер және жабдықтау желілерінің орнатылуы партизандық күштердің артуына әкелді, бұл жыл соңына дейін жүздеген локомотивтер мен мыңдаған вагондарды жойлау арқылы теміржолдардағы саботаждардың көбеюімен көрінді. 1942 жылы жергілікті "ұжымдастырушылар мен сатқындардан" құралған аумақтық әкімшілікке қарсы террорлық науқандарға ерекше мән берілді. Алайда, бұл жергілікті азаматтар арасында белгілі бір бөліністерге әкелді, нәтижесінде 1942 жылы жергілікті кадрлардан партизандық күштерге қарсы жасақтар құрыла бастады. 1942 жылдың қараша айына қарай Белорусьтегі кеңес партизандық бөлімшелерінің саны шамамен 47 000 адамды құрады. Батыстағы шаруалар партизандарға "күтпеген" жанашырлық танытты. Орталық совет билігінің Белоруссияның батысында партизандық күштерді кеңейтуге тыйым салғаны және 1941-1942 жылдары Польшаның жер асты әскери құрылымдарының осы аймақтарда өсуіне мүмкіндік бергені туралы нақты дәлелдер бар, бұл Мәскеудің Влодзислав Сикорский басқаратын Польша үкіметімен қарым-қатынасын нығайту мақсатында жасалды. Совет партизандары мен Польшаның Армия Крайова (АК) арасында қолбасшылық штабтың талабы бойынша белгілі бір деңгейдегі әскери ынтымақтастық байқалды. 1942 жылы террорлық науқан кезінде совет партизандары поляк ұлтын ұстанатын адамдарға шабуыл жасаудан көбінесе аулақ болды. 1943 жылдың сәуірінде КСРО мен Польша үкіметі арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың үзілуі (Катынь қырғынының ашылуынан кейін, 1943 жылдың сәуір-май айларындағы Катынь комиссиясы оны советтерге жатқызды) жағдайды түбірінен өзгертті. Осы сәттен бастап Мәскеу АК-ны жау әскері ретінде қарастырды. Сталинград түбіндегі совет әскерлерінің жеңісі, террорлық науқанның белгілі бір деңгейде азаюы (1942 жылдың желтоқсанынан бастап, 1943 жылдың ақпанында ресми түрде рұқсат етілді) және совет лагеріне оралуға ниет білдіргендерге рақымшылық жариялау 1943 жылы совет партизандық күштерінің өсуіне ықпал етті. Неміс бақылауындағы полиция және әскери құралымдардан дезертирлердің келуі жасақтарды күшейтті, кейде толық отрядтар совет лагеріне көшті, оның ішінде Волга татар батальоны (900 адам, 1943 жылдың ақпаны) және Владимир Гилдің 1-ші орыс халық бригадасы (2,500 адам, 1943 жылдың тамызы). Барлығы, түрлі антисоветтік құралымдардан шамамен 7 000 адам совет партизандық күштеріне қосылды, ал 1943 жылы Белоруссияға 1 900-ге жуық маман және командирлер жіберілді. Алайда, совет партизандық күштерінің артуына жергілікті тұрғындар ең көп үлес қосты.
The turning point in the development of the Soviet partisan movement came with the opening of the Vitsyebsk gate, a corridor connecting Soviet controlled and German occupied territories, in February 1942. Soviet strategists started taking the partisan units into account after that. The Red Army organized centralized administrative and logistical support, and the Gate proved an important factor in assisting partisan detachments in occupied territory with weapons. As a result, the partisans were able to effectively undermine German troops and significantly hamper their operations in the region from April 1942 until the end of the year. Some Jews and lower rank Soviet activists felt more secure in the partisan ranks than in civilian life under Soviet rule. In spring 1942, the concentration of smaller partisan units into brigades began, prompted by the experience of the first year of war. The coordination, numerical buildup, structural reworking and established supply lines all translated into greatly increased partisan capability, which showed in the increased instances of sabotage on the railroads, with hundreds of engines and thousands of cars destroyed by the end of the year. In 1942 terror campaigns against the territorial administration staffed by local "collaborators and traitors" received extra emphasis. This resulted, however, in definite divisions within the local civilian population, resulting in the beginning of the organisation of anti partisan units with native personnel in 1942. By November 1942, Soviet partisan units in Belarus numbered about 47,000 persons. Smallholders in the west showed "surprising" sympathies to the partisans. There is strong evidence that the central Soviet authorities deliberately refrained from a larger accumulation of partisan forces in western Belarus and let Polish underground military structures grow in these lands during 1941–42 in order to strengthen Moscow's relations with the Polish government in exile of Władysław Sikorski. A certain level of military cooperation, imposed by the command headquarters, was noted between Soviet partisans and the Polish Home Army, Armia Krajowa (AK). Soviet partisans avoided to some extent attacking people of Polish nationality during the terror campaigns in 1942. After the breakdown of diplomatic relations between the USSR and the Polish government in exile in April 1943 resulting from the discovery of the Katyn massacre (which the Katyn Commission of April–May 1943 attributed to the Soviets), the situation changed radically. From this moment on, Moscow treated the AK as a hostile military force. The Soviet victory at Stalingrad, a certain lessening of the terror campaign (de facto from December 1942, formally permitted in February 1943) and an amnesty promised to collaborators who wished to return to the Soviet camp were significant factors in the 1943 growth of Soviet partisan forces. Desertions from the ranks of the German controlled police and military formations strengthened units, with sometimes whole detachments coming over to the Soviet camp, including the Volga Tatar battalion (900 personnel, February 1943), and Vladimir Gil's 1st Russian People's Brigade of the SS (2,500 personnel, August 1943). In all, about 7,000 people of different anti Soviet formations joined the Soviet partisan force, while about 1,900 specialists and commanders were dropped into occupied Belarus in 1943. However, local people mainly accounted for most increases in the Soviet partisan force.
Украина
Соғыстың алғашқы жылы Украинадағы кеңес партизандары үшін қиын болды. Дегенмен, 1941 жылдың тамызы мен 1942 жылдың наурыз айының басында 30 000 партизан 1800-ден астам отрядқа ұйымдастырылды. 1942 жылдың мамыр айының басында Совет Одағымен байланыста болған және жұмыс істеген 1918 адамнан тұратын 37 отряд болды. 1942-1943 жылдары Сидр Ковпак басқарған Путивль партизандық отряды Брянск ормандарынан шығыс Украинаға Пинск, Волынь, Ровно, Житомир және Киев облыстары арқылы жорық жасады. 1943 жылы олар Карпаттарда операциялар жүргізді. Ковпақтың Сумы партизандық бөлімі неміс әскерлерінің тылында 10 000 км-ден астам қашықтықты жүріп өтіп, 39 елді мекендегі гарнизондарды жойды. Ковпақтың операциялары неміс оккупациялық күштеріне қарсы партизан қозғалысының дамуында маңызды рөл атқарды. Партизандық отрядтардың күшінің және белсенділігінің осы күрт өсуі неміс Бас штабының мүшелерін Гитлерге уытты газды қолдануды өсіп келе жатқан партизандық қауіппен күресудің мүмкін шарасы ретінде қарастыруды ұсынды. Украинаның аймақтарындағы партизандар Кеңес Армиясына Киев шайқасында көмек көрсетті, онда Е.К. Чеховтың басшылығымен алғашқы партизан полкі НКВД, жергілікті Коммунистік партия және Комсомол күштерінен құрылды. Днепропетровск облысындағы партизандар оңтүстік және оңтүстік-батыс майдандағы әскерлерге маңызды көмек көрсетті, олар 1941 жылдың қазан-қараша айларында Донбаста неміс шабуылын тоқтатуға көмектесті. Новомосковск аймағында П. Зученко басқарған партизан отряды совет әскерлерінің тұтқындалған лагеріне шабуыл жасап, лагерь күзетшілерін жеңіп, 300 тұтқынды босатты. Партизандық күрес Одесса облысында В. Молодцов Бадаев басқарған партизан күштерімен ерекше көзге түсті. Оккупациялық күштердің куәлігі бойынша, "негізінен румындар жүргізген екі жылдық оккупация кезінде қала партизан қозғалысының бекінісіне айналды. 1941 жылдың күзінде Одессадан шыққан ресейліктер қалада сенімді партизандық ядро құрды. Партизандар катакомбаларда орналасты, оның 100 шақырымға созылатын кең желісі Еуропада теңдесі жоқ. Бұл нағыз жер астындағы қамал еді, онда штабтар, баспаналар, әр түрлі логистикалық құралдар, тіпті өздерінің нан пісіретін және басу үйі болды, онда үнқағаздар басылды". Тарихшы Александр Гогунның айтуынша, партизандар өздерінің тиімділігін есептерінде асыра көрсеткен. Бұл көбейтілген көрсеткіштер басқару тізбесі арқылы Сталинге жеткізілді, тіпті совет тарих кітаптарына енді. Гогун 1941-1942 жылдары партизандардың негізгі нысанасы неміс басқыншылары емес, неміс басшылығымен жұмыс істейтін жергілікті полиция және азаматтық серіктестер болды дейді. Гогун 1943-1944 жылдар қазіргі Украина аумағындағы партизандық қызметтің шыңы болды деп санайды, өйткені Кеңестер оңшыл, ұлтшыл ОУН және УПА-ға қарсы күресті, екеуі де нацистермен ынтымақтасты. Гогунның сөзіне қарағанда, совет партизандарына шабуыл жасағаны немесе украин ұлтшылдарына қолдау көрсеткені үшін ауылдарды өртеп жіберу және өлім жазасына кесу шаралары қолданылған. Гогун дереккөздерге сілтеме жасайды, онда бүкіл отбасылар өлтірілгенін, ал балалар, тіпті нәрестелердің де кейде штыкпен ұрып-соғып, тірідей өртеп жібергенін айтады.
