Парaйтакен шайқасы: Антигон мен Эвменнің арадағы күресі
Battle of Paraitakene
Параитакен шайқасы (б.з.д. 317 ж.): Ұлы Александр мұрагерлері арасындағы шайқас. Антигон I Монофтальм мен Евменнің арасындағы соғыс, империя бөлісу үшін күрес.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
317 ж.б.д. Парсыдағы әскери қақтығыс
317 BC military engagement in Persia
Параитакен шайқасы (Параетацен деп те аталады; Παραιτακηνή) Ұлы Александрдың мұрагерлері (Диадохи) Антигон I Монофтальм мен Эумен арасындағы соғыстар барысында болды. Ол 317 ж.б.д. күні өтті.
The Battle of Paraitakene (also called Paraetacene; Παραιτακηνή) took place during the wars of the successors of Alexander the Great (the Diadochi) between Antigonus I Monophthalmus and Eumenes. It was fought in 317 BC.
Өмірбаян
Ұлы Александр өлгеннен кейін, оның генералдары бірден оның зор империясын бөлісу үшін талас-тартыс бастады. Көп ұзамай бұл ашық соғысқа ұласты, әр генерал Александрдың кең патшалығының бір бөлігін иеленуге тырысты. Ең талантты мирасқор генералдардың (Диадохилердің) бірі – Антигон Монофтальмус болды, ол бір шайқаста көзін жоғалтқаны үшін осылай аталды. Диадохилер арасындағы соғыстың алғашқы жылдарында ол қабілетті генерал Эвменмен кездесті, ол бұрыннан-ақ танымал генерал Кратерды жеңген еді. Екі Диадох Кіші Азияда бірнеше шайқас өткізді, онда Антигон Эвменді толық жеңіске жеткізді. Эвмен Нура бекінісіне шегініп, қоршауға түсті. Біраз уақыттан соң, ант бергеннен кейін Эвмен босатылды. Бірақ Антигонның ашуына орай, Эвмен антты өзгертіп, ант бұзғандыққа айыпталудан сақтай отырып, соғысты жалғастыруға мүмкіндік алды. Эвмен шағын әскер жинап, Киликияға қарай оңтүстікке аттанды, онда ол Антиген мен Тевтаммен (Күміс қалқандар мен Гипаспистердің командирлері, Александрдың ардагерлері) одақтасты. Киликия, Сирия және Финикияда Эвмен әскерін күшейту үшін қосымша сарбаздар жинады, флоты үшін кемелер дайындады және Антигонға қарсы соғысты жаңартты. Антигон батыстағы жауларын жеңген соң, енді Эвменді қуу үшін шығысқа бет бұрды. Киликияға келгенде ол Эвменнің шығыс сатраптарын өз жағына тарту үшін Месопотамияға аттанғанын білді. Киликия мен Сирияны басып алғаннан кейін, ол Эвменді шайқасқа шақыру үшін Месопотамияға жорық жасады. Эвмен шайқастан жалтарды, әскерлер Вавилония, Сусиана және Медия арқылы бірнеше рет жүріп-қайтып, ақырында 316 жылдың жазында Сузаның солтүстік-шығысындағы Параитакеной жеріндегі жазықта кездесті.
After the death of Alexander the Great, his generals immediately began squabbling over his huge empire. Soon it degenerated into open warfare, with each general attempting to claim a portion of Alexander's vast kingdom. One of the most talented successor generals (Diadochi) was Antigonus Monophthalmus, so called because of an eye he lost in a siege. During the early years of warfare between the Diadochi, he faced Eumenes, a capable general who had already crushed the popular general Craterus. The two Diadochi fought a series of battles across Asia Minor in which Antigonos completely outgeneraled Eumenes. Eumenes retreated to, and was besieged in, the fortress of Nora. Eventually, after swearing an oath, Eumenes was released. Unfortunately for Antigonos Eumenes had revised the original oath in a way he was still able to continue the war without being labeled an oathbreaker. Eumenes recruited a small army and marched south into Cilicia where he made an alliance with Antigenes and Teutamos (commanders of the Silver Shields and the Hypaspists, Alexander's veterans). In Cilicia, Syria and Phoenicia Eumenes recruited additional troops for his army and ships for his fleet and renewed the war against Antigonos. Antigonos, having taken care of his enemies in the West, now marched East after Eumenes. When he arrived in Cilicia he found out Eumenes had marched to Mesopotamia trying to get the eastern Satraps to join his cause. After securing Cilicia and Syria he marched to Mesopotamia intent upon bringing Eumenes to battle. Eumenes avoided battle and the armies marched and countermarched through Babylonia, Susiana and Media until finally, in the summer of 316 BC, they faced off across a plain in the lands of the Paraitakenoi, to the northeast of Susa.