The first year of the war was devastating for the Soviet partisans of Ukraine. Nevertheless, between August 1941 and the beginning of March 1942, 30,000 partisans had been organised into more than 1,800 detachments; by the beginning of May 1942, there were just 37 detachments, consisting of 1,918 individuals, that were operational and communicating with the Soviet Union. In 1942–43, Putivl' partisan detachment led by Sydir Kovpak carried out a raid from the Briansk forests to eastern Ukraine through Pinsk, Volyn', Rovno, Zhitomir, and Kiev oblasts. In 1943, they carried out operations in the Carpathians. Kovpak's Sumy partisan unit covered a distance of more than 10,000 kilometers in fighting at the rear of German troops and destroyed garrisons in 39 populated areas. Kovpak's operations played an important role in the development of the partisan movement against German occupying forces. This precipitous growth in the strength and activity level of partisan units prompted members of the German General Staff to suggest that Hitler consider the use of poison gas as a possible remedy to deal with the growing partisan menace. Partisans in regions of Ukraine assisted the Soviet Army in battles in Kiev, where the first partisan regiment under the command of E. K. Chekhov was formed by forces from the NKVD, the local Communist Party and Komsomol. Partisans in Dnipropetrovsk province provided significant assistance to troops on the southern and southwestern fronts, who helped restrain the German offensive in the Donbass in October–November 1941. Partisan detachments operating in the Novomoskovsk region under the command of P. Zuchenko raided a prisoner of war camp where Soviets were held, and having defeated the guards of the camp, released 300 prisoners. The partisan struggle was noteworthy in Odessa province, with partisan forces led by V. Molodtsov Badaev. Occupation forces testified that "During the two years of occupation, carried out mainly by Romanians, the city turned into a fortress of the partisan movement. Withdrawing from Odessa in the autumn of 1941, the Russians created a reliable partisan core in the city. The partisans settled in catacombs, the extensive network of which at 100 kilometers had no equal in Europe. It was a real underground fortress with staffs, shelters, logistical facilities of all kinds, right up to its own bakery and printing house, in which leaflets were printed." According to historian Alexander Gogun, the partisans overstated their effectiveness in their reports. These inflated figures were passed back up the chain of command to Stalin, even finding their way into Soviet history books. Gogun says that the primary partisan targets in 1941–42 were not the German invaders but rather the local police, who were under German direction, and civilian collaborators. Gogun argues that the years 1943–44 were the peak of partisan activity within the territory of present day Ukraine, as the Soviets battled the far right, nationalistic OUN and the UPA, both of whom collaborated with the Nazis. According to Gogun, reprisal measures for attacks on Soviet partisans or support for Ukrainian nationalists included burning down villages and executions. Gogun cites sources stating that whole families were killed, and children, even babies, were sometimes bayoneted or burned alive.
Ресей
Брянск облысында совет партизандары неміс шебінің артындағы кең аумақтарды бақылауда ұстады. 1942 жылдың жазында олар 200 мыңнан астам халқы бар аудандарды дерлік толығымен басып алды. Аймақтағы совет партизандарына Алексей Федоров, Александр Сабуров және басқалары жетекшілік етті, олардың қатары 60 мыңнан асты. Белгород, Орел, Курск, Новгород, Ленинград, Псков және Смоленск облыстарында да оккупация кезеңінде партизандық қозғалыс күшті болды. Орел және Смоленск облыстарында Дмитрий Медведев партизандарға басшылық етті. Соғыс жылдарында азат етілген немесе партизандық билік астындағы аумақтар маңызды рөл атқарды. Ленинград, Калинин, Смоленск және Орел облыстарында партизандық аймақтар мен участалар құрылды. Мысалы, Калинин облысында партизандар партизандық аймақтарды бақылауда ұстады, бұл неміс басқаруындағы оккупациялық күштерге қайта топтасуды қиындатты және олардың маңызды күштерін байлады. Кеңес әскерлерінің шабуылы кезінде неміс басқаруындағы күштер партизандық аймақтарда күшті қорғаныс ұйымдастыра алмады. Нәтижесінде неміс әскерлері күштерін тек жолдар бойында ғана шоғырландыруға мәжбүр болды. Партизандық аймақтар кеңес әскерлеріне неміс топтарының қанаттары мен тылына жылдам жетіп, әуе десанттарын тастауға және жаудың реттелген шегінуін бұзуға мүмкіндік берді. Неміс басқаруындағы аумақтардағы партизандық және астыртын күрес неміс қарулы күштерінің моральдық және жауынгерлік қабілетін төмендетіп, Кеңес Армиясының жеңістеріне үлкен үлес қосты. Оккупацияланған совет аймақтарындағы неміс әскери және саяси басшылығының құлдырауы неміс күштерін шикізат, азық-түлік және еңбек ресурстарынан айырды. Партизандар мен астыртын күштердің саяси жұмысы оккупацияға қарсы күресте маңызды күшке айналды. Неміс Армиясының Орталық тобының гарнизондарының командирі партизандық қозғалыстың "тиімді және шеберлікпен жүргізілген үгіт-насихатпен" байланысты екенін айтты, ол оккупацияланған аймақтардағы адамдарды басқыншыларға қарсы күресуге шақырды. Бұл неміс оккупациялық күштерімен ынтымақтастыққа деген құлшынысты азайтты. Маршал Г.К. Жуковтың естеліктерінде айтылғандай, Смоленск және Орел аудандарындағы партизандар 1943 жылдың жазында Курск және Орел шайқастарында Кеңес Армиясының жеңісіне үлкен үлес қосты. Бұған қоса, бұрынғы совет жеңістері сияқты, Мәскеу және Сталинград түбіндегі жеңіс те партизандық қозғалыстың жаңа серпілісіне әкелді. Партизандардың теміржол коммуникацияларына жасаған шабуылдары салдарынан, неміс Солтүстік армия тобы күшейтуді майданның ең қиын учаскелеріне жеткізу үшін жүк көліктерін пайдалануға мәжбүр болды. Неміс оккупациялық басшысы Зимке Ресейдің солтүстік-батысындағы партизандық ұрыстардың қарқындылығы туралы айта келіп, былай деді: "Сол кезде партизандар теміржолдарды толығымен бұзғандықтан, қалған екі резервтік дивизияны Невельден солтүстікке қарай 130 шақырым қашықтықтағы Псковке бағыттап, жеткіліксіз жүк көліктеріне тиеуге тура келді. 9 қазан күні Кухлер күшейтулер жиналғанша күтіп, олшақтықты жабуға тырысуды кейінге қалдырды". Неміс есептеріне сәйкес, 1941 жылдың тамызында нацистердің тыл аймағының 10 пайызы совет партизандарымен толы болды. 1942 жылдың қазан айына қарай бұл көрсеткіш 75 пайызға жетті, ал сол жылдың күзінде Ресейдегі барлық неміс далалық дивизияларының 10 пайызы партизандармен соғысқа қатысты. 1943 жылы Қызыл Армия Батыс Ресейді және Солтүстік-Шығыс Украинаны азат етуді бастағаннан кейін, Федоров, Медведев және Сабуров басқаратын бөлімшелерге әлі де нацистер басып алған Орталық және Батыс Украинаға операцияларын көшіруге бұйрық берілді. Ленинград және Калинин (Псков және Новгород) облыстарындағы партизандар Қызыл Армия азат еткенге дейін үш жыл бойы неміс күштеріне қарсы күресті. Әйелдердің қатысуына үлкен қызығушылық болды. С.В. Гришин Смоленск облысында "Тринадцатая" партизандық бригадасын басқарды, оның құрамында Евдокия Карпечкина бар. Нина Зеврова басшылығымен ерлер жасағы құрылған взводты ұсынуды Нина қабылдамады, себебі әйелдерге деген құрметсіздік болды.
In the Bryansk region, Soviet partisans controlled large areas behind the German lines. In the summer of 1942 they effectively held more than with a population of over 200,000 people. Soviet partisans in the region were led by Oleksiy Fedorov, Alexander Saburov and others and numbered over 60,000 men. The Belgorod, Oryol, Kursk, Novgorod, Leningrad, Pskov and Smolensk regions also had significant partisan activity during the occupation period. In the Oryol and Smolensk regions, partisans were led by Dmitry Medvedev. Territories liberated or under partisan authority were important during the war. There were major partisan areas and zones in Leningrad, Kalinin, Smolensk, and Orel oblasts. In Kalinin Oblast, for example, the partisans held Partisan zones and areas made it difficult for the German led occupation forces to carry out re groupings and pinned down a considerable portion of their forces. During offensives by Soviet troops, German led forces were often unable to organize strong defenses in the partisan zones. As a result, the German forces was forced to group forces only along the roads. Partisan areas were frequently used by regular Soviet troops to reach the flanks and rear of German groupings rapidly, to drop (land) airborne forces, and to disrupt organized enemy withdrawal. The partisan and underground struggle in the German occupied territories influenced the reduction of morale and combat effectiveness of the German led armed forces and contributed to Soviet Army victories. There was a collapse of German military and political leadership in the occupied Soviet territories that deprived German forces of raw materials, food, and labor. The political work of the partisans and underground forces was a powerful force in the struggle against occupation. According to the commander of garrisons belonging to German Army Group Center, the partisan movement was combined with "efficient and skillful propaganda, which calls on people of the occupied areas to fight against invaders." This led to more reluctance to collaborate with German occupation forces. According to the memoirs of Marshal G. K. Zhukov, the partisan fighters operating in Smolensk and Orel districts contributed significantly to Soviet Army victories in the summer of 1943 in Kursk and Orel. Further, as in the case of the earlier Soviet victories at Moscow and Stalingrad, the Kursk victory too stimulated strong new growth of the partisan movement overall. Because of the aggressive partisan attacks on rail communications, German Army Group North was forced to use truck transport to move reinforcements to the crucial sectors of the front where combat raged. German occupation leader Ziemke discussed the intensity of partisan fighting in northwestern Russia, stating: "Meanwhile, the partisans had so thoroughly disrupted the railroads that the other two reserve divisions had to be routed to Pskov, 130 miles north of Nevel, and there loaded in trucks, not enough of which were available. On 9 October Kuchler decided to wait until the reinforcements were assembled before trying again to close the gap." According to German estimates, in August 1941, 10 percent of the Nazi rear area was full of Soviet partisans. By October 1942 this figure had risen to 75 percent, and by the autumn of the same year, fully 10 per cent of all German field divisions in Russia were engaged in fighting with partisans. In 1943, after the Red Army started to liberate western Russia and north east Ukraine, many partisans, including units led by Fedorov, Medvedev and Saburov, were ordered to re locate their operations into central and western Ukraine still occupied by Nazis. Partisans of the Leningrad and Kalinin (Pskov and Novgorod) regions operated against German forces for as many as three years before liberation by the Red Army. There was a large scale sign up by women to participate. S. V. Grishin led in Smolensk the partisan brigade "Thirteen" which had an all female reconnaissance including Evdokiya Karpechkina. Due to lack of respect by men towards women, a rejection was made by Nina when a platoon made out of men was proposed to be put under the leadership of Nina Zevrova in Leningrad.
Эстония, Латвия және Литва
Кеңес деректері Балтық аймағында мыңдаған партизан жұмыс істегенін көрсетсе де, олар Латвияның Латгале аймағы мен Вильнюс ауданында ғана белсенділік танытты. Осылайша, Эстония соғыстың көп бөлігінде партизандық қозғалыстан тыс қалды. 1944 жылға қарай Эстонияда барлығы 234 партизан болды, олардың ешқайсысы ерікті емес, барлығы НКВД немесе Қызыл Армия қызметкерлері, совет бақылауындағы аумақтардан парашютпен жіберілгендер еді. Дегенмен, өте шағын советтік жер асты қозғалысы болды. Латвияда партизандар бастапқыда орыс және белорус қолбасшылығында болды, ал 1943 жылдың қаңтарынан бастап Артурс Спрогис басшылығымен Мәскеудегі орталық штабқа тікелей бағынды. Латвия, Литва және Эстониядағы партизандық топтар совет жеңісіне маңызды үлес қосты. Мурманск мемлекеттік университетінің тарих профессоры Александр Чапенконың сөзіне сүйенсек, Латвияда партизандық құрылымдардың саны ең көп болған. Вилис Самсонс басқарған ірі партизан бөлімдері кең ауқымды әскери операциялар жүргізді. Литвада екі жер асты күші болды – бұл өте ірі бөлімшелер еді – және 1944 жылдың ортасына қарай 220-ға жуық жер асты коммунистік ұйымдар жұмыс істеді. Соғыс аяқталған кезде 2 партизан бригадасы мен 11 отряды болды. Екі бригада Вильнюсті азат етуге қатысып, совет әскерлеріне көмек көрсетті. 1941 жылы Литвадағы совет партизан қозғалысы Украина мен Беларусьтегідей, жау тылында қалған Қызыл Армия сарбаздарының аз тобының әрекеттерімен басталды. 1942 жыл бойы қозғалыс өсіп, сол жылдың жазында Литвадағы совет партизандары материалдық көмек, сондай-ақ совет аймағынан партизан соғысы мамандары мен нұсқаушылар алды. 1942 жылдың 26 қарашасында Мәскеуде Литва партизан қозғалысының штабы (Lietuvos partizaninio judėjimo štabas) құрылды, оны 1941 жылы неміс басқыншылығынан кейін Мәскеуге қашқан Литва коммунистік партиясының бірінші хатшысы Антанас Сничкус басқарды. Литвадағы совет партизандары Литва партизан қозғалысы штабының бақылауында болғанымен, ол жіберген партизан соғысы мамандары мен нұсқаушылары тікелей Партизан қозғалысының орталық штабына есеп берді. Қазіргі литвалық тарихшылардың пікірінше, Литвадағы совет партизандарының шамамен жартысы әскери тұтқындар мен концлагерьлерден қашқандар, совет белсенділері және жылдам жылдамдап келе жатқан фронт сызығының артында қалған Қызыл Армия сарбаздарынан құралған, ал қалған жартысы әуеден тасталған арнайы операциялар мамандарынан тұрды. Литвада соғыс кезінде советтік жақтас жасырын іс-әрекеттермен барлығы 5000-ға жуық адам айналысқан деп есептеледі. Жалпы алғанда, Литвадағы совет диссиденттерінің Екінші дүниежүзілік соғыстағы рөлі минималды болды.
While Soviet sources claim that thousands of partisans were operating in the Baltic region, they only operated in the Latgale region of Latvia and the Vilnius district. Thus Estonia remained partisan free throughout most of the war. By 1944 only 234 partisans were fighting in Estonia and none were native volunteers, all being either NKVD or Red Army personnel parachuted in from the Soviet controlled territories. A very small pro Soviet underground, however, did exist. In Latvia, the partisans were first under Russian and Belarusian command, and from January 1943, directly subordinated to the central Headquarters in Moscow, under the leadership of Arturs Sproģis. Partisan groups in Latvia, Lithuania, and Estonia made a significant contribution to the Soviet victory. According to Alexander Chapenko, history professor at Murmansk State University, Latvia had the most number of partisan formations. There were large partisan units led by Vilis Samsons, which carried out large military activities. In Lithuania, there were two underground forces – these are quite large subdivisions – and by mid 1944, about 220 underground Communist organizations were operating. By the end of the war, there were 2 partisan brigades and 11 detachments. Two brigades took part in the liberation of Vilnius and provided assistance to Soviet troops. In 1941, the Soviet partisan movement in Lithuania began with the actions of a small number of Red Army soldiers left behind enemy lines, much like the beginning of partisan movements in Ukraine and Belarus. The movement grew throughout 1942, and in the summer of that year, the Lithuanian Soviet partisan movement began receiving material aid as well as specialists and instructors in guerrilla warfare from Soviet held territory. On 26 November 1942, the Command of the Lithuanian Partisan Movement (Lietuvos partizaninio judėjimo štabas) was created in Moscow, headed by the First Secretary of the Lithuanian Communist Party Antanas Sniečkus, who fled to Moscow in the wake of the German invasion in 1941. Although the Soviet partisans in Lithuania were nominally under the control of the Command of the Lithuanian Partisan Movement, the guerrilla warfare specialists and instructors sent by it reported directly to the Central Command of the Partisan Movement. Modern Lithuanian historians estimate that about half of the Soviet partisans in Lithuania were escapees from POW and concentration camps, Soviet activists and Red Army soldiers left behind the quickly advancing front line, while the other half was made up of airdropped special operations experts. It is estimated that in total, about 5,000 people engaged in pro Soviet underground activities in Lithuania during the war. In general, the role of Soviet dissident groups in Lithuania in Second World War was minimal.