Кіріспе
316 жылғы жазда Антигон Евменді шайқасқа түсіру ниетімен Медиядан Парсыға оңтүстікке қарай жылжыды. Эвмен Персиядан солтүстікке қарай жол тартып келе жатқан еді. Екі әскер Мадия мен Парсының арасындағы Параитакен аймағында кездесті. Антигон өз әскерін мықты қорғанысқа орналастырды. Екі әскер біраз уақыт бір-бірін бақылады, содан кейін төрт күн бойы жерден тамақтанды. Бесінші күні азық-түлік азайғандықтан Антигон бай және тоналмаған Габиенаға қарай аттандыруға шешім қабылдады. Алайда, оның жоспарларын бірнеше дезертирлер жария етіп берді, сол себепті Эвмен бірінші болып кетіп қалды. Антигон қарсыласының кетіп қалғанын білген соң, атты әскерімен оны қуалай бастады, ал қалған әскері орташа жылдамдықпен ілесіп келді. Осылайша ол Эвменнің тыл әскерін қуып желіп, оны тоқтауға мәжбүрледі. Антигонның қалған әскері келгенде екі тарап та шайқасқа дайындалды.
In the summer of 316 BC, Antigonus moved southward from Media towards Persia in the hope of forcing Eumenes to battle. Eumenes was moving north from Persia. The two armies met in the region called Paraitakene, between Media and Persia. Antigonus drew up his army in a strong defensive position. The two armies surveyed each other for a while, and for four days they lived off the land. On the fifth day, supplies were running low so Antigonus decided to march away to Gabiene, where the countryside was rich and unplundered. Unfortunately his plans were betrayed by some deserters, and Eumenes was able to march off first. When Antigonus found out his opponent had left he gave chase with his cavalry while the rest of his army followed at moderate speed. In this way he caught up with Eumenes's rearguard and forced him to halt his army. When the rest of Antigonus's army came up both sides prepared for battle.
Шайқас
Антигон әскерін Александр мен Филип сияқты, оң жақ қанатын алға қарай бұрып орналастырды. Антигон жеңіл атты әскерін (шамамен 7000 атты) сол жақта Пейтон басшылығымен, ал ауыр атты әскерін (3700 атты) және жеңіл жаяу әскерін оң жаққа, төбелерге қарай, өзінің жетекшілігімен орналастырды. Фалангасы ортада тұрды: оң жақта македониялықтар, ортада азиялықтар, сол жақта жалдамалы әскер (көбінесе гректер), ал соғыс пилдері шеп бойына таратылды. Евмен де фаланксын ортаға орналастырып, элиталық Аргираспидтер мен Гипаспистерді фаланкстың оң жағына қойды. Оның сол жақ қанаты төбеге жақын орналасып, атты әскер, пилдер мен қосымша күштерден құралды. Оң жақ қанатын Евмен өзі, 2900 аттыдан тұратын ауыр атты әскерімен басқарды. Антигонның үлкен ұлы Димитрий, шамамен жиырма жаста, әкесімен бірге оң жақтағы ауыр атты әскерге қолбасшылық етіп, алғашқы ірі шайқасына қатысты. Шайқас Пейтонның бастауымен болды, ол Евменнің ауыр атты әскеріне қарсы, өзінің көп санды жеңіл атты әскерімен шабуыл жасады, артқа шегілу туралы бұйрығын елемеді. Евмен ауыр атты әскері мен пилдерімен Пейтонға қарсы тұрып, содан кейін сол жақтан әкелген екі жеңіл атты эскадрильясымен оған қанаттан шабуыл жасады. Пейтон жеңіліп, тау етегіне қайтарылды. Ортада екі фаланга шайқасты, Евменге Аргираспидтердің ерекше шеберлігі арқасында үстемдік келді, олар жасы (50-70 жас) болса да, жеңілмейтіндей көрінді. Антигонның фалангасы да тау етегіне кері шегінді. Осы сәтсіздіктерге қарамастан, Антигон тыныштанды және жау фалангасының табысты шабуылға шығуы олардың ортасы мен сол жақ қанаты арасында олқылық тудырғанын байқады. Ол ауыр атты әскерін осы олқылыққа шабуылдап, оңға және солға бұрылып, Евменнің атты әскері мен фалангасының артына өтті. Шабуыл сәтті аяқталды – Евменнің тағы бір қарсыласына қарсы жеңіске басталар сияқты болды. Екі тарап та сынған бөлімдерін қайта жинауға тырысқандықтан шайқас баяулады. Евмен жеңіске қол жеткізу үшін шайқас алаңын басып алуға тырысты, бірақ оның әскерлері өздерінің мүліктеріне қайтып, лагерь құруды талап етті. Антигон, әскерін жақсырақ бақылап, алға жылжып, шайқас алаңын өзіне қаратып алды.