Финляндия және Карелия
Финляндия Шығыс Карелияны басып алған кезде, көптеген этникалық орыстар мен кейбір карельдер партизандық шабуылдарды қолдады. Аймақта барлығы шамамен 5000 партизан күресті, бірақ күштердің әдеттегі саны 1500–2300 адамды құрады. Осы майданның ерекшелігі – партизандық бөлімдер басылып алынған аумақта құрылмады. Олардың құрамына бүкіл Кеңес Одағынан адамдар келді және олар негізінен майданның совет жағында әрекет етті. Партизандар фин тіліндегі «Правда» және орыс тіліндегі «Ленин туы» үгіт-насихат газеттерін таратумен айналысты. Финляндия мен Карелиядағы партизан қозғалысының көрнекті басшыларының бірі – болашақ КСРО басшысы Юрий Андропов болды. Шығыс Карелияда партизандар көбінесе фин әскери жабдықтау және байланыс нысандарына шабуыл жасады, ал Финляндияның ішінде, фин деректеріне сәйкес, шабуылдардың шамамен үштен екісі азаматтық тұрғындарға бағытталған, нәтижесінде 200 адам қаза тауып, 50-і жарақат алды, олардың көпшілігі әйелдер, балалар және қарттар еді. Финляндиялық дереккөздерде бір шағын ауылда партизандар барлық бейбіт тұрғындарды өлтіргені, қырқындарға куәгер қалдырмағаны айтылады. Ресейлік көзқарас басқаша, Петрозаводск университетінің Тарих институтының директоры Сергей Веригиннің сөзіне қарағанда, партизандар Финляндияда азаматтық тұрғындарды өлтірді деген айыптама «толығымен негіссіз. Бұл халықаралық құқыққа және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жасалған барлық келісімдер мен шарттарға қайшы келеді. Бұл әңгіме перестройка кезінде басталды. Партизандардың қолынан бейбіт фин азаматтарының қаза болуы туралы жарияланымдар пайда болды. Тақырып саясиландырылды. Финляндия аумағында партизандар азық-түлік іздеп ауылдарға кірді. Олардың мақсаты – азаматтық тұрғындарды жою емес еді. Бірақ кейбір қақтығыстар болғаны анық. Шекаралық аймақтардағы халықтың қаруы болды, яғни олар енді бейбіт емес еді». Финдерге қарсы партизандық операциялардың тиімділігі төмен деп бағаланды. Партизандардың әскери нысандарға шабуыл жасауға жеткілікті күші болмады және олар жиі өз шабуылдары туралы жоғары басшылыққа жалған хабарлады, тіпті құрбандар азаматтық болған жағдайда да, неміс немесе фин әскери нысандарына шабуыл жасады деп мәлімдеді. 1941 жылдың күзінде Ішкі істер комиссариатының есебінде күшті сын айтылды, ал 1944 жылдың сәуіріндегі қарсы барлау агенттігінің есебінде жағдай одан да нашарлаған. Операциялардың сәтсіздігіне негізгі себептер – Беломорскідегі оқшауланған штаб, оперативтік бөлімдердің не істеп жатқанын білмеді, жергілікті жағдайды білмейтін және ішінара қылмыскерлерден (барлық құрамның 10–20% түрмелерден шақырылған) тұратын персонал, қатал жерлер мен климатта қалай әрекет ету керектігін білмейтін, финдердің тиімді партизандық қарсы патрульдік жүйесі (инфильтрацияланған шағын партизандық топтардың үштен екісінен астамы толығымен жойылды) және финдердің белсенді партизандық операциялар жүргізілген аймақтардан этностық орыс азаматтарын концлагерлерге қамауы болды. Тұтқындар қауіпсіз аймақтарға жіберілді, бұл партизандардың жергілікті жабдықтау алуына кедергі келтірді. Сонымен қатар, көптеген совет карельдіктері партизандардың қозғалысы туралы финдерге хабарлады және совет партизандарын қолдамады.
During the Finnish occupation of Eastern Karelia, many ethnic Russians and some Karelians supported the partisan attacks. Approximately 5,000 partisans altogether fought in the region, although the typical strength of the force was 1,500–2,300. Peculiarities of this front were that partisan units were not created inside occupied territory. Their personnel came from all over the Soviet Union and that they mainly operated from the Soviet side of the front line. Partisans distributed propaganda newspapers, Pravda in the Finnish language and "Lenin's Banner" in the Russian language. One of the more notable leaders of the partisan movement in Finland and Karelia was the future leader of the USSR, Yuri Andropov. In East Karelia, most partisans attacked Finnish military supply and communication targets, but inside Finland proper, and Finnish sources claim that almost two thirds of the attacks targeted civilians, killing 200 and injuring 50, mostly women, children and elderly. Finnish sources claim that on one occasion in the small village the partisans murdered all civilians, leaving no witnesses to the atrocities. Russian views however differ, as according to Sergey Verigin, Director of the Institute of History in Petrozavodsk University, the allegation that partisans killed civilians in Finland is "an absolutely unreasonable point of view. It is contrary to international law and all documents and treaties concluded after the Second World War. The hype began during perestroika. There were publications about the death of peaceful Finnish civilians at the hands of partisans. The topic has been politicized. On Finnish territory, partisans entered villages searching for food. They had no goal of specifically destroying civilians. But it's clear that there were some conflicts. And the population of the border areas had weapons i. e. it had ceased to be peaceful." Partisan operations against Finns were estimated as being highly ineffectual. The partisans did not have sufficient strength to attack military targets, and would often falsely report their raids to higher command, claiming attacks on German or Finnish military targets even if the victims were civilians. Already in the autumn of 1941, the report of Komissariat of Interior Affairs was highly critical, and it became only worse, as stated in the counter intelligence agency's report of April 1944. The main explanations given for the operations' failures were the isolated headquarters at Belomorsk, which did not know what operative units were doing, personnel who had no local knowledge and were partly made up of criminals (10–20% of all personnel were conscripted from prisons) without knowledge of how to operate in harsh terrain and climate, efficient Finnish counter partisan patrolling (more than two thirds of the infiltrating small partisan groups were completely destroyed) and Finnish internment of the ethnic Russian civilian population in concentration camps from those regions with active partisan operations. Internees were released to secure areas, preventing partisans from receiving local supplies. In addition, many Soviet Karelians reported to the Finns the movements of the partisans and did not support the Soviet Partisans.
Кеңес Одағы басып алған Польша
Польшаның екінші Республикасының бұрынғы шығыс аумақтарында, Польшаға советтік шабуылдан кейін Украина мен Беларусь Кеңес Республикаларына қосылған жерлерде, совет партизандарының ұйымдастырылуы мен әрекет етуі Украина мен Беларусь аумақтарындағыдай болды. Дегенмен, партизандардың поляк ұлттық күштерімен және жергілікті халықпен өзара әрекеттесуінде ерекшеліктер болды. Сонымен қатар, кеңестік үкіметке бағынышты және басқарылатын топтар болды, атап айтқанда, Гвардия Людова, кейін Армия Людоваға айналған. Олар жиі поляк қарсыласының бір бөлігі ретінде сипатталғанымен, шын мәнінде кеңестік үкімет тарапынан бақыланатындықтан, совет партизандарының бір тармағы ретінде қарастырылуы мүмкін. Польшаның тәуелсіз қарсыластарымен бастапқыда сақтықпен ынтымақтастық болғанмен, кеңестік үкіметке бағынышты және тәуелсіз топтар арасындағы қақтығыстар күшейді. Мұның себебі, поляктар 1939 және 1941 жылдар аралығында советтік террордің негізгі құрбандары болды, ал Лондондағы поляк эмигранттық үкіметімен советтік дипломатиялық қарым-қатынастар нашарлап, 1943 жылы Катынь қырғынының ашыққа шығуынан кейін толығымен үзілді. Осының салдарынан совет партизандары 1939 жылы советтер басып алған аумақтардағы поляк астыртын қозғалысына және азаматтық тұрғындарына қарсы кең ауқымды операциялар жүргізді. Террор науқанының нәтижесінде Лондонға қорқынышты қарақшылық, зорлау және кісі өлтіру туралы хабарлар жетті. Бұл көптеген жергілікті Армия Крайова командирлерін советтерді жай ғана жау деп қарауға итерді. Нәтижесінде, 1943 жылдың 22 маусымында Мәскеу совет партизандарына поляк бөлімшелеріне де шабуыл жасауға бұйрық берді. Богдан Мусиалдың мәліметінше, совет партизандары неміс әскери және полициялық нысаналарын жоюмен қатар, нашар қаруланған және жақсы даярланбаған белорус және поляк өзін-өзі қорғау жасақтарына да шабуыл жасады (осы жасақтардың кейбіреулері нацистердің ықпалымен құрылған және жатақшыл күштер ретінде қарастырылды). Бұған қоса, совет партизандарына поляктарға қатысты ақпаратты неміс күштеріне жеткізу арқылы поляк коммунистік емес қарсыласын әлсірету үшін нацистерді пайдалану туралы нұсқау берілді. Совет партизандары поляк азаматтарына қарсы бірнеше жаппай қырғындар жасады, соның ішінде 1943 жылдың 8 мамырында Налибокиде және 1944 жылдың 29 қаңтарында Кониухиде. Совет партизандары советтер өзіне талап еткен аймақтардағы поляк құрылымдарын әлсірету мақсатымен поляк партизандарына, ауылдарға және шағын қалаларға шабуыл жасады. Жергілікті ауылдардан азық-түлік жинау және советтік үкіметке адал емес деп саналған ауылдарға қатысты қатыгез жазалау шаралары көптеген өзін-өзі қорғау жасақтарының құрылуына әкелді, олар көбінесе Армия Крайова қатарына қосылды. Ұқсас шабуылдар Украинадағы поляк қарсыласы ұйымдарына да жасалды. Коммунистік үгіт-насихат поляк қарсыластарын "ақ поляктардың бандалары" немесе "гестапоның қолшоқтары" деп атады.
In the former eastern territories of the Second Polish Republic, attached to the Ukrainian and Belarusian Soviet Republics after the Soviet invasion of Poland, the organization and operation of Soviet partisans were similar to that in Ukrainian and Belarusian territories. However, there were notable differences in the interaction of partisans with Polish national forces and the local population. There were also Soviet affiliated and controlled groups, namely Gwardia Ludowa, later transformed into Armia Ludowa, which while often described as parts of the Polish resistance, were de facto controlled by Soviets, and as such can also be seen as extensions of the Soviet partisans. After an initial period of wary collaboration with the independent Polish resistance, the conflicts between Soviet affiliated and independent groups intensified, especially as Poles were principally the victims of Soviet terror between 1939 and 1941, and Soviet diplomatic relations with the Polish exile government in London continued to worsen and were broken off completely by Soviet government in the aftermath of the discovery of the Katyn Massacre in 1943. As a result, Soviet partisans started extensive operations against both the Polish underground and the civilian population of the areas seized by the Soviets in 1939. The campaign of terror resulted in reports to London of horrifying looting, rape and murder. This made many local AK commanders consider the Soviets as just another enemy and eventually on June 22, 1943 Soviets partisans were ordered by Moscow to take on the Polish units as well. In addition to engaging German military and police targets, according to Bogdan Musial Soviet partisans also targeted the poorly armed and trained Belarusian and Polish self defense units (some of these units were formed with Nazi encouragement and were viewed as collaborationist). Additionally, Soviet partisans were instructed to opportunistically use the Nazis against Polish non communist resistance by feeding the German forces information on Poles. The Soviet partisans were involved in several massacres of Polish civilians, including at Naliboki, on May 8, 1943 and at Koniuchy on 29 January 1944. Soviet partisans attacked Polish partisans, villages and small towns in order to weaken the Polish structures in the areas which Soviet Union claimed for itself. Frequent requisitions of food in local villages and brutal reprisal actions against villages considered disloyal to the Soviet Union sparked the creation of numerous self defence units, often joining the ranks of the Armia Krajowa. Similar assaults on the Polish resistance organizations also took place in the Ukraine. Communist propaganda called the Polish resistance the "bands of White Poles", or "the protégés of the Gestapo."
Жергілікті халықпен қарым-қатынастар
Қарсылық күресшілері тіршілік ету үшін көбінесе азаматтарға сүйенді. Бұл тағам, киім және басқа да жабдықтарға қол жеткізуді қамтиды. Кеңес партизандары жергілікті шаруалардан азық-түлік, мал және киім-кешек талап етті, ал шаруалар оларды ерікті түрде бермеген жағдайда, көбінесе күш қолданды. Мұндай талап-тарының салдары Остік оккупациялық күштердің де өз талаптарын жүзеге асырып жатқанынан одан да ауыр болды. Бұл Кеңес Одағына ыңғайсыз қарым-қатынас көрсеткен аймақтарда, атап айтқанда 1939 жылы Кеңес Одағына қосылған Польша аумақтарында және 1940 жылы Балтық елдеріне қосылған аймақтарда кеңес партизандары мен жергілікті тұрғындар арасында қақтығыстарға себеп болды.
To survive, resistance fighters largely relied on the civilian population. This included access to food, clothing and other supplies. Soviet partisans requisitioned food, livestock and clothes from local peasants, and when peasants did not share them willingly, they often did it by force. The results of such requisitioning were made more severe by the fact that Axis occupation forces had been already carrying out their own requisitions. This led to conflicts between Soviet partisans and local populace in areas less friendly to the Soviet Union, mostly in territories of Poland annexed by the Soviet Union in 1939 and the Baltic states annexed in 1940.
Қоса берілген аумақтарда
Көптеген деректер бұрынғы Польша аумақтарындағы совет партизандарының операцияларында жергілікті шаруалармен қарым-қатынастың шиеленіскенін көрсетеді. Польша шаруалары жиі совет партизандарын өз еркімен қолдаудан бас тартқан, нәтижесінде кеңес партизандары күшпен жабдықтарды иеленген. Ходакевичтің мәліметінше, жоғары шенді совет командирі: "Көптеген партизан отрядтары фашизмге қарсы күресте тұтқын алған олжамен емес, жергілікті халықтың есебінен тамақтанып, киініп, қаруланады. Бұл халық арасында наразылық тудырады, олар: "Немістердің бәрін алып жатыр, енді партизандарға да бірдеңе беру керек" дейді."
Numerous accounts of Soviet partisan operations in former Polish territories discuss their strained relations with local peasants. Polish peasants often refused to voluntarily support the Soviet partisans, which in turn lead to the Soviets forcefully acquiring supplies. Chodakiewicz reported that a high ranking Soviet commander said, “Most partisan units feed, clothe, and arm themselves at the expense of the local population and not by capturing booty in the struggle against fascism. That arouses in the people a feeling of hostility, and they say, ‘The Germans take everything away and one must also give something to the partisans’.”
Совет партизандарының нысаналарына тек Остік әскерлері мен олардың жақтастары ғана емес, сондай-ақ жаңадан құрылғандар деп айыпталған азаматтар, тіпті партизандарды жеткілікті деңгейде қолдамағандар да кірді. Кейбір жағдайларда немістер шаруаларға совет шабуылдарына қарсы өздігінен қорғану отрядтарын құруға рұқсат берді, бұл кейде совет партизандары мен жергілікті шаруалар арасында қанаулы қақтығыстарға әкеліп соқты, нәтижесінде азаматтар қаза тапты. Мұндай оқиғалардың мысалы – 1943-1944 жылдары Польша-Литва шекарасындағы Кониухи және Налибоки қырғындары.
Among the targets of Soviet partisans were not only Axis military and their collaboration units, but also civilians accused of being collaborators or sometimes even those who were considered not to support the partisans strongly enough. In some cases, Germans allowed peasants to form self defense units against Soviet raids, which in extreme cases led to violent clashes between the Soviet partisans and local peasants, resulting in civilian casualties, as was the case with the Koniuchy and Naliboki massacres in Polish Lithuanian borderland in 1943–44.