Antigonus deployed his army obliquely, the right wing leading, in the same fashion used by Alexander and Philip. Antigonus deployed his light horse (c. 7,000 horsemen) on the left under Peithon, his heavy cavalry (3,700 horsemen) and light infantry were placed on the right flank resting on the hills under his own command and his phalanx held the center, with the Macedonians on the right, the Asians in the center and the mercenaries (probably Greeks) on the left, while the war elephants were spread across the line. Eumenes, also placed his phalanx in the center, with the elite Argyraspides and Hypaspists on the right of the phalanx. His left flank, resting near the hill, was made up of cavalry, elephants, and auxiliaries. The right flank was led by Eumenes himself with his heavy cavalry (2,900 horsemen). Antigonus's oldest son Demetrius, aged about twenty, was with his father commanding the heavy cavalry on the right and making his major combat debut. The battle began with Peithon, ignoring his orders to hang back, charging Eumenes's heavy cavalry with his more numerous light cavalry. Eumenes held his own against Peithon with his heavy cavalry and elephants and then attacked him in the flank with a couple of his own light cavalry squadrons brought over from his left flank. Peithon was driven back to the foothills in rout. In the center, the two phalanxes engaged, again to Eumenes’ advantage due to the incredible skill of the Argyraspides who, despite their age (50 to 70 years old), seemed invincible. Antigonus's phalanx was also driven back to the foothills. Despite these reverses, Antigonus kept his head and when he observed that the very success of the enemy phalanx had led them forward opening up a gap between their center and their left flank he charged his heavy cavalry into this gap, wheeling right and left to the rear of Eumenes's cavalry and his phalanx. The attack proved successful – ending what seemed to be the start of a Eumenes victory over another opponent. The battle slowed as both sides tried to rally broken units. Eumenes tried to claim victory by occupying the battlefield but his troops insisted on returning to their baggage and making camp there. Antigonos, who had his troops better in hand, marched forward and claimed the battlefield.
Салдары
Антигон 3700 сарбазын жоғалтып, тағы 4000-ы жараланса да, жеңіске жеткенін жариялады. Евмен болса тек 540 сарбазынан айрылып, шамамен 1000-ы жарақат алды. Антигон түнде әскерін жылжытып, Евменнен аңшылдықпен қашып кетті, бірақ келесі жылы қайта оралуға ниеттенді. Олардың келесі ірі шайқасы Габиен шайқасы болды.
Antigonus claimed victory, even though he lost some 3,700 men, and a further 4,000 were wounded. Eumenes came off with a loss of only 540 men and some 1,000 injured. Antigonos used trickery (force marching his army away by night) to get away from Eumenes, but he would be back the following year. Their next major confrontation would be the Battle of Gabiene.