Кеңес Одағының аумақтарында
Соғыстан бұрын Совет Одағының құрамына кірген аумақтарда, жергілікті тұрғындармен қарым-қатынастары әлдеқайда жақсы болды. Сол жерлерде совет партизандары көбінесе азаматтардың қолдауына ие болды, ал партизандар мен жергілікті халықтың бірлігі партизандық әрекеттерге оң әсер етті. Қарлы-зәрлілер мен балалар өмірін қауіпке тігіп, көмектеседі. Көптеген совет деректері партизандар мен халық арасындағы ынтымақтастықты жоғары бағалайды, мысалы, Минск коммунистік партиясының жер асты комитетінің басшысы былай деді: «Жергілікті тұрғындар қару іздеуге көмектесті. Өзендерден, батпақтардан, орманнан мылтықтар, оқ-дәрілер, снарядтар тауып, бізге жеткізіп отырды». Жергілікті халық партизандарға азық-түлік пен киім-кешекпен өз еркімен көмектесті. Азаматтар өздерін-өздері қорғау отрядтарын құрып, азық-түлік жеткізіп, бұрынғы шайқастардан қару-жарақ жинап, партизандарға жатақхана дайындады. Тұрғындар ауру және жараланған жауынгерлерге күтім жасады. Өздерін-өздері қорғау тобы партизандарға аумақтарды қорғауға және барлау жүргізуге көмектесті. Партизан ұйымдарында коммунистік партияның жетекшілігі маңызды рөл атқарды және жағымды нәтиже берді. Комиссарлар тәртіпті сақтауға жауапты болды және партизан қозғалысының басшылық принциптерін сақтау үшін барлық партизандық іс-шараларды қадағалады. Саяси комиссарлар партизан жауынгерлерінің идеологиялық және саяси санасын арттыруды және жергілікті халықпен жақын және достық қарым-қатынас орнатуды талап етті. Партизандар босатылған аумақтарда резервтерді жинап, оларды оқытып, аурулар мен жараланғандарға көмек көрсетті, Совет Одағының басқа бөліктерінен ұшақтарды қабылдау үшін әуежайлар салды. Неміс басқан аумақтардан қашқан көптеген совет азаматтарына партизандар көмек көрсетті. Беларусьте Минск, Брест, Гродно, Борисов және басқа да неміс басқан қалалардың жұмысшылары мен қызметкерлері кейде алыс елді мекендерде орналасқан партизан отрядтарына қару-жарақтарды өткізді. Қару-жарақтар сатып алынды, айырбасталды немесе гарнизондардан, қоймалардан тікелей алынып, кейін орманға жасырын түрде әкелінді. 1942 және 1943 жылдың бірінші жартысында Витебск облысының Ушачский ауданының тұрғындары партизандарға 260 тонна нан тапсырды. Александр Статьевтің айтуынша, «Жоғары деңгейде санкцияланған қатал сатып алу саясатына және осы саясатты уақытша күшейткен командирлердің көптеген бұзушылықтарына қарамастан, бұл аймақтардағы көптеген реквизициялардың нәтижесі жақсы болды: азаматтар партизандарға кейбір мүліктерін жоғалтуды немістердің уақытша кеткеніне және соңында жеңіске жеткеніне лайықты құрбандық деп қарады. Алайда, 1939-1940 жылдары Совет Одағына қосылған шекаралық аймақтардағы көптеген адамдар совет үкіметіне және оның өкілдеріне, партизандарға наразылық білдірді». Сонымен қатар, партизандар керек-жарақтарға мұқтаж болғанда, тонаумен де айналысты: Белоруссиядан, Ленинград облысынан, Калинин облысынан, Смоленск облысынан, Орел облысынан және Украинадан келген 100 мыңнан астам партизандық күштердің шоғырланған әрекеттері болды. 230 мыңнан астам рельс, көптеген көпірлер, пойыз және басқа да теміржол инфрақұрылымы қиратылды. Бұл операция неміс логистикасын күйретіп, Курск шайқасында Совет Одағының жеңісіне үлкен үлес қосты. «Концерт» операциясы, 19 қыркүйек – 1 қараша 1943 жыл. «Концерт» – Днепр шайқасына арналған неміс күштерін және жабдықтауларын бұзуға және Смоленск және Гомель бағыттарындағы совет шабуылына қарсы теміржол байланыстарына қарсы партизандық құралымдардың ірі операциясы. Операцияға Беларусь, Карелия, Калинин облысы, Литва, Латвия, Эстония және Қырым партизандары қатысты. Операция аймағы майдан бойымен (Карелия мен Қырымнан басқа) және кең болды. Жаман ауа райы жоспарланған жабдықтың 50% -ынан азын ғана әуемен жеткізуге мүмкіндік бергеніне қарамастан, операция операция аймағындағы теміржол қуатын 35-40% -ға төмендетті. Бұл 1943 жылдың күзінде совет әскерінің сәттілігі үшін маңызды болды. Тек Беларусьте партизандар 1061 пойыз, 72 теміржол көпірі және 58 осьтік гарнизонмен бірге 90 мыңнан астам рельсті жойғанын мәлімдеді. Совет тарихнамасы бойынша, Остік күштерінің жоғалтулары 53 мыңнан астам сарбазды құрады. Полоцк Леппель шайқасы, 1944 жылдың сәуір айы. Белоруссия партизандары мен неміс жазалаушы экспедициялары арасындағы маңызды шайқас. Борисовск Бегомль шайқасы, 22 сәуір – 15 мамыр 1944 жыл. Белоруссия партизандары мен неміс жазалаушы экспедициялары арасындағы маңызды шайқас. «Багратион» операциясы, 22 маусым – 19 тамыз 1944 жыл. Белоруссия партизандары «Багратион» операциясына белсенді қатысты. Олар көбінесе «бірінші Балтық майданы», «бірінші Белорусь майданы», «екінші Белорусь майданы» және «үшінші Белорусь майданы» қатарлы бесінші майдан деп есептелді. Операцияға 300 мыңнан астам партизан қатысты.
In territories that were a part of the Soviet Union before the war, their relations with the locals were much better. There, Soviet partisans often had the support of civilians and the unity of partisans and the local population had a positive effect on partisan activities. Elderly men and women and children often put themselves in mortal danger. A number of Soviet sources extol the level of cooperation between the partisans and the populace, for example, a leader of the Minsk underground Communist Party committee reported: "The local people helped us in the search for weapons. From rivers, swamps, and forests, people located rifles, ammunition, shells, and all this was delivered to us." The local population provided food and clothing to partisans voluntarily. Local civilians organized into self defense detachments, delivered food, collected weapons from past battles, and prepared lodging for partisans. Residents cared for sick and wounded fighters. Self defense groups assisted partisans to secure areas and conduct reconnaissance. Communist Party leadership in partisan organizations was significant and had a positive influence. Commissars were responsible for ensuring discipline and supervised all partisan activities to ensure they followed guiding principles of the partisan movement. Political commissars insisted that partisan fighters enhance their ideological and political awareness and maintain close and friendly relations with the local population. In territories freed by the partisans, the partisans accumulated and trained reserves, provided care to the sick and wounded, built airfields to receive planes from the rest of the Soviet Union. Large numbers of Soviet citizens fleeing destruction from German occupied areas were provided relief by partisans. In Belarus, workers and employees of Minsk, Brest, Grodno, Borisov and other cities that were occupied by Germany transferred weapons to partisan detachments that were sometimes stationed far away from large settlements. Weapons were bought, exchanged, or taken directly from garrisons, warehouses and then taken secretly to the woods. In 1942 and in the first half of 1943, residents of the Ushachsky district in Vitebsk region handed over 260 tons of bread to partisans. According to Alexander Statiev,"Despite the ruthless procurement policy sanctioned at the top level and numerous abuses by commanders that aggravated this policy, most requisitions in these regions still had a benign outcome: civilians perceived the loss of some of their assets to partisans as a fair price for the temporary absence of Germans and the eventual victory. However, most people in the borderlands, incorporated by the Soviet Union in 1939–1940, resented the Soviet regime and its representatives, the partisans." At the same time, when pressed for supplies, partisans also engaged in significant amount of plunder: It involved concentrated actions by more than 100,000 partisan fighters from Belarus, the Leningrad Oblast, the Kalinin Oblast, the Smolensk Oblast, the Oryol Oblast and Ukraine within an area along the front and wide. Reportedly, more than 230,000 rails were destroyed, along with many bridges, trains and other railroad infrastructure. The operation seriously incapacitated German logistics and was instrumental in the Soviet victory at Kursk. Operation Concert, September 19 – November 1, 1943. "Concerto" was a major operation of partisan formations against the railroad communications intended to disrupt the German reinforcements and supplies for the Battle of the Dnieper and on the direction of the Soviet offensive in the Smolensk and Gomel directions. Partisans from Belarus, Karelia, the Kalinin Oblast, Lithuania, Latvia, Estonia and the Crimea participated in the operations. The area of the operation was along the front (excluding Karelia and Crimea) and wide. Despite bad weather that only permitted the airlift of less than 50% of the planned supplies, the operation lead to a 35–40% decrease in the railroad capacity in the area of operations. This was critical for the success of Soviet military operations in the autumn of 1943. In Belarus alone, the partisans claimed the destruction of more than 90,000 rails along with 1,061 trains, 72 railroad bridges and 58 Axis garrisons. According to the Soviet historiography, Axis losses totalled more than 53,000 soldiers. Battle of Polotsk Leppel, April 1944. Major battle between Belarusian partisans and German punitive expeditions. Battle of Borisovsk Begoml, April 22 – May 15, 1944. Major battle between Belarusian partisans and German punitive expeditions. Operation Bagration, June 22 – August 19, 1944. Belarusian partisans took major part in Operation Bagration. They were often considered the fifth front (along with the 1st Baltic Front, 1st Belorussian Front, 2nd Belorussian Front and 3rd Belorussian Front). Upwards of 300,000 partisans took part in the operation.
Ақпараттық қызмет
Партизандық барлау қызметі өзінің құрылған күнінен бастап, негізінен Қызыл Армияның операциялық мақсаттарына қызмет етуге бағытталды. Оларға жиі түрде жаудың орналасқан жері, күші, қару-жарағы, қозғалысы және ниеттері туралы толыққанды ақпарат беру талап етілді. Алайда, партизандардың әскерилердің күтіп отырған талаптарын қанағаттандыру қабілеті шектеулі болды. 1941-1942 жылдары олар көбінесе далалық барлауға – жаяу шарапаттауға, бақылауға және жергілікті халықты сұраққа алуға – сүйенді. Тек 1942 жылдың соңынан бастап ғана адамдар туралы барлау мүмкіндіктерін дамытуға қол жеткізді. Өкінішке орай, олардың агенттері мен көмекшілерінің көп бөлігі сауатсыз шаруалар мен жұмысшылар болып, барлау жұмысына дайын емес еді. Партизандар байланыс тіркегіштері және түнгі көру құралдары сияқты технологиялық құралдарды тек сирек жағдайларда ғана қолданды. Сонымен қатар, неміс қауіпсіздік қызметтерінің кең ауқымды таралуы және жоғары тиімділігі партизандардың әскери саласында ақпарат жинау мүмкіндіктерін ауылдық жерлермен шектеді, бұл олардың Вермахттың базаларына және шешім қабылдау орталықтарына қол жеткізуіне толығымен кедергі келтірді. Партизандық барлаудың КСРО саяси басшылығына және оның барлау қауымдастығына қосқан үлесі, әсіресе оккупацияланған аумақтардағы жағдай туралы, сондай-ақ оккупациялық әкімшіліктің құрылымы, күнделікті мінез-құлқы, жергілікті серіктестері мен қолдаушылары туралы ақпарат жинауда маңызды болды. Бұл, совет үкіметіне неміс шебінде өзінің билігі мен бақылауын сақтауға және оккупацияланған аумақтардағы, сондай-ақ Батыстағы нацизмге қарсы үгітін күшейтуге мүмкіндік берді. Совет барлау және қауіпсіздік қызметтері партизандардан алынған ақпаратты неміс бақылауындағы аумақтардағы операциялық қабілеттерін жақсарту және Шығыс Польша мен Балтық елдерін қайта басып алу шараларын дайындау үшін пайдаланды.
From the very beginning of its existence, the partisan intelligence had been aimed chiefly at serving the Red Army operational purposes. It had frequently been asked to provide detailed information on enemy's whereabouts, strengths, armaments, movements and intentions. Yet, the partisans’ ability to meet the expectations of military consumers was limited. In 1941–1942, they relied chiefly on field intelligence – foot patrols, observation and questioning of local population – and only from late 1942 onwards succeeded in developing human intelligence capabilities. Unfortunately, the majority of their agents and collaborators were illiterate farmers and laborers unprepared for intelligence work. Technological means of collection such as communications interceptors and night vision devices were used by the partisans only on rare occasions. Besides, the wide scale deployment and high efficiency of the German security services limited the partisans’ gathering capabilities in the military field to the rural areas, almost completely preventing their access to the Wehrmacht's bases and decision making centers. Partisan intelligence's contribution to the political leadership of the Soviet Union and its intelligence community appears to have been more significant, especially in collecting information on conditions in the occupied territories, as well as on the structure of the occupation administration, its everyday behavior, local collaborators and sympathizers. This contribution allowed the Soviet regime to maintain its authority and control behind the German lines and reinforced its anti Nazi propaganda effort in the occupied territories and in the West. The Soviet intelligence and security services used the information obtained by the partisans for improving their operational capabilities in the German controlled territories and preparing the measures for reoccupation of Eastern Poland and the Baltic States.
Психологиялық соғыс
Партизандық пропаганда құралдары оккупация кезеңінде дамыды. Алғашқы кезеңде партизандық хабарламалар көбінесе қысқа да қарапайым болып, ауызша тарату және үнқағаздар сияқты қарапайым арналар қолданылды. Соның нәтижесінде, ірі әрі күшті партизан отрядтарының кейбіреуі өздерінің баспаханаларын құрып, Мәскеуден таратылған үгіт-насихат хабарлары мен жергілікті жағдайға негізделген мерзімді "партизандық газеттер" шығаруға қол жеткізді.
The partisan propaganda means had developed over the occupation period. In its early stage, the partisan messages were mainly short and unsophisticated and used simple spreading channels, such as verbal communication and leaflets. Consequently, some of the big sized and mighty partisan detachments succeeded in establishing their own print houses that published periodic ‘partisan newspapers’ based on the propaganda broadcasts from Moscow and local reality.
Еврейлер мен партизандар
Денесі сау еркек еврейлер партизандар тарапынан көбінесе құшақ жайып қарсы алынды (кейде тек өз қаруларын әкелген жағдайда). Кеңес партизан қозғалысының 10 пайызынан астамы еврейлерден құралды. Дегенмен, еврей әйелдері, балалары және қарттары көбінесе қабылданбады. Алайда, жиі жағдайда жеке еврей топтары, партизандық отрядтары да, босқындардың отбасылық топтары да (Биелски партизандары сияқты) коммунистік партизандық басшылығына бағынышты болып, кеңес одақтастары саналды.
Able bodied male Jews were usually welcomed by the partisans (sometimes only if they brought their own weapons). More than 10% of the Soviet partisan movement were Jews. However, Jewish women, children, and the elderly were usually not welcome. Often, however, separate Jewish groups, both guerrilla units and mixed family groups of refugees (like the Bielski partisans), were subordinated to the communist partisan leadership and considered as Soviet allies.
Польша партизандарымен қарым-қатынастар
Соғыстың басында, Германияның Кеңес Одағына шабуыл жасағаннан кейін, көптеген поляк және совет партизандары немістерді ортақ жау деп қарады, және екі топ арасындағы антагонизм шектеулі болды. Бірақ, 1943 жылдың ортасына қарай, кеңес әскері басымдыққа ие болып, неміс күштерін батысқа қарай ығыстыра бастағанда, сондай-ақ 22 маусымдағы Катынь қырғыны туралы мәлімдемелерден кейін Польша үкіметінің эмиграциядағы және Кеңес Одағы арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас үзілгеннен кейін, совет партизандары Армия Крайованың коммунист емес поляк партизандарымен қақтығысуға бұйрық алды, және екі топ арасындағы жағдай шиеленісіп кетті.
In the early years of the war, following German invasion of the Soviet Union, many Polish and Soviet partisans saw Germans as the common enemy, and hostility between the two groups was limited. However, by mid 1943, as the Soviets gained the upper hand and started to push German forces westwards, and following the breakdown of diplomatic relationship between Polish government in exile and the Soviet Union in the aftermath of the revelations about the Katyn massacre on June 22, 1943, Soviet partisans received orders to engage non communist Polish partisans of Armia Krajowa, and the hostilities between the two groups escalated.
Украиналық ұлтшылдармен қарым-қатынасы
Украиналық көтерілісші армиясы (УПА) 1942 жылы Украина Ұлттық ұйымының қарулы күші ретінде құрылды. Ол кеңестік партизандармен және польшалық қарсыластармен қарулы қақтығыстарға қатысты. УПА бастапқыда КСРО-ға қарсы ортақ антисоветтік позиция табу үшін нацистік Германиямен келісімге келуге тырысты, бірақ Германияның Украинаға қатысты мақсаттары – УПА-ның үміттенгенінен өзгеше, тәуелсіз мемлекет құру емес, жергілікті халықты бағындырған неміс колониясын орнату екені анық болған соң, ол жасырын күшке көшті. Осы себепті УПА жасырын күшке көшіп, бір мезгілде нацистік басқыншылармен де, кеңестік күштермен де (партизандарды қоса алғанда) күресті.
The Ukrainian Insurgent Army (UPA) formed in 1942 as a military arm of the Organization of Ukrainian Nationalists engaged in armed conflicts with Soviet partisans and the Polish resistance. While the UPA initially attempted to find a common anti Soviet ground with Nazi Germany against the USSR, it soon was driven underground as it became apparent that the Germans' intentions for Ukraine were to establish a German colony with a subjugated local population, not an independent country as the UPA hoped for. As such, the UPA was driven underground and fought both the Nazi occupiers and the Soviet forces (including partisans) at the same time.
Балтық мемлекеттерінің жергілікті тұрғындармен қарым-қатынасы
Балтық елдерінің халқымен кеңестік партизандық байланыстар күрделі болды. Кеңес үкіметі 1940 жылғы маусымда осы аумақтарды аннексиялап, Балтық елдерінің халқына қарсы репрессиялық шаралардан кейін күшейген қарсылыққа тап болды. Балтық теңізіндегі неміс шабуылы жылдам болды және ондағы кеңес әскерлерін жеңді. Бірақ уақыт өте келе, кеңестік жер асты қызметкерлерінің саны артты. Олардың қатары, басқа басып алынған аумақтардағыдай, тасталып кеткен НКВД саботаж тобының мүшелері мен қашқан соғыс тұтқындарының есебінен толықты. Жергілікті халық та нацистік Германияға наразылығын күшейтті. Кеңес әскерлері жергілікті халықпен байланыс орнатуға баса назар аударды. 1941 жылғы тамызда Мәскеуден латыш тілінде тұрақты радио хабарлары таратыла бастады. "Совет Латвиясы үшін" газеті жарық көруге кірісті. Даугавпилс аймақтық комиссарының 1942 жылғы 20 мамырдағы баяндамасында: «Латгале аймағындағы партизандардың әрекеті кеңінен тараған. Күнделікті түрде әртүрлі жерлерде партизандық топтармен қақтығыстар болып жатыр, олардың кейбіреулері парашюттан түсірілген, шекараны кесіп өткен немесе лагерьлерден қашқан және жергілікті тұрғындармен қаруланған әскери тұтқындардан құралған. Қашқандардың саны күннен күнге артып келеді. Партизандар халықтан жасырынбастан, қиын өтілетін ормандар мен батпақтарда базаларын құрады, содан елді мекендерге шабуыл жасайды». 1943 жылғы қараша және желтоқсан айларында Ошкалн партизандарына қарсы жазалау экспедициялары ұйымдастырылып, Рига провинциясынан полиция шақырылды. Партизандар маневр жасап, Зальвески ормандарына (Екабпилстен батысқа қарай 40 км) шегінді. Жергілікті халықтың қолдауының арқасында Ошкалн партизандары 1943/44 жылғы қыстың қиындықтарына төтеп берді. Партизан қозғалысының латвиялық штабы 1944 жылғы жазда Шығыс және Орталық Латвия партизандарының тікелей 3220-дан астам адамды Батыс Латвияға көшірілуден құтқарғанын, сондай-ақ 278 кеңес әскерін тұтқындықтан босатқанын және олар дереу партизан отрядтарына қосылғанын хабарлады. Латвияның солтүстік-шығысындағы ормандарда 1-ші партизан бригадасының тікелей қорғауында 1500-ге жуық азаматтық отбасы жасырынған. Олардың азаматтық халыққа зиян келтіретін әрекеттерге қатысы бар (мысалы, Каниукай ауылындағы поляк азаматтарын өлтіру және Бакалоришкес ауылын қирату). Балтық елдеріндегі кеңес үкіметіне қарсы күреске қатысқан қозғалыстар, латвиялық немесе литвалық партизандар (1944 жылы кеңестік биліктің қайта орнатылуына дейін құрылған) және жергілікті өздік қорғаныс жасақтары жиі кеңестік партизандық топтарымен қақтығысқа түсті. Эстония мен Латвияда әуеден тасталған кеңестік партизан отрядтарының көбі неміс күштері немесе жергілікті өздік қорғаныс жасақтары тарапынан жойылды. Шығыс және оңтүстік-шығыс Литвада кеңестік партизандар поляк Армия Крайовасының (Үй армиясы) партизандарымен үнемі қақтығысқа түсті; Армия Крайова 1939 жылдан кейін аумақтық өзгерістерді мойындамады және бұл аймақты Польшаның заңды бөлігі деп есептеді, ал кеңестік билік соғыстан кейін оны Кеңес Одағына қосуды жоспарлады. Тек 1944 жылғы сәуірде поляк және кеңестік партизандары немістерге қарсы әрекеттерін үйлестіре бастады.
Soviet partisan relations with the population of the Baltic countries were complex. The Soviet government annexed these territories in June 1940 and faced increasing resistance after repressive actions against the Baltic populations. The German offensive in the Baltic was swift and effectively defeated the Soviet forces stationed there. But over time, the number of Soviet underground workers increased. Their ranks, as in the other occupied territories, grew at the expense of the NKVD sabotage groups that were being abandoned, escaped prisoners of war. The local population also became increasingly dissatisfied with Nazi Germany. Soviet forces focused on communicating with the local population. In August 1941, regular radio programs began in Latvian from Moscow. The newspaper "For Soviet Latvia” began to be published. According to the Daugavpils Regional Commissioner in his report of 20 May 1942:“The activities of the partisans in the Latgale region are rampant. There are daily reports that clashes with guerrilla groups occur in different places, which are partially parachuted or crossed the border or consist of prisoners of war who escaped from camps and armed by local residents. The number of fleeing increases every day. The guerrillas do not seek more shelter from the population, but organize their bases in impassable forests and wetlands, from where they are attacking settlements. "In November and December 1943, punitive expeditions were organized against Oshkaln partisans, and police from Riga province were mobilized. Partisans maneuvred and retreated to the Zalveskie forests (40 km west of Jekabpils). Due to the support of the local population, the Oshkaln partisans withstood difficulties of the winter of 1943/44. Latvian headquarters of the partisan movement reported that in the summer of 1944, partisans of eastern and central Latvia directly rescued more than 3,220 from being transferred to western Latvia, and also 278 Soviet soldiers were liberated from captivity, and they immediately joined partisan detachments. In the woodlands in the north east of Latvia, about 1,500 families of civilians were hiding under the direct protection of the detachments of the 1st Partisan brigade. Their involvement in actions that affected the civilian population (for example, the killing of the Polish civilians in Kaniūkai and the destruction of the village of Bakaloriškės). The anti Soviet resistance movements in the Baltic states, known as the Latvian or Lithuanian partisans, (established before the Soviet re occupation in 1944), and local self defence units often came into conflict with Soviet partisan groups. In Estonia and Latvia, almost all the Soviet partisan units, dropped by air, were either destroyed by the German forces or the local self defense units. In eastern and south eastern Lithuania, Soviet partisans constantly clashed with Polish Armia Krajowa (Home Army) partisans; AK did not recognise any territorial changes after 1939 and considered this region as a legal part of Poland, while the Soviets planned to annex it into the Soviet Union after the war. Only in April 1944 did Polish and Soviet partisans start coordinating their actions against the Germans.
Мерекелік мерекелер
Партизандар және жер асты жауынгерлері күні (Ланг ру) – Ресейде 2010 жылдан бері 29 маусымда тойланатын мереке. Ол КСРО бойынша партизан отрядтарының ветерандарын құрметтейді. Бұл мереке 2009 жылдың наурызында Брянск облыстық Думасының бастамасымен Мемлекеттік Думамен бекітілді. 2009 жылдың 11 сәуірінде президент Дмитрий Медведев осы актіні заң күшіне енгізді. Бұл күнді партизан жасақтарын құру туралы 1941 жылғы Халық Комиссарлары Кеңесінің директивасының жылдығы ретінде атап өту үшін белгіленді. Украинада Партизандық даңқ күні 22 қыркүйекте тойланады. Ол алғаш рет 2001 жылдың қазан айында президент Леонид Кучманың бұйрығымен украин күнтізбесіне енгізілді. 2011 жылы Партизандық даңқ күніне және партизан қозғалысының 70 жылдығына арналған негізгі салтанатты шаралар Украинаның Сум облысындағы Путивл қаласында өтті.
Partisans and Underground Fighters Day (Lang ru) is a holiday in Russia, celebrated on June 29 since 2010, celebrating the veterans of Partisan units throughout the USSR. It was established by the State Duma in March 2009 at the initiative of the Bryansk Regional Duma. On 11 April 2009, President Dmitry Medvedev made the act into law. It officially marks the anniversary 1941 directive of the Council of People's Commissars signed on this date declaring the intention to create partisan detachments. The Day of Partisan Glory (День партизанської слави) is celebrated in Ukraine on 22 September, first appearing on the Ukrainian calendar in October 2001 after an order came from President Leonid Kuchma. In 2011, the main celebrations dedicated to the Day of Partisan Glory and the 70th anniversary of the partisan movement were held in the city of Putivl in the Sumy Oblast of Ukraine.
Партизандық марапаттар
"Отан соғысының партизаны" медалі – 1943 жылдың 2 ақпанында соғыста үлгілі қызмет көрсеткен партизандарға табысталған, екі сатылы Кеңес наградасы.
The Medal "To a Partisan of the Patriotic War" was a Soviet award with two classes on introduced on 2 February 1943 for partisans who demonstrate exemplary performance in war.
Парадтар
Қазіргі уақытта атақты Партизандар шеруінің қайта жаңғыртылуы жастар ұйымдары, университет студенттері және қайта жаңғырту топтары арқылы жыл сайын өткізіледі. Әр бес жыл сайын Беларусь Қарулы Күштерінің қайта жаңғыртушылары Минск Тәуелсіздік күні шеруінің тарихи бөлігі ретінде қатысады, партизандық құралымдардың формасын киіп, сол дәуірдегі қару-жарақтармен жүріп өтеді. Формалар мен қару-жарақтар Belarusfilm студиясымен қамтамасыз етіледі. Бұл 2014 және 2019 жылғы мерейтойлық шерулерде жасалды, ал 2020 жылы Жеңіс күні шеруінде алғаш рет осылай істелді. 2020 жылғы Мәскеу Жеңіс күні шеруінде Беларусь Қарулы Күштерінің Құрмет сақшылары ротасының қызметкерлері Минск шабуылына қатысқан Железняк партизандық отрядының және үш Қызыл Армия бөлімінің туларын Қызыл алаңда алып жүрді.
Today, reenactments of the famous Partisans Parade are currently held every year by youth unions, university students and reenactment groups. Every five years, reenactors from the Armed Forces of Belarus take part in the Minsk Independence Day Parade as part of its historical part, dressed in the uniforms of Partisan formations and marching under with weapons from that era. Both the uniforms and the weapons are provided by the Belarusfilm studio. This was done at the 2014 and 2019 jubilee parade editions was done for the first time in 2020 for the Victory Day Parade. During the 2020 Moscow Victory Day Parade, the banners of the Zheleznyak Partisan Detachment and three Red Army units who participated in the Minsk Offensive were carried by personnel of the Honor Guard Company of the Armed Forces of Belarus on Red Square